ΕΠΙΘΕΣΗ ΑΜΕΡΙΚΑΝΩΝ ΚΑΙ ΠΤΩΣΗ ΚΑΘΕΣΤΩΤΩΝ ΠΟΥ ΗΘΕΛΑΝ ΝΑ ΕΓΚΑΤΑΛΕΙΨΟΥΝ ΤΟ ΔΟΛΑΡΙΟ ΓΙΑ ΠΩΛΗΣΗ ΠΕΤΡΕΛΑΙΟΥ ΚΑΙ ΝΑ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΟΥΝ ΑΛΛΑ ΝΟΜΙΣΜΑΤΑ ΑΠΕΙΛΩΝΤΑΣ ΤΟ ΠΕΤΡΟΔΟΛΑΡΟ

Επιθεση ΑΜερικανων και πτωση καθεστωτων που ηθελαν να εγκαταλειψουν το δΟλαριο για πωληση πετρελαιου και να χρησιμοποιουν αλλα νομισματα απειλωντας το πετροδολαρο

Γράφει ο ΑΛΩΠΗΞ

Όπως είναι γνωστό καθόλη την διάρκεια της ιστορίας υπήρξαν συχνές επαναλήψεις και εισβολές των ΗΠΑ σε κράτη με στόχο την αλλαγή καθεστώτων και την εγκαθίδρυση σε αυτά φιλικών προς τους ίδιους καθεστώτων με διάφορες λογικαφανείς και μη προφάσεις, αλλα στην πραγματικότητα για να προωθήσουν τα συμφέροντα τους, ακόμα και με δολοφονίες.

Ο όρος petrodollar αναφέρεται στο γεγονός ότι το πετρέλαιο διεθνώς τιμολογείται και διαπραγματεύεται κυρίως σε δολάρια ΗΠΑ από τη δεκαετία του 1.970 μ.Χ. με συμφωνία τότε των ΗΠΑ και της Σαουδικής Αραβίας.

Αυτό δημιούργησε τεράστια ζήτηση για δολάρια και ταυτόχρονα ενίσχυσε την θέση των ΗΠΑ στην παγκόσμια οικονομία, αφού οι πετρελαιοπαραγωγοί χώρες επενδύουν τα πλεονάσματα σε αμερικανικά ομόλογα, τραπεζικά καταπιστεύματα κ.λπ.. Αυτό το “σύστημα” έχει θεωρηθεί από κάποιους ότι αποτελεί και στρατηγικό πλεονέκτημα για τις ΗΠΑ, δεδομένου ότι η παγκόσμια οικονομία βασίζεται στην κυριαρχία του δολαρίου.

Η θεωρία λέει ότι όποτε μια χώρα απειλεί να εγκαταλείψει το δολάριο ως νόμισμα τιμολόγησης του πετρελαίου, αντιμετωπίζει έντονη πίεση, κυρώσεις, ή και στρατιωτική επέμβαση — αυτό που μερικοί αναλυτές αποκαλούν «petrodollar warfare».

Μια χαρακτηριστική περίπτωση του είδους αυτού θεωρείται το Ιράκ του Σαντάμ Χουσεΐν. Ο Σαντάμ ανέβηκε στην εξουσία το 1.979 μ.Χ. και μετέτρεψε το Ιράκ σε αυταρχικό καθεστώς με ισχυρό κρατικό έλεγχο στην οικονομία, ενώ προώθησε μεγάλα δημόσια έργα. Το καθεστώς του ήταν υπό διεθνή πίεση ήδη από τη δεκαετία του 1.980 μ.Χ. λόγω πολέμου με το Ιράν και εισβολής στο Κουβέιτ το 1.990 μ.Χ.

Στα τέλη όμως της δεκαετίας του 1.990 μ.Χ. και στις αρχές των 2000 μ.Χ., το Ιράκ άρχισε να διερευνά πιο ευέλικτες μορφές εμπορίου πετρελαίου στο πλαίσιο του προγράμματος Oil-for-Food. Υπάρχουν αναφορές ότι το Ιράκ επιχείρησε να πραγματοποιεί συναλλαγές σε ευρώ για ορισμένα πετρελαϊκά συμβόλαια, κάτι που σύμφωνα με αναλυτές θα απειλούσε την κυριαρχία του δολαρίου στις πετρελαϊκές αγορές.

Το 2003 μ.Χ., οι ΗΠΑ και σύμμαχοι εισέβαλαν στο Ιράκ, επικαλούμενοι λόγους όπως όπλα μαζικής καταστροφής (που στη συνέχεια αποδείχθηκαν ανεπιβεβαίωτα), υποστήριξη σε τρομοκρατικές οργανώσεις, και καταπίεση του λαού.

Η συζήτηση για το εάν ο πραγματικός λόγος ήταν ο έλεγχος του πετρελαίου και η διατήρηση του δολαρίου ως κύριου νομίσματος συναλλαγών πετρελαίου συνεχίζεται ως μια δημοφιλής θεωρία. Μετά την κατάρρευση του καθεστώτος, η νέα κυβέρνηση επέστρεψε σιωπηρά στη διαπραγμάτευση πετρελαίου σε δολάρια, ενισχύοντας τα επιχειρήματα των υπέρμαχων της θεωρίας του πετροδολαρίου.

Το ίδιο σενάριο επαναλήφθηκε και στην Λιβύη του Μουαμάρ Καντάφι.  Ο Μουαμάρ Καντάφι κυβέρνησε τη Λιβύη από το 1.969 μ.Χ. έως το 2011 μ.Χ. με μια ευρεία κοινωνική πολιτική αλλά και αυταρχική διακυβέρνηση. Κατά την διάρκεια της εξουσίας του, επιδίωξε να μετατρέψει τη Λιβύη σε σημαντικό περιφερειακό παίκτη με ανεξάρτητη ενεργειακή πολιτική.

Στην δεκαετία του 2000 μ.Χ., ο Καντάφι πρότεινε την εισαγωγή ενός παν-Αφρικανικού νομίσματος βασισμένου στο χρυσό (γνωστό ως Gold Dinar) για συναλλαγές πετρελαίου μεταξύ αφρικανικών κρατών, αποσκοπώντας κυρίως να αφαιρέσει την ανάγκη για δολάριο στις ενεργειακές συναλλαγές.

Αυτή η ιδέα εκλαμβάνεται από αναλυτές ως άμεση απειλή στο κατεστημένο σύστημα συναλλαγών πετρελαίου. Όταν στη Λιβύη ξέσπασε εξέγερση το 2011 μ.Χ. κατά την διάρκεια της Αραβικής Άνοιξης, μια διεθνής στρατιωτική επέμβαση υπό την αιγίδα του ΝΑΤΟ υποστήριξε τις φιλοδυτικές δυνάμεις που τελικά κατέλαβαν την χώρα και εκτέλεσαν τον Καντάφι.

Παρότι δεν υπάρχει σαφής απόδειξη ότι αυτό το νόμισμα ήταν ο αποκλειστικός λόγος της επέμβασης, το γεγονός ότι ο Καντάφι είχε ανοίξει τέτοια συζήτηση συνδέθηκε από πολλούς αναλυτές με το ενδιαφέρον των μεγάλων δυνάμεων για τη διατήρηση του δολαρίου στην ενεργειακή αγορά.

Στις μέρες μας το ισλαμικό έχει τα τρίτα μεγαλύτερα αποδεδειγμένα αποθέματα πετρελαίου στον κόσμο και προσπάθησε να ανοίξει αγορές πετρελαίου σε Ευρωπαϊκά και ασιατικά νομίσματα — συμπεριλαμβανομένων ευρώ και μερικών συναλλαγών εκτός δολαρίου.

Το Ιρανικό καθεστώς αντιμετωπίζει εδώ και δεκαετίες Αμερικανικές κυρώσεις, στρατιωτική πίεση και διπλωματική απομόνωση. Πολλοί σχολιαστές συνδέουν την επιμονή του Ιράν να αποφύγει την απόλυτη εξάρτηση από το δολάριο με βασικό στοιχείο της σύγκρουσης με τις ΗΠΑ.

Το Ιράν έχει ενισχύσει εμπορικές σχέσεις με χώρες που προτιμούν να χρησιμοποιούν μη δολαριακά μέσα διαπραγμάτευσης — ακόμα και συμμετέχει σε οικονομικές συνεργασίες BRICS που στοχεύουν στην αποδολαριοποίηση.

Η Βενεζουέλα του Νίκολας Μαδούρο έχει τα μεγαλύτερα αποδεδειγμένα αποθέματα πετρελαίου στον κόσμο και επί Μαδούρο προωθήθηκε η χρήση εναλλακτικών νομισμάτων (ευρώ, γιουάν, κ.ά.) για τις ενεργειακές συναλλαγές, προκειμένου να αποφευχθούν οι κυρώσεις και η εξάρτηση από τις ΗΠΑ.

Τον Ιανουάριο του 2026 μ.Χ., οι ΗΠΑ διεύρυναν στρατιωτικές και νομικές ενέργειες κατά του Μαδούρο, με την σύλληψή του στην Νέα Υόρκη υπό κατηγορίες για ναρκοτρομοκρατία — γεγονός που αναζωπύρωσε την συζήτηση περί “petrodollar” κινήτρων στην Αμερικανική στρατηγική, καθώς η Ουάσιγκτον επιδιώκει να θέσει υπό έλεγχο την Βενεζουελάνικη ενεργειακή παραγωγή και το νομισματικό πλαίσιο εν μέσω μεταβολών στην αγορά ενέργειας.

Οι χώρες του BRICS (Βραζιλία, Ρωσία, Ινδία, Κίνα, Νότια Αφρική), καθώς και άλλες αναδυόμενες οικονομίες, εργάζονται προς την δημιουργία εναλλακτικών νομισμάτων και συστημάτων πληρωμών για εμπορία ενέργειας και αγαθών.

Αυτό περιλαμβάνει πρωτοβουλίες όπως το petroyuan της Κίνας — ένα σύστημα διαπραγμάτευσης πετρελαίου σε γιουάν. Αναλυτές βλέπουν αυτή την τάση ως πιθανό σταδιακό χτύπημα στην κυριαρχία του δολαρίου και πιθανό πλαίσιο για μελλοντικές τριβές σε ενεργειακές αγορές και γεωπολιτικές σχέσεις.

Πιο αναλυτικά η Ρωσία μετά το 2014 μ.Χ. και κυρίως από το 2022 μ.Χ. (εισβολή στην Ουκρανία και κυρώσεις), η Ρωσία ανέπτυξε ένα σύστημα συναλλαγών πετρελαίου και φυσικού αερίου εκτός δολαρίου, κυρίως σε ρούβλι, γιουάν, ευρώ ή χρυσό. Η Ρωσία απαιτεί από ορισμένους αγοραστές (π.χ. Ινδία, Κίνα, Τουρκία) πληρωμές για ενέργεια σε μη δολαριακά νομίσματα, προωθώντας σιγά σιγά το de-dollarization.

Η Κίνα προωθεί το petroyuan, δηλαδή συναλλαγές πετρελαίου σε γιουάν και μέσω δικών της χρηματοπιστωτικών πλατφορμών (π.χ. Shanghai Oil Futures Exchange) και θέλει να προστατεύσει τα αποθεματικά της, να μειώσει την εξάρτηση από το δολάριο και να ενισχύσει τον διεθνή ρόλο του γιουάν. Δεν είναι άμεσα «εχθρική» προς τις ΗΠΑ, αλλά δημιουργεί παράλληλο σύστημα που μειώνει την ανάγκη για δολάρια.

Η Ινδία κάνει σταδιακή χρήση ρουπίας και νομισμάτων BRICS για ενεργειακές εισαγωγές από Ρωσία και Ιράν. Προτιμά διμερές εμπόριο εκτός δολαρίου, ειδικά για πετρέλαιο και φυσικό αέριο, λόγω κυρώσεων και γεωπολιτικών εντάσεων.

Η Βραζιλία και η Νότια Αφρική στους BRICS μέσα από κοινές BRICS πρωτοβουλίες, επιδιώκουν συναλλαγές εμπορευμάτων σε εναλλακτικά νομίσματα, επενδύσεις σε χρυσό και δημιουργία συστήματος πληρωμών ανεξάρτητου από SWIFT/δολάριο.

Πετροδολάριο δεν είναι απλά οικονομικός όρος — αποτελεί πυλώνα γεωπολιτικής ισχύος για τις ΗΠΑ. Κάθε κράτος που προσπάθησε να αποσχιστεί από αυτό ή να δημιουργήσει αξιόπιστη εναλλακτική για το νόμισμα πετρελαίου αντιμετώπισε πίεση, κυρώσεις ή στρατιωτική εμπλοκή.

Οι θεωρίες περί «πραγματικής αιτίας» των πολέμων εξαιτίας του είναι αντικείμενο αντιπαράθεσης, το μοτίβο είναι εμφανές σε πολλές περιπτώσεις όπως Ιράκ, Λιβύη, Ιράν και Βενεζουέλα και στις μέρες μας με την άνοδο των BRICS, η συζήτηση για πολυμερές νομισματικό σύστημα πέραν του δολαρίου γίνεται όλο και πιο επίκαιρη.

Κάποιοι υποστηρίζουν ότι οι ΗΠΑ προκειμένου να αποτρέψουν την κατάργηση του πετροδολαρίου θα διαλύσουν ακόμα και την ΕΕ αν προσπαθήσει αυτή να χρησιμοποιήσει μόνο ευρώ αντί για δολάρια για την αγορά και την πώληση πετρελαίου, ενώ μπορει να έλθει ακόμα και σε πολεμική σύγκρουση με το Ιράν και τους BRICS για τον ίδιο λόγο φέρνοντας με τον τρόπο αυτό τον Τρίτο Παγκόσμιο Πόλεμο στην γη.

Θα είναι άραγε αυτή η εξέλιξη των πραγμάτων στις μέρες μας; Κανείς δεν μπορεί να πει με σιγουριά, άλλα μόνο αν λάβουμε όλα τα κατάλληλα μέτρα ως λαός θα αποφύγουμε τις οποίες κακοτοπιές και θα φέρουμε εκ νέου την πολυαγαπημένη μας πατρίδα σε μία κατάσταση ακμής και ευημερίας.