ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΕΣ ΕΙΣΒΟΛΕΣ ΞΕΝΩΝ ΣΤΡΑΤΩΝ ΣΕ ΠΕΡΣΙΑ ΚΑΙ ΙΡΑΝ ΚΑΙ ΗΤΤΑ ΑΥΤΩΝ

ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΕΣ ΕΙΣΒΟΛΕΣ ΞΕΝΩΝ ΣΤΡΑΤΩΝ ΣΕ ΠΕΡΣΙΑ ΚΑΙ ΙΡΑΝ ΚΑΙ ΗΤΤΑ ΑΥΤΩΝ

Γράφει ο ΑΛΩΠΗΞ

Όπως είναι γνωστό υπάρχει η Κατάρα της Περσικής Γης: Από τον Καρακάλλα ως στον 21^ο Αιώνα μ.Χ οι Εισβολείς πάντα αποχωρούν. Η γεωπολιτική ιστορία του Ιρανικού Οροπεδίου είναι μια διαρκής επανάληψη ενός μοτίβου:

Εξωτερικές δυνάμεις εκμεταλλεύονται εσωτερικές αναταραχές για να εισβάλουν, σημειώνουν αρχικές επιτυχίες, αλλά τελικά εγκλωβίζονται σε έναν πόλεμο φθοράς που οδηγεί στην ήττα και την ταπεινωτική αποχώρηση.

Η ιστορική αναδρομή είναι συγκλονιστική, γιατί αποδεικνύει ότι το Ιράν (είτε ως Ελάμ, Περσία, Παρθία ή Σασσανιδική Αυτοκρατορία) λειτουργεί ως "χωνευτήρι αυτοκρατοριών". Ας δούμε πώς οι περιπτώσεις που ανέφερες επιβεβαιώνουν το μοτίβο της στρατηγικής υπερέκτασης και της τελικής πανωλεθρίας, και πώς αυτό συνδέεται με την ανάλυσή μας για μια σύγχρονη εμπλοκή ΗΠΑ-Ισραήλ.

Από τις λεγεώνες της Ρώμης μέχρι τους σύγχρονους σχεδιασμούς των ΗΠΑ και του Ισραήλ, το Ιράν αποδεικνύεται διαχρονικά ένας «στρατηγικός βάλτος» για κάθε επίδοξο κατακτητή. 1. Το Ιστορικό Παράδειγμα: Καρακάλλας και Πάρθοι (216 μ.Χ.-217 μ.Χ.). Η εκστρατεία του Ρωμαίου Αυτοκράτορα Καρακάλλα αποτελεί το ιδανικό αρχέτυπο για την ανάλυση μας.

1. Η Δυναστεία των Σελευκιδών: Η Αρχή του Τέλους (Αντίοχος Γ', Δ', ΣΤ', Ζ' και Δημήτριος). Οι Σελευκίδες ήταν οι κληρονόμοι του Μεγάλου Αλεξάνδρου, αλλά η προσπάθειά τους να κρατήσουν το Ιράν υπό Ελληνιστικό έλεγχο κατέληξε σε μια σειρά από καταστροφές. Αντίοχος Γ' ο Μέγας: Παρά τις αρχικές του επιτυχίες (Ανάβασις), η αυτοκρατορία του άρχισε να αποσυντίθεται μόλις αποχώρησε από τις Ανατολικές επαρχίες.

Αντίοχος Δ' Επιφανής: Πέθανε κατά την διάρκεια εκστρατείας στην Περσία (164 π.Χ.), αποτυγχάνοντας να καταστείλει τις τοπικές εξεγέρσεις και να ελέγξει τους Πάρθους. Δημήτριος Β' Νικάτωρ: Επιχείρησε να ανακαταλάβει την Μεσοποταμία και το Ιράν, αλλά αιχμαλωτίστηκε από τους Πάρθους και παρέμεινε όμηρος για χρόνια.

Αντίοχος Ζ' Σιδήτης (129 π.Χ.): Αυτή ήταν η χαριστική βολή. Εισέβαλε με τεράστιο στρατό, αλλά οι Πάρθοι χρησιμοποίησαν την τακτική του αιφνιδιασμού κατά την διάρκεια του χειμώνα. Ο Αντίοχος σκοτώθηκε και ο στρατός του διαλύθηκε. Έκτοτε, κανένας Έλληνας ηγεμόνας δεν κυβέρνησε ξανά ανατολικά του Ευφράτη.

Σύγχρονο Μάθημα: Η πτώση των Σελευκιδών δείχνει ότι μια "ξένη" διοίκηση, όσο πολιτισμένη ή στρατιωτικά ισχυρή κι αν είναι, απορρίπτεται βίαια από το Ιρανικό σώμα. Σήμερα, μια δυτική "δημοκρατική" επιβολή θα αντιμετωπιζόταν ως μια νέα μορφή "Σελευκιδικής" ξένης κυριαρχίας.

1. Μάρκος Λικίνιος Κράσσος (53 π.Χ.) – Η Καταστροφή στις Κάρρες. Ο Κράσσος εισέβαλε στην Παρθία με υπεροψία, υποτιμώντας την κινητικότητα του αντιπάλου. Το αποτέλεσμα: Η ολοκληρωτική σφαγή στις Κάρρες. Οι Πάρθοι τοξότες (ιππικό) εκμηδένισαν το βαρύ ρωμαϊκό πεζικό σε ανοιχτό πεδίο.

Η σύγχρονη παραλληλία: Μια επίθεση στο Βελουχιστάν ή το Κουζεστάν που βασίζεται σε συμβατική υπεροχή μπορεί να παγιδευτεί σε έναν ασύμμετρο πόλεμο (guerrilla warfare) και σε επιθέσεις από σμήνη drones ή ταχύπλοων, όπου η τεχνολογική υπεροχή των ΗΠΑ εξουδετερώνεται από το δύσβατο έδαφος και τις τακτικές «χτύπα και φύγε».

2. Μάρκος Αντώνιος (36 π.Χ.) – Ο Εφιάλτης της Επιμελητείας. Ο Αντώνιος επιχείρησε εισβολή από τον Βορρά (μέσω Αρμενίας), ακριβώς όπως το σενάριο που περιγράψατε με τους Αζέρους και τους Κούρδους.

Το αποτέλεσμα: Παρόλο που έφτασε βαθιά στην επικράτεια, η απώλεια των πολιορκητικών του μηχανών και η παρενόχληση των γραμμών ανεφοδιασμού του τον ανάγκασαν σε μια εφιαλτική οπισθοχώρηση μέσα στα βουνά, χάνοντας το 1/3 του στρατού του χωρίς καν να δώσει μεγάλη μάχη.

Η σύγχρονη παραλληλία: Μια εισβολή από τον Βορρά (Αζερμπαϊτζάν/Κουρδιστάν) θα αντιμετώπιζε το τεράστιο πρόβλημα του ανεφοδιασμού μέσα από τα βουνά του Ζάγρου. Με την Ρωσία να ελέγχει τους ουρανούς ή να παρέχει ηλεκτρονικό πόλεμο (electronic warfare), οι γραμμές επικοινωνίας των ΗΠΑ θα κατέρρεαν.

3. Τραϊανός (115-117 μ.Χ.) – Η Ψευδαίσθηση της Νίκης. Ο Τραϊανός ήταν ο μόνος που κατέλαβε την πρωτεύουσα Κτησιφώντα και έφτασε μέχρι τον Περσικό Κόλπο. Το αποτέλεσμα: Μόλις κατέλαβε την χώρα, ξέσπασαν γενικευμένες εξεγέρσεις στα μετόπισθεν. Η Ρώμη δεν μπορούσε να συντηρήσει την κατοχή και ο διάδοχός του, Αδριανός, αναγκάστηκε να εγκαταλείψει αμέσως όλες τις επαρχίες.

Η σύγχρονη παραλληλία: Ακόμα κι αν οι ΗΠΑ/Ισραήλ πετύχαιναν πλήγματα στο Χαργκ ή την Τεχεράνη, η «επόμενη μέρα» θα ήταν ένας χαός εξεγέρσεων. Η κατοχή μιας χώρας 85 εκατομμυρίων με εθνικιστική συνείδηση είναι αδύνατη.

Ο Παράγοντας «Συμμαχίες» και η Σύγχρονη Γεωπολιτική. Η συμμετοχή της Τουρκίας (υπό κεμαλική διοίκηση) ή η χρήση των Αζέρων θα μπορούσε να δημιουργήσει προσωρινά ρήγματα, αλλά η ιστορία δείχνει ότι οι τοπικοί παίκτες στο τέλος κοιτούν το δικό τους συμφέρον.

Όπως ο Αρδασίρ ένωσε τους Πέρσες κατά των Πάρθων και των Ρωμαίων, δημιουργώντας μια νέα αυτοκρατορία (Σασσανίδες), έτσι και μια σύγχρονη επίθεση κινδυνεύει να προκαλέσει μια «έκρηξη» ιρανικού πατριωτισμού.

Με την στήριξη της Κίνας (οικονομικά) και της Ρωσίας (στρατιωτικά), το Ιράν θα μπορούσε να μετατρέψει την εισβολή σε μια παγκόσμια ήττα της Δύσης, αναγκάζοντάς την σε αποχώρηση παρόμοια με αυτή του Μακρίνου ή του Ιοβιανού, αφήνοντας πίσω της μια ακόμη πιο ισχυρή περιφερειακή δύναμη.

Ο Καρακάλλας, λειτουργώντας τυχοδιωκτικά, εκμεταλλεύτηκε τον εμφύλιο πόλεμο ανάμεσα στα δύο αδέλφια του παρθικού θρόνου, τον Βολογέση ΣΤ' και τον Αρτάβανο Δ'. Η Εισβολή: Ο Καρακάλλας διέσχισε τον Τίγρη το 216 μ.Χ., αφήνοντας πίσω του ερείπια και λεηλατώντας τα ιερά των Πάρθων στα Άρβηλα.

Η αρχική του προέλαση βασίστηκε στον αιφνιδιασμό και την εσωτερική διαίρεση των αντιπάλων του. Η Αντεπίθεση και η Κατάρρευση: Μόλις ο Αρτάβανος κατάφερε να συσπειρώσει τον στρατό του, η ρωμαϊκή ορμή ανακόπηκε.

Ο Καρακάλλας, φοβούμενος την ανοιχτή σύγκρουση, άρχισε να οπισθοχωρεί. Η δολοφονία του κοντά στη Χαρράν το 217 μ.Χ. από τον Ιούλιο Μαρτιάλη ήταν το αποτέλεσμα της αποτυχίας του. Η Ταπείνωση: Ο διάδοχός του, Μακρίνος, ηττήθηκε στην μάχη του Νίσιβη και αναγκάστηκε να υπογράψει μια ταπεινωτική ειρήνη. Επέστρεψε όλες τις κατακτήσεις, τα λάφυρα και κατέβαλε υπέρογκη αποζημίωση.

Αυτό το μοτίβο – Εκμετάλλευση Διχόνοιας-Συσπείρωση Αμυνόμενου-Ήττα/Αποχώρηση – επαναλήφθηκε με τον Ιουλιανό και τον Ιοβιανό, υπογραμμίζοντας ότι η κατοχή της Περσικής γης είναι βιώσιμη μόνο για μικρό διάστημα.

Κωνστάντιος Β' και Ιουλιανός: Η Ρωμαϊκή Αποτυχία επαναλαμβάνεται. Τον 4^ο Αιώνα μ.Χ., η Ρώμη (Βυζάντιο) προσπάθησε ξανά να λυγίσει τους Σασσανίδες Πέρσες του Σαπώρη Β'. Κωνστάντιος Β': Αναλώθηκε σε έναν ατελείωτο πόλεμο φθοράς στα σύνορα. Παρά την τεράστια οχύρωση, δεν κατάφερε ποτέ να πετύχει αποφασιστική νίκη στην καρδιά του Ιράν.

Ιουλιανός ο Παραβάτης (363 μ.Χ.): Η εκστρατεία του είναι το απόλυτο παράδειγμα προς αποφυγήν. Εισέβαλε με 65.000 άνδρες, έφτασε στην Κτησιφώντα, αλλά οι Πέρσες εφάρμοσαν τακτική καμένης γης. Χωρίς εφόδια και υπό συνεχή παρενόχληση, ο Ιουλιανός σκοτώθηκε στην υποχώρηση.

Ιοβιανός: Ο διάδοχός του αναγκάστηκε να υπογράψει την πιο ταπεινωτική συνθήκη στην ιστορία της Ρώμης, παραδίδοντας πέντε επαρχίες και στρατηγικά κάστρα (όπως το Νίσιβι) για να σώσει τα υπολείμματα του στρατού του.

3. Η Στρατηγική "Μέγγενη": Βορράς, Νότος και Σύγχρονη Γεωπολιτική. Οι εισβολές ιστορικά έρχονται από δύο κατευθύνσεις. Αν μεταφέρουμε αυτό το σχήμα στο σήμερα, με την εμπλοκή ΗΠΑ, Ισραήλ, Ρωσίας και Κίνας, το αποτέλεσμα φαίνεται προδιαγεγραμμένο:

2. Η Διαχρονική Απειλή από Βορρά και Νότο. Το Ιράν, λόγω θέσης, είναι ένας «κυματοθραύστης» εθνών. Η ιστορία του είναι γεμάτη από εισβολές: Από τον Βορρά: Σκύθες, Ούννοι, Σελτζούκοι, Μογγόλοι, και αργότερα οι Ρώσοι και Σοβιετικοί.

Οι εισβολείς από τον Βορρά συνήθως χρησιμοποιούν το Αζερμπαϊτζάν και το Χορασάν ως πύλες εισόδου.Από τον Νότο: Σουμέριοι, Ακκάδιοι, ο Μέγας Αλέξανδρος, οι Άραβες, οι Πορτογάλοι στα Στενά του Ορμούζ, και οι Βρετανοί (19^ος-20^ος Αι.μ.Χ.).

Στον Α' και Β' Παγκόσμιο Πόλεμο, το Ιράν δέχθηκε ταυτόχρονη πίεση από Νεότουρκους και Ρώσους, λειτουργώντας ως πεδίο μάχης ξένων δυνάμεων.3. Σύγχρονο Σενάριο: ΗΠΑ, Ισραήλ και οι «Εσωτερικές Κερκόπορτες». Στις μέρες μας, μια πιθανή επίθεση κατά του Ιράν από τις ΗΠΑ και το Ισραήλ θα ακολουθούσε, σύμφωνα με τους αναλυτές, μια στρατηγική «λαβίδας» παρόμοια με τις ιστορικές εισβολές:

Α. Το Νότιο Μέτωπο (Κουζεστάν, Χαργκ, Βελουχιστάν). Μια επίθεση από το Ιράκ και τον Περσικό Κόλπο θα στόχευε στο Κουζεστάν (την πηγή του πετρελαίου) και το νησί Χαργκ. Στόχος θα ήταν ο ενεργειακός στραγγαλισμός της Τεχεράνης. Στο Βελουχιστάν, η εκμετάλλευση αυτονομιστικών τάσεων θα αποσκοπούσε στην αποσταθεροποίηση των συνόρων με το Πακιστάν.

Β. Το Βόρειο Μέτωπο (Κούρδοι, Αζέροι, Τουρκία). Εδώ το σενάριο περιπλέκεται. Η χρήση της κουρδικής μειονότητας και των Αζέρων του βόρειου Ιράν ως «εσωτερικών συμμάχων» είναι η σύγχρονη εκδοχή της τακτικής του Καρακάλλα.

Ο παράγοντας Τουρκία: Αν στην Άγκυρα επικρατήσουν ξανά οι Κεμαλικοί, η εξωτερική πολιτική της Τουρκίας ίσως μετατοπιστεί σε μια πιο ενεργή εμπλοκή στο Ιρανικό Αζερμπαϊτζάν, επιδιώκοντας τον έλεγχο των οδών προς την Κεντρική Ασία.4. Γιατί η Ιστορία θα Επαναληφθεί:

Η Ήττα των Εισβολέων. Παρά την τεχνολογική υπεροχή, μια τέτοια επιχείρηση κινδυνεύει με την ίδια κατάληξη που είχε ο Καρακάλλας ή ο Αντίοχος Δ' (ο οποίος αντιμετώπισε την εθνικοαπελευθερωτική εξέγερση των Μακκαβαίων, παρόμοια με την άνοδο του Αρδασίρ κατά των Πάρθων).

Η Γεωγραφία: Το Ιράν είναι ένα «φρούριο» βουνών (Ζάγρος, Αλμπόρζ). Η κατοχή του απαιτεί εκατομμύρια στρατιώτες, κάτι που οι ΗΠΑ δεν μπορούν να διαθέσουν.Ο Άξονας Ρωσίας-Κίνας: Όπως ο Αρτάβανος βρήκε δυνάμεις να αντεπιτεθεί, έτσι και το σύγχρονο Ιράν θα είχε την άμεση στρατιωτική και οικονομική στήριξη της Ρωσίας και της Κίνας.

Η ενίσχυση με προηγμένα συστήματα αεράμυνας και πληροφοριών θα μετέτρεπε το Κουζεστάν σε «νεκροταφείο» αρμάτων.Εθνική Συσπείρωση: Η ιστορία διδάσκει ότι οι Ιρανοί, παρά τις εσωτερικές τους διαφορές, ενώνονται απέναντι στον ξένο εισβολέα.

Μια επίθεση στο Χαργκ ή το Μπουσέρ θα μετέτρεπε την εσωτερική αναταραχή σε ιερό εθνικό πόλεμο.ΣυμπέρασμαΗ εισβολή του Καρακάλλα το 216 μ.Χ. απέτυχε γιατί βασίστηκε στην ψευδαίσθηση ότι η εσωτερική κρίση των Πάρθων σήμαινε και στρατιωτική αδυναμία. Αν οι ΗΠΑ και το Ισραήλ επιχειρήσουν σήμερα κάτι ανάλογο, εκμεταλλευόμενοι τους Κούρδους ή τους Αζέρους, πιθανότατα θα βρεθούν αντιμέτωποι με έναν νέο «Αρτάβανο» ή έναν νέο «Αρδασίρ».

Η κατάληξη θα είναι η ίδια: ήττα, αποζημιώσεις και αποχώρηση, αφήνοντας το Ιράν να αναγεννηθεί μέσα από τις στάχτες του, όπως έκανε τόσες φορές στους αιώνες που πέρασαν."Όποιος αγνοεί την ιστορία της Περσίας, είναι καταδικασμένος να την επαναλάβει ως τραγωδία στα στενά του Ορμούζ."

Γιατί η Ρωσία και η Κίνα αλλάζουν το παιχνίδι; Σε αντίθεση με την εποχή του Κράσσου ή του Ιουλιανού, το Ιράν σήμερα δεν είναι μόνο του. Ρωσία: Η στρατιωτική συνεργασία (Su-35, S-400) καθιστά την αεροπορική κυριαρχία των ΗΠΑ αμφίβολη. Κίνα: Η οικονομική στήριξη (αγορά πετρελαίου) ακυρώνει τις κυρώσεις, επιτρέποντας στο Ιράν να αντέξει σε μακροχρόνιο πόλεμο φθοράς.

Συμπέρασμα: Αν οι Κεμαλικοί στην Τουρκία ή οι στρατηγοί στην Ουάσινγκτον πιστέψουν ότι οι εσωτερικές ταραχές στο Ιράν είναι ευκαιρία για "εύκολη νίκη", θα βρεθούν μπροστά στην ίδια μοίρα με τον Αντίοχο Ζ' ή τον Ιουλιανό. Θα αναγκαστούν σε μια ταπεινωτική αποχώρηση, πληρώνοντας βαρύ τίμημα σε αίμα και διπλωματικό κεφάλαιο, ενώ το Ιράν θα παραμείνει το "απάτητο κάστρο" της Ανατολής.

[Ο δε Μοχαμάντ Αλί Σαχ διέταξε τον βομβαρδισμό της Συνέλευσης τον Ιούνιο του 1.908 μ.Χ. από την περσική ταξιαρχία των Κοζάκων με επικεφαλής Ρώσους αξιωματικούς, και στην συνέχεια την διέλυσε όπως ο Λένιν το 1.918 μ.Χ.  Ο Βίλχελμ Βάσμους έγινε γνωστός ως ο Βάσμους της Περσίας αλλά και ως ο Γερμανός Λόρενς της Αραβίας, Περσίας στην περίπτωση αυτή].

Θα είναι άραγε αυτή η εξέλιξη των πραγμάτων στις μέρες μας; Κανείς δεν μπορεί να πει με σιγουριά, άλλα μόνο αν λάβουμε όλα τα κατάλληλα μέτρα ως λαός θα αποφύγουμε τις οποίες κακοτοπιές και θα φέρουμε εκ νέου την πολυαγαπημένη μας πατρίδα σε μία κατάσταση ακμής και ευημερίας.