ΟΙ ΟΜΟΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥ ΚΑΓΚΕΛΑΡΙΟΥ WILHELM CUNO ΜΕ ΤΟΝ ΚΑΓΚΕΛΑΡΙΟ ΜΕΡΤΣ

ΟΙ ΟΜΟΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥ ΚΑΓΚΕΛΑΡΙΟΥ Wilhelm Cuno ΜΕ ΤΟΝ ΚΑΓΚΕΛΑΡΙΟ ΜΕΡΤΣ

Γράφει ο ΑΛΩΠΗΞ

Όπως είναι γνωστό κατά την διάρκεια της ιστορίας υπήρξαν πολλοί πολιτικοί μιας εποχής που έμοιαζαν με μια άλλη, όπως π.χ. μεταξύ του καγκελάριου Wilhelm Cuno και του καγκελαρίου Μερτς και των κυβερνήσεων και των πολιτικών τους.

Παρότι ανήκουν σε τελείως διαφορετικές εποχές, υπάρχουν ορισμένες εντυπωσιακές δομικές ομοιότητες στην προέλευση, το πολιτικό τους στυλ και τις οικονομικές επιλογές. Προέλευση: καγκελάριοι που προέρχονται από τον επιχειρηματικό κόσμο

Ομοιότητα. Ο Wilhelm Cuno δεν ήταν κομματικός πολιτικός αλλά διευθυντής μεγάλης εταιρείας (Hamburg-America Line) και μπήκε στην πολιτική ως τεχνοκράτης. Ο Friedrich Merz επίσης έχει έντονο επιχειρηματικό προφίλ και φιλοεπιχειρηματική πολιτική.

Και οι δύο θεωρούνται “business-friendly” καγκελάριοι, με στενή σχέση με την οικονομική ελίτ. Φιλοβιομηχανική / φιλοεπιχειρηματική πολιτική. Ομοιότητα. Η κυβέρνηση του Cuno είχε ισχυρή στήριξη από τη γερμανική βιομηχανία και το κεφάλαιο.

Η κυβέρνηση του Merz επιδιώκει μείωση φόρων για επιχειρήσεις, λιγότερη γραφειοκρατία και κρατικές ενισχύσεις για την βιομηχανία (π.χ. φθηνή ενέργεια). Και οι δύο κυβερνήσεις δίνουν προτεραιότητα στην ανταγωνιστικότητα της βιομηχανίας.

Διαχείριση μεγάλων οικονομικών κρίσεων. Ομοιότητα (αλλά διαφορετική ένταση). Cuno. Η κυβέρνησή του αντιμετώπισε την κατοχή της Ρουρ από Γαλλία και Βέλγιο την οικονομική κρίση και υπερπληθωρισμό του 1.923 μ.Χ.

Η πολιτική του «παθητική αντίσταση» στην κατοχή, πληρωμή εργατών και επιχειρήσεων με εκτύπωση χρήματος, που επιδείνωσε τον πληθωρισμό. Όσο για τον Merz η κυβέρνησή του αντιμετωπίζει οικονομική στασιμότητα, πόλεμο στην Ουκρανία και αμυντική κρίση, ενεργειακό κόστος.

Η πολιτική του μεγάλα δημόσια επενδυτικά προγράμματα (π.χ. 500 δισ. € για υποδομές και άμυνα), μεταρρύθμιση του «φρένου χρέους». Και οι δύο χρησιμοποίησαν μεγάλη κρατική παρέμβαση για να στηρίξουν την οικονομία σε κρίση.

Κυβερνήσεις χωρίς ισχυρή πολιτική βάση. Ομοιότητα. Ο Cuno ήταν ο πρώτος καγκελάριος χωρίς κομματική ένταξη στην Δημοκρατία της Βαϊμάρης. κυβέρνησε με εύθραυστη κοινοβουλευτική στήριξη. Ο Merz κυβερνά σε κατακερματισμένο πολιτικό σύστημα, με ισχυρή άνοδο της ακροδεξιάς AfD. Και στις δύο περιπτώσεις η κυβέρνηση λειτουργεί σε πολιτικά πολωμένο περιβάλλον.

Εθνικές κρίσεις και εξωτερική πολιτική. Ομοιότητα. Ο Cuno κρίση με την Γαλλία και το Βέλγιο για τις αποζημιώσεις και την κατοχή της Ρουρ. Ο Merz έντονη γεωπολιτική κρίση,  πόλεμος στην Ουκρανία, αύξηση στρατιωτικής ισχύος της Γερμανίας και ισχυρότερος ρόλος στο NATO. Και οι δύο κυβερνήσεις λειτουργούν σε περίοδο διεθνούς έντασης.

Κοινωνικές αντιδράσεις και πολιτική πόλωση. Ομοιότητα. Η κυβέρνηση Cuno αντιμετώπισε μαζικές απεργίες και εξεγέρσεις εργατών το 1.923 μ.Χ., που οδήγησαν στην πτώση της. Η κυβέρνηση Merz αντιμετωπίζει έντονες πολιτικές συγκρούσεις για μετανάστευση,  οικονομική πολιτική και άνοδο της ακροδεξιάς. Δηλαδή και οι δύο κυβερνήσεις λειτουργούν σε περίοδο έντονων κοινωνικών αντιπαραθέσεων.

Οι βασικές ομοιότητες των κυβερνήσεων Cuno – Merz είναι καγκελάριοι με ισχυρό επιχειρηματικό υπόβαθρο. Πολιτικές υπέρ της βιομηχανίας και της αγοράς. Διαχείριση σοβαρών οικονομικών κρίσεων με ισχυρή κρατική παρέμβαση. Αδύναμη ή κατακερματισμένη πολιτική βάση. Κυβέρνηση σε περίοδο διεθνούς γεωπολιτικής κρίσης. Έντονη κοινωνική και πολιτική πόλωση.

Υπάρχουν ορισμένες ιστορικές αναλογίες που αρκετοί ιστορικοί και αναλυτές κάνουν ανάμεσα στην Γερμανία της εποχής του Wilhelm Cuno (1.922 μ.Χ.-1.923 μ.Χ., Weimar Republic) και την σημερινή Γερμανία με καγκελάριο τον Friedrich Merz. Δεν σημαίνει ότι οι εποχές είναι ίδιες — οι συνθήκες σήμερα είναι πολύ πιο σταθερές — αλλά υπάρχουν ορισμένα δομικά μοτίβα που μοιάζουν.

Οικονομική κρίση μετά από μεγάλη γεωπολιτική σύγκρουση. Τότε (1.920 μ.Χ.). Η κυβέρνηση του Cuno βρέθηκε μετά τον World War I σε μια οικονομία με τεράστιο δημόσιο χρέος, αποζημιώσεις πολέμου, κατάρρευση νομίσματος (υπερπληθωρισμός 1.923 μ.Χ.). Η κρίση κορυφώθηκε με την Occupation of the Ruhr από Γαλλία και Βέλγιο.

Σήμερα η κυβέρνηση Merz λειτουργεί μετά τον COVID‑19 pandemic, τον πόλεμο της Russian invasion of Ukraine. Αποτέλεσμα ενεργειακή κρίση, χαμηλή ανάπτυξη και μεγάλες κρατικές δαπάνες. Και στις δύο περιπτώσεις η οικονομία προσπαθεί να προσαρμοστεί σε νέο διεθνές περιβάλλον.

Κρίση της βιομηχανικής ανταγωνιστικότητας της Γερμανίας. Η Γερμανία βασίζεται ιστορικά στην βαριά βιομηχανία. Στην εποχή Cuno η κρίση στην βιομηχανική περιοχή του Ruhr έπληξε τον πυρήνα της οικονομίας.

Σήμερα η Γερμανική βιομηχανία πιέζεται από  ακριβή ενέργεια, ανταγωνισμό από Κίνα και ΗΠΑ, πράσινη μετάβαση. Κυβερνήσεις όπως του Merz προσπαθούν να προστατεύσουν βιομηχανικούς κολοσσούς όπως Volkswagen, BASF, Siemens. Και στις δύο περιόδους υπάρχει φόβος αποβιομηχάνισης.

 Άνοδος πολιτικών άκρων. Στην Δημοκρατία της Βαϊμάρης. Κατά την κυβέρνηση Cuno αυξήθηκε η δύναμη των κομμουνιστών, των εθνικιστών. Λίγα χρόνια μετά εμφανίστηκε το κόμμα του Adolf Hitler. Σήμερα η πολιτική πόλωση αυξάνεται με την άνοδο της Alternative for Germany (AfD). Και στις δύο περιόδους παρατηρείται αποδυνάμωση των παραδοσιακών κομμάτων.

Μεγάλος ρόλος της οικονομικής ελίτ. Και οι δύο καγκελάριοι έχουν ισχυρούς δεσμούς με το επιχειρηματικό κατεστημένο. Ο Cuno ήταν διευθυντής της ναυτιλιακής εταιρείας Hamburg America Line. Ο Merz είχε ηγετικές θέσεις στη χρηματοπιστωτική εταιρεία BlackRock (Γερμανικό τμήμα). Αυτό οδηγεί σε παρόμοια πολιτική κατεύθυνση προτεραιότητα στην οικονομική σταθερότητα και πολιτικές υπέρ των επιχειρήσεων.

Κρίση εμπιστοσύνης στο πολιτικό σύστημα. Στην Δημοκρατία της Βαϊμάρης υπήρχε αίσθηση ότι το κράτος δεν μπορεί να λύσει τις κρίσεις. Σήμερα στην Γερμανία αυξάνεται η δυσπιστία προς την πολιτική και υπάρχει μεγαλύτερη κοινωνική πόλωση. Αν και η σύγχρονη δημοκρατία είναι πολύ πιο σταθερή, κάποιοι αναλυτές βλέπουν παρόμοια μοτίβα δυσαρέσκειας.

 Σημαντική διαφορά: Η σημερινή Γερμανία είναι πολύ πιο σταθερή γιατί είναι μέλος της European Union, ανήκει στο NATO, έχει ισχυρούς δημοκρατικούς θεσμούς. Στην Δημοκρατία της Βαϊμάρης αυτά τα «δίχτυα ασφαλείας» δεν υπήρχαν.

Υπάρχει δε και μια πολύ ενδιαφέρουσα σύγκριση που κάνουν αρκετοί οικονομικοί ιστορικοί, η σχέση μεταξύ του υπερπληθωρισμού του 1.923 μ.Χ. και της σημερινής Γερμανικής εμμονής με την δημοσιονομική πειθαρχία. Αυτή η σύγκριση συνδέει έμμεσα τις πολιτικές της κυβέρνησης του Wilhelm Cuno με τις οικονομικές επιλογές της σύγχρονης Γερμανίας και του καγκελάριου Friedrich Merz.

Η πολιτική του Cuno και η γέννηση του Γερμανικού φόβου για τον πληθωρισμό. Κατά την διάρκεια της κυβέρνησης Cuno (1.922 μ.Χ.-1.923 μ.Χ.), η Γερμανία σταμάτησε να πληρώνει αποζημιώσεις μετά την Occupation of the Ruhr το κράτος πλήρωνε εργάτες και επιχειρήσεις που συμμετείχαν σε «παθητική αντίσταση», τα χρήματα αυτά χρηματοδοτήθηκαν με εκτύπωση νέου χρήματος.

Αυτό οδήγησε στον διάσημο υπερπληθωρισμό του 1.923 μ.Χ. στην Weimar Republic. Συνέπειες ήταν η καταστροφή αποταμιεύσεων της μεσαίας τάξης, οικονομικό χάος, μεγάλη κοινωνική δυσαρέσκεια. Το τραύμα αυτό επηρέασε βαθιά τη γερμανική οικονομική σκέψη για έναν Αιώνα.

Το αποτέλεσμα: η Γερμανική “κουλτούρα σταθερότητας”. Μετά τον Β’ΠΠ η Δυτική Γερμανία δημιούργησε ένα οικονομικό μοντέλο που βασίζεται σε χαμηλό πληθωρισμό, ισχυρό νόμισμα και αυστηρή δημοσιονομική πολιτική. Αυτό το μοντέλο ονομάστηκε Ordoliberalismus (ορντοφιλελευθερισμός), που επηρέασε και την πολιτική της Bundesbank.

Το «φρένο χρέους» στην σύγχρονη Γερμανία. Το 2009 μ.Χ. η Γερμανία εισήγαγε στο Σύνταγμα το λεγόμενο Schuldenbremse (φρένο χρέους). Στόχος, περιορισμός δημοσιονομικού ελλείμματος και αποφυγή ανεξέλεγκτου δανεισμού. Αυτή η πολιτική επηρέασε και τους κανόνες της European Union για το δημόσιο χρέος.

Η σημερινή συζήτηση στην εποχή Merz η κυβέρνηση του Friedrich Merz βρίσκεται σε δίλημμα από την μία η παραδοσιακή Γερμανική πολιτική λέει χαμηλό χρέος και αυστηρός προϋπολογισμός.  Από την άλλη η σημερινή οικονομία χρειάζεται επενδύσεις σε άμυνα, ενεργειακή μετάβαση και υποδομές. Γι’ αυτό γίνεται συζήτηση για χαλάρωση του «φρένου χρέους».

Η ιστορική ειρωνεία. Ορισμένοι ιστορικοί επισημαίνουν μια ειρωνεία: Η κρίση που προκάλεσε η κυβέρνηση του Cuno (υπερπληθωρισμός) δημιούργησε φόβο για τον πληθωρισμό. Αυτός ο φόβος επηρεάζει ακόμα τις οικονομικές αποφάσεις της Γερμανίας έναν αιώνα μετά. Δηλαδή, με έμμεσο τρόπο, η πολιτική του Cuno συνεχίζει να επηρεάζει την Γερμανική οικονομική σκέψη σήμερα.

Υπάρχουν μερικές εντυπωσιακές ιστορικές ομοιότητες που συζητούν ιστορικοί και πολιτικοί επιστήμονες ανάμεσα στην κρίση της Weimar Republic τη δεκαετία του 1.920 μ.Χ. και την σημερινή Ευρωπαϊκή κατάσταση. Δεν σημαίνει ότι η ιστορία επαναλαμβάνεται, αλλά εμφανίζονται παρόμοια δομικά μοτίβα.

 Οικονομικές κρίσεις που κλονίζουν την μεσαία τάξη. Την δεκαετία του 1.920 μ.Χ. Στην Γερμανία μετά τον Α΄ΠΠ υπήρχε υπερπληθωρισμός,  απώλεια αποταμιεύσεων και οικονομική αστάθεια. Η κρίση κορυφώθηκε με την πολιτική της κυβέρνησης του Wilhelm Cuno και τον πληθωρισμό του 1.923 μ.Χ.

Σήμερα στην Ευρώπη μετά  τον κορωνοιό, τον Ρωσοουκρανικό Πόλεμο παρατηρούνται υψηλός πληθωρισμός, ενεργειακή κρίση και μείωση αγοραστικής δύναμης. Και στις δύο περιόδους η μεσαία τάξη αισθάνεται οικονομική ανασφάλεια.

Άνοδος αντισυστημικών κομμάτων. Στην Δημοκρατία της Βαϊμάρης ενισχύθηκαν τα άκρα και τελικά ανέβηκε το κόμμα του Adolf Hitler. Σήμερα στην Ευρώπη βλέπουμε άνοδο κομμάτων όπως Alternative for Germany, National Rally και  Brothers of Italy. Το κοινό στοιχείο είναι η αμφισβήτηση των παραδοσιακών κομμάτων.

 Γεωπολιτική αστάθεια στην Ευρώπη. Μετά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο η Ευρώπη ήταν γεμάτη  εδαφικές διαμάχες, οικονομικές κυρώσεις και συγκρούσεις μεταξύ κρατών. Σήμερα η Ευρώπη αντιμετωπίζει τον Ρωσοουκρανικό Πόλεμο, νέες εντάσεις με την Ρωσία και επανεξοπλισμό κρατών.

Μεγάλος ρόλος της οικονομικής ελίτ.  Στην δεκαετία του 1.920 μ.Χ. η βαριά βιομηχανία επηρέαζε έντονα την πολιτική. Παρόμοια σήμερα, μεγάλες εταιρείες όπως Volkswagen, BASF και Siemens έχουν σημαντική επιρροή στην οικονομική πολιτική.

Αδύναμα ή κατακερματισμένα πολιτικά συστήματα. Στην Δημοκρατία της Βαϊμάρης υπήρχαν πολλές κυβερνήσεις μικρής διάρκειας, δύσκολες κοινοβουλευτικές πλειοψηφίες. Σήμερα στη Γερμανία και σε άλλες χώρες της ΕΕ αυξάνεται ο πολιτικός κατακερματισμός και οι κυβερνήσεις συνασπισμού γίνονται πιο δύσκολες.

Η μεγάλη διαφορά. Παρά τις ομοιότητες, υπάρχει μια τεράστια διαφορά: Σήμερα η Ευρώπη έχει ισχυρούς θεσμούς όπως η ΕΕ, το NATO, το Ευρωπαϊκό οικονομικό σύστημα. Στην Δημοκρατία της Βαϊμάρης αυτοί οι μηχανισμοί δεν υπήρχαν, κάτι που έκανε το σύστημα πολύ πιο εύθραυστο.

Υπάρχει μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα ιστορική σύγκριση που κάνουν αρκετοί Γερμανοί ιστορικοί: η σχέση της Γαλλίας με την Γερμανική βιομηχανική καρδιά (Ruhr) τόσο στην εποχή του Wilhelm Cuno όσο και στη σημερινή Ευρωπαϊκή πολιτική όπου δρα ο Friedrich Merz.

Η κρίση της Ruhr το 1.923 μ.Χ. Το Ruhr ήταν το κέντρο της Γερμανικής βαριάς βιομηχανίας άνθρακα, χάλυβα και εργοστάσια όπλων.. Όταν η Γερμανία δεν πλήρωσε αποζημιώσεις μετά τον Α΄ΠΠ, η Γαλλία και το Βέλγιο κατέλαβαν την περιοχή το 1.923 μ.Χ.

Η κυβέρνηση του Cuno απάντησε με παθητική αντίσταση εργατών και επιχειρήσεων, οικονομική στήριξη μέσω εκτύπωσης χρήματος. Αυτό συνέβαλε στον υπερπληθωρισμό του 1.923 μ.Χ. Ο φόβος της Γαλλίας για την Γερμανική βιομηχανική δύναμη

Για μεγάλο μέρος του 20ού Αιώνα μ.Χ. η Γαλλική στρατηγική ήταν να περιορίσει την Γερμανική βαριά βιομηχανία και να ελέγχει τις πηγές άνθρακα και χάλυβα. Αυτό οδήγησε τελικά στην δημιουργία της ΕΚΑΧ το 1.951 μ.Χ. Ο στόχος ήταν Γαλλία και Γερμανία να μοιράζονται τον έλεγχο της βιομηχανίας ώστε να αποφευχθεί νέος πόλεμος.

Η σημερινή «ήπια» εκδοχή του ίδιου ζητήματος. Σήμερα η σύγκρουση δεν είναι στρατιωτική αλλά οικονομική και ενεργειακή. Η Γαλλία και η Γερμανία έχουν διαφορετικά μοντέλα: Γερμανία με ισχυρή βιομηχανία και εταιρείες όπως Volkswagen, BASF και Siemens. Η Γαλλία έχει πιο κρατικό οικονομικό μοντέλο και ισχυρή πυρηνική ενέργεια μέσω EDF.

Σύγχρονες συγκρούσεις Γαλλίας – Γερμανίας. Στην σημερινή Ευρώπη υπάρχουν διαφωνίες για ενεργειακή πολιτική, κρατικές επιδοτήσεις βιομηχανίας και  Ευρωπαϊκή δημοσιονομική πολιτική. Ο καγκελάριος Friedrich Merz προσπαθεί να προστατεύσει την Γερμανική βιομηχανία που βρίσκεται κυρίως στο Ruhr.

Η ιστορική ειρωνεία. Το Ruhr ήταν το επίκεντρο της κρίσης του 1.923 μ.Χ. που έριξε την κυβέρνηση του Wilhelm Cuno και παραμένει η καρδιά της γερμανικής οικονομικής ισχύος σήμερα. Αντί όμως για στρατιωτική κατοχή όπως το 1.923 μ.Χ., σήμερα η αντιπαράθεση γίνεται μέσω οικονομικών κανόνων της ΕΕ, ενεργειακής πολιτικής και βιομηχανικών επιδοτήσεων.

Συμπερασματικά η μεγάλη ιστορική συνέχεια είναι ότι  η βιομηχανική δύναμη της Γερμανίας παραμένει το κεντρικό ζήτημα της Ευρωπαϊκής ισορροπίας. Το Ruhr ήταν κρίσιμο το 1.923 μ.Χ. και παραμένει κρίσιμο σήμερα. Ναι — υπάρχει κάποια ομοιότητα, αλλά η κατάσταση ήταν πολύ διαφορετική και τα αποτελέσματα τότε ήταν δραματικά.

Τι κάνει σήμερα ο Friedrich Merz. Η κυβέρνηση του Merz έχει ανακοινώσει ότι θέλει μείωση κοινωνικών δαπανών, αυστηρότερους κανόνες για επιδόματα ανεργίας. περικοπές στο σύστημα πρόνοιας. Ο ίδιος δήλωσε ότι «το σημερινό κράτος πρόνοιας δεν μπορεί πλέον να χρηματοδοτηθεί» και χρειάζονται αλλαγές και περικοπές.

Παράλληλα τα επιδόματα μπορούν να μειώνονται ή να κόβονται αν κάποιος αρνείται εργασία, υπάρχουν σχέδια για μείωση περίπου 10% στις δαπάνες πρόνοιας και αυστηρότερες κυρώσεις. Ο στόχος της κυβέρνησης είναι να μειωθούν τα δημοσιονομικά έξοδα και να πιεστούν περισσότεροι άνεργοι να επιστρέψουν στην εργασία.

Τι έκανε ο Wilhelm Cuno. Η κυβέρνηση Cuno (1.922 μ.Χ.-1.923 μ.Χ.) δεν έκανε ακριβώς το ίδιο. Στην πραγματικότητα συνέβη σχεδόν το αντίθετο όταν η Occupation of the Ruhr από την Γαλλία και το Βέλγιο σταμάτησε την βιομηχανία, η κυβέρνηση κάλεσε εργάτες και επιχειρήσεις σε παθητική αντίσταση (να μην συνεργάζονται με τους κατακτητές).

Για να στηρίξει αυτούς τους εργαζόμενους το κράτος πλήρωνε μισθούς και επιδόματα σε εκατομμύρια ανθρώπους που δεν εργάζονταν και χρηματοδοτούσε τις πληρωμές εκτυπώνοντας τεράστιες ποσότητες χρήματος. Άρα: δεν έκοψε επιδόματα — αντίθετα τα πλήρωνε μαζικά χωρίς παραγωγή.

Τα αποτελέσματα της πολιτικής Cuno. Η πολιτική αυτή συνέβαλε στον υπερπληθωρισμό του 1.923 μ.Χ. Οι συνέπειες ήταν καταστροφικές με κατάρρευση του Γερμανικού νομίσματος, εξαφάνιση αποταμιεύσεων της μεσαίας τάξης, οικονομικό χάος και μαζικές απεργίες. Τελικά η κυβέρνηση Cuno κατέρρευσε το 1.923 μ.Χ. και αντικαταστάθηκε από την κυβέρνηση του Gustav Stresemann.

Μεγάλη ειρωνεία της ιστορίας. Υπάρχει μια ιστορική ειρωνεία: Η πολιτική του Cuno (πολλές κρατικές πληρωμές → πληθωρισμός) δημιούργησε τον βαθύ φόβο του πληθωρισμού στην Γερμανία. Αυτός ο φόβος επηρεάζει ακόμη την οικονομική πολιτική σήμερα.

Έτσι σήμερα πολιτικοί όπως ο Merz προτιμούν περιορισμό κοινωνικών δαπανών και δημοσιονομική πειθαρχία. Ορισμένοι ιστορικοί λένε ότι η σημερινή πολιτική κατάσταση στην Γερμανία θυμίζει περισσότερο το 1.930 μ.Χ. παρά το 1.923 μ.Χ.

Η σύγκριση αφορά κυρίως την περίοδο της κυβέρνησης του Heinrich Brüning στην Weimar Republic και τη σημερινή πολιτική συγκυρία με καγκελάριο τον Friedrich Merz. Δεν σημαίνει ότι θα επαναληφθεί η ιστορία, αλλά υπάρχουν κάποια παρόμοια μοτίβα κρίσης και πολιτικής πόλωσης.

Πολιτική λιτότητας σε περίοδο οικονομικής αδυναμίας. Το 1.930 μ.Χ. η κυβέρνηση του Brüning επέβαλε περικοπές κοινωνικών δαπανών, μείωση μισθών και αύξηση φόρων. Η πολιτική αυτή εφαρμόστηκε μέσα στην παγκόσμια οικονομική κρίση μετά το κραχ του 1.929 μ.Χ. Αποτέλεσμα μεγάλη ύφεση κι εκτόξευση ανεργίας στην Γερμανία.

Σήμερα, ορισμένοι αναλυτές βλέπουν ομοιότητα επειδή η κυβέρνηση Merz θέλει μείωση κοινωνικών δαπανών, δημοσιονομική πειθαρχία και περιορισμό επιδομάτων. Ραγδαία άνοδος αντισυστημικών κομμάτων.

Το 1.930 μ.Χ. σημειώθηκε η μεγάλη εκλογική άνοδος του κόμματος του Χίτλερ. Σε μία εκλογή έγινε το δεύτερο μεγαλύτερο κόμμα στην Γερμανία. Σήμερα στην Γερμανία η Alternative for Germany (AfD) έχει επίσης μεγάλη άνοδο, σε ορισμένες δημοσκοπήσεις είναι δεύτερο κόμμα. Αυτό δημιουργεί φόβους για έντονη πολιτική πόλωση.

Κατακερματισμένο κοινοβούλιο. Το 1.930 μ.Χ. το Γερμανικό κοινοβούλιο (Reichstag) είχε πολλά κόμματα και αδύναμες κυβερνήσεις συνασπισμού. Η κυβέρνηση Brüning συχνά κυβερνούσε με προεδρικά διατάγματα του Paul von Hindenburg. Σήμερα η πολιτική σκηνή στην Γερμανία είναι επίσης πιο κατακερματισμένη από παλιά περισσότερα κόμματα και δυσκολότεροι συνασπισμοί.

Κρίση εμπιστοσύνης προς τα παραδοσιακά κόμματα. Το 1.930 μ.Χ.  πολλοί Γερμανοί θεωρούσαν ότι τα παραδοσιακά κόμματα δεν μπορούν να λύσουν την οικονομική κρίση και είναι αποκομμένα από την κοινωνία. Σήμερα στην Γερμανία υπάρχει επίσης αυξανόμενη δυσπιστία προς τα μεγάλα κόμματα, όπως η Christian Democratic Union, ή το Social Democratic Party of Germany.

Η μεγάλη διαφορά που τονίζουν οι ιστορικοί. Παρότι υπάρχουν ομοιότητες, η σημερινή κατάσταση είναι πολύ πιο σταθερή γιατί υπάρχει το πλαίσιο της ΕΕ η Γερμανία ανήκει στο NATO και το Σύνταγμα της Federal Republic of Germany έχει ισχυρές δημοκρατικές εγγυήσεις. Στην Βαϊμάρη αυτά τα θεσμικά «φρένα» δεν υπήρχαν.

Συνοπτικά οι ιστορικοί που κάνουν αυτή τη σύγκριση λένε ότι η ομοιότητα με το 1.930 μ.Χ. αφορά κυρίως πολιτική λιτότητας σε περίοδο κρίσης., άνοδο αντισυστημικών κομμάτων, κατακερματισμό του πολιτικού συστήματος και κρίση εμπιστοσύνης προς τα παραδοσιακά κόμματα.

Υπάρχει πράγματι ένα πολύ σημαντικό ιστορικό γεγονός που συχνά αναφέρουν οι ιστορικοί όταν συγκρίνουν την σημερινή πολιτική συζήτηση με την Γερμανία του 1.930 μ.Χ.: Η κρίση για τα επιδόματα ανεργίας που οδήγησε στην πτώση της κυβέρνησης.

Η κρίση επιδομάτων ανεργίας του 1.930 μ.Χ. Το 1.930 μ.Χ. η κυβέρνηση του Hermann Müller στην Weimar Republic αντιμετώπιζε τεράστια αύξηση της ανεργίας μετά το κραχ του 1.929 μ.Χ. Το βασικό πρόβλημα ήταν το σύστημα ανεργίας που διαχειριζόταν ο οργανισμός Το ταμείο είχε σχεδιαστεί για μικρότερη ανεργία και άρχισε να καταρρέει οικονομικά.

Η πολιτική σύγκρουση. Τα κόμματα διαφωνούσαν για το τι πρέπει να γίνει Συντηρητικά και εργοδότες και ήθελαν μείωση επιδομάτων ανεργίας, αύξηση εισφορών. Οι σοσιαλδημοκράτες και συνδικάτα ήθελαν διατήρηση των επιδομάτων και περισσότερη κρατική στήριξη. Η σύγκρουση ήταν τόσο μεγάλη που η κυβέρνηση κατέρρευσε.

Η άνοδος της κυβέρνησης Brüning. Μετά την πτώση της κυβέρνησης Müller, καγκελάριος έγινε  Heinrich Brüning. Η κυβέρνησή του μείωσε κοινωνικές δαπάνες, περιόρισε επιδόματα και  εφάρμοσε σκληρή λιτότητα. Κυβερνούσε κυρίως με διατάγματα του Προέδρου Paul von Hindenburg.

Οι συνέπειες. Η πολιτική λιτότητας μέσα στην οικονομική κρίση είχε δραματικά αποτελέσματα ανεργία πάνω από 6 εκατομμύρια, φτώχεια και μαζική κοινωνική δυσαρέσκεια. Αυτό συνέβαλε στην εκρηκτική άνοδο του κόμματος του Χίτλερ στις εκλογές του 1.930 μ.Χ. και 1.932 μ.Χ.

Γιατί γίνεται η σύγκριση σήμερα. Ορισμένοι ιστορικοί αναφέρουν αυτή την ιστορία επειδή στην σύγχρονη Γερμανία υπάρχει πάλι συζήτηση για αυστηρότερους κανόνες επιδομάτων, περιορισμό κοινωνικών δαπανών και πίεση στους ανέργους να επιστρέψουν στην εργασία. Η συζήτηση αυτή συνδέεται με τις πολιτικές που υποστηρίζει ο καγκελάριος Friedrich Merz.

Η βασική διαφορά Οι ιστορικοί τονίζουν όμως ότι η σημερινή Γερμανία είναι πολύ πιο σταθερή από την Δημοκρατία της Βαϊμάρης γιατί έχει ισχυρό Σύνταγμα ανήκει στην ΕΕ και  είναι μέλος του NATO.

Συμπερασματικά το 1.930 μ.Χ. μια σύγκρουση για επιδόματα ανεργίας έριξε μια κυβέρνηση οδήγησε σε πολιτική λιτότητας, αύξησε την κοινωνική δυσαρέσκεια και συνέβαλε στην άνοδο ακραίων κομμάτων. Γι’ αυτό το γεγονός χρησιμοποιείται συχνά ως ιστορικό παράδειγμα για το πόσο πολιτικά ευαίσθητο είναι το θέμα της κοινωνικής πρόνοιας.

Πολλοί οικονομικοί ιστορικοί λένε ότι η πιο ενδιαφέρουσα ομοιότητα με την δεκαετία του 1.930 μ.Χ. δεν είναι τόσο η πολιτική όσο η “οικονομική γεωγραφία” της βιομηχανίας στην Ευρώπη και κυρίως στην Γερμανία. Δηλαδή: πού βρίσκεται η βιομηχανία, ποια περιοχή εξαρτάται από αυτήν και πώς αντιδρά όταν μπαίνει σε κρίση.

Η βιομηχανική καρδιά της Γερμανίας τότε στην δεκαετία του 1.920 μ.Χ.-1.930 μ.Χ. η Γερμανική οικονομία βασιζόταν σε βαριά βιομηχανία συγκεντρωμένη κυρίως στην περιοχή του Ruhr. Εκεί υπήρχαν άνθρακας, χαλυβουργία και μεγάλα εργοστάσια όπλων και μηχανημάτων και μεγάλες εταιρείες όπως Krupp και Thyssen. Όταν ήρθε η παγκόσμια ύφεση μετά το κραχ του 1.929 μ.Χ. η παραγωγή κατέρρευσε, η ανεργία εκτοξεύθηκε. Αυτές οι βιομηχανικές περιοχές έγιναν πολιτικά ασταθείς.

Εκεί όπου ανέβηκαν τα ακραία κόμματα. Οι περιοχές βαριάς βιομηχανίας είχαν μαζική ανεργία, φτωχοποίηση εργατών και κοινωνικές συγκρούσεις. Σε αυτές τις περιοχές αυξήθηκε γρήγορα η υποστήριξη προς το κόμμα του Χίτλερ αλλά και προς το κομμουνιστικό.

Η βιομηχανική γεωγραφία της Γερμανίας σήμερα. Σήμερα η Γερμανική οικονομία εξακολουθεί να βασίζεται σε ισχυρή βιομηχανία, ιδιαίτερα σε περιοχές όπως το Ruhr, η Baden-Württemberg και η Bavaria.

Μεγάλες εταιρείες είναι Volkswagen, η BASF και η Siemens. Η σημερινή κρίση της βιομηχανίας Η Γερμανική βιομηχανία αντιμετωπίζει σήμερα πιέσεις από υψηλό ενεργειακό κόστος μετά τον Ρωσοουκρανικό Πόλεμο, ανταγωνισμό από Κίνα και ΗΠΑ και πράσινη μετάβαση. Αυτό έχει δημιουργήσει φόβους για αποβιομηχάνιση και μεταφορά εργοστασίων εκτός Ευρώπης.

Η ομοιότητα που τονίζουν οι ιστορικοί. Η βασική ομοιότητα είναι ότι η πολιτική σταθερότητα της Γερμανίας εξαρτάται πολύ από την βιομηχανική της βάση. Όταν η βιομηχανία αναπτύσσεται → κοινωνική σταθερότητα, καταρρέει → πολιτική ριζοσπαστικοποίηση. Αυτό συνέβη στην Weimar Republic και είναι ένας λόγος που οι σύγχρονες κυβερνήσεις (όπως αυτή του Friedrich Merz) προσπαθούν να προστατεύσουν την βιομηχανία.

Η δε «ιστορική σύγκριση» δεν είναι ότι η Γερμανία θα γίνει όπως το 1.930 μ.Χ., αλλά ότι η χώρα εξακολουθεί να βασίζεται σε ισχυρή βιομηχανία, κρίση στην βιομηχανία μπορεί να δημιουργήσει πολιτικές αναταράξεις.

Το λεγόμενο «μεγάλο φινάλε» της Δημοκρατίας της Βαϊμάρης είναι το 1.932 μ.Χ. Πολλοί ιστορικοί λένε ότι η δημοκρατία ουσιαστικά κατέρρευσε πολιτικά πριν ακόμη αναλάβει την εξουσία ο Adolf Hitler το 1.933 μ.Χ. Το κρίσιμο σημείο ήταν το 1.932 μ.Χ.

Το 1.932 μ.Χ. το κοινοβούλιο παραλύει. Το Γερμανικό κοινοβούλιο, ο Reichstag, έγινε σχεδόν αδύνατο να κυβερνηθεί. Τα μεγαλύτερα κόμματα ήταν το ναζιστικό και το κομμουνιστικό. Και τα δύο κόμματα δεν ήθελαν να στηρίξουν την δημοκρατία, μπλόκαραν κάθε κυβερνητική πλειοψηφία. Έτσι το κοινοβούλιο σταμάτησε ουσιαστικά να λειτουργεί.

Κυβερνήσεις χωρίς κοινοβουλευτική πλειοψηφία. Από το 1.930 μ.Χ. και μετά, οι κυβερνήσεις δεν είχαν πραγματική κοινοβουλευτική στήριξη. Διαδοχικοί καγκελάριοι ήταν οι Heinrich Brüning,  Franz von Papen και Kurt von Schleicher που κυβερνούσαν με προεδρικά διατάγματα του Προέδρου Paul von Hindenburg.

Αυτό σήμαινε ότι η δημοκρατία λειτουργούσε πλέον χωρίς πραγματικό κοινοβουλευτισμό. Η έκρηξη της ανεργίας. Η οικονομική κρίση μετά το κραχ του 1.929 μ.Χ. προκάλεσε τεράστια ύφεση. Το 1.932 μ.Χ. περίπου 6 εκατομμύρια άνεργοι στην Γερμανία, μαζική φτώχεια και κοινωνική οργή.

Οι εκλογές του 1.932 μ.Χ. Στις εκλογές του Ιουλίου 1.932 μ.Χ. το ναζιστικό κόμμα έγινε το μεγαλύτερο κόμμα στην Γερμανία. Αλλά δεν είχε πλειοψηφία και καμία κυβέρνηση δεν μπορούσε να σχηματιστεί σταθερά. Η πολιτική κρίση κορυφώθηκε.

Τον Ιανουάριο 1.933 μ.Χ. ο Πρόεδρος Paul von Hindenburg διόρισε καγκελάριο τον Adolf Hitler. Πολλοί συντηρητικοί πολιτικοί πίστευαν ότι μπορούσαν να τον ελέγξουν θα χρησιμοποιούσαν την δημοτικότητα του. Αυτό αποδείχθηκε τεράστιο λάθος.

Γιατί κάποιοι ιστορικοί μιλούν για ομοιότητα σήμερα Ορισμένοι ιστορικοί βλέπουν δομικές ομοιότητες με την σημερινή Ευρώπη μεγαλύτερη πολιτική πόλωση, άνοδο αντισυστημικών κομμάτων και δυσκολότερους κυβερνητικούς συνασπισμούς.

Στην Γερμανία για παράδειγμα υπάρχει η άνοδος της Alternative for Germany. Η κρίσιμη διαφορά. Οι ιστορικοί τονίζουν όμως μια τεράστια διαφορά. Η σημερινή Γερμανία έχει το δημοκρατικό σύνταγμα της Federal Republic of Germany είναι μέλος της ΕΕ, ανήκει στο NATO. Αυτοί οι θεσμοί λειτουργούν ως ισχυρά δημοκρατικά «φρένα».

Το πραγματικό μάθημα του 1.932 μ.Χ. Οι περισσότεροι ιστορικοί συμφωνούν ότι η Δημοκρατία της Βαϊμάρης κατέρρευσε επειδή υπήρχε οικονομική κρίση, πολιτική πόλωση, αδύναμες κυβερνήσεις και  απώλεια εμπιστοσύνης στο δημοκρατικό σύστημα. Όταν αυτά συνδυάστηκαν, η δημοκρατία έγινε εξαιρετικά εύθραυστη.

Η σύγκριση μεταξύ του Wilhelm Cuno (Καγκελάριος το 1.922 μ.Χ.-1.923 μ.Χ.) και του Friedrich Merz (σημερινός ηγέτης του CDU και υποψήφιος Καγκελάριος) είναι εξαιρετικά ενδιαφέρουσα, καθώς και οι δύο ενσαρκώνουν το προφίλ του τεχνοκράτη-μάνατζερ που εισέρχεται στην πολιτική από τον κόσμο των επιχειρήσεων.

Παρόλο που τους χωρίζει ένας αιώνας, υπάρχουν σαφείς παραλληλισμοί στην ιδεολογία και την προσέγγισή τους: Επιχειρηματικό Υπόβαθρο και "Τεχνοκρατική" Ταυτότητα. Η κυριότερη ομοιότητα είναι η προέλευσή τους από την κορυφή της οικονομικής πυραμίδας: Wilhelm Cuno: Πριν γίνει καγκελάριος, ήταν διευθυντής της HAPAG (της μεγαλύτερης ναυτιλιακής εταιρείας στον κόσμο τότε). Δεν ήταν επαγγελματίας πολιτικός ούτε μέλος κάποιου κόμματος.

Friedrich Merz: Μετά την πρώτη του αποχώρηση από την πολιτική, κατείχε ανώτατες θέσεις στον ιδιωτικό τομέα, με πιο γνωστή τη θητεία του ως πρόεδρος του εποπτικού συμβουλίου της BlackRock στην Γερμανία. Κοινό Στοιχείο: Και οι δύο προωθούν την εικόνα του "αποτελεσματικού διαχειριστή" που μπορεί να διοικήσει το κράτος σαν μια μεγάλη επιχείρηση, μακριά από τον "στενό" κομματισμό.

Οικονομικός Φιλελευθερισμός και δημοσιονομική πειθαρχία. Οι πολιτικές τους προτεραιότητες συγκλίνουν στην ενίσχυση της αγοράς: Cuno: Η κυβέρνησή του ήταν η πρώτη "κυβέρνηση της οικονομίας" (Fachkabinett). Στόχος του ήταν η προστασία των γερμανικών συμφερόντων μέσω της ελεύθερης αγοράς, αν και η θητεία του σημαδεύτηκε από τον υπερπληθωρισμό.

Merz: Είναι υπέρμαχος της μείωσης της γραφειοκρατίας, των φοροελαφρύνσεων για τις επιχειρήσεις και της αυστηρής τήρησης του "φρένου χρέους" (Schuldenbremse). Κοινό Στοιχείο: Η πεποίθηση ότι η οικονομική ανάπτυξη επιτυγχάνεται μέσω της αποδέσμευσης των δυνάμεων της αγοράς και όχι μέσω της κρατικής παρέμβασης.

3. Η Σχέση με την Δεξιά και το "Κέντρο". Cuno: Αν και ανεξάρτητος, στηρίχθηκε από το συντηρητικό Λαϊκό Κόμμα (DVP) και το Καθολικό Κέντρο, προσπαθώντας να κρατήσει μια απόσταση από τους Σοσιαλδημοκράτες (SPD).

Merz: Ως Πρόεδρος του CDU, έχει μετακινήσει το κόμμα δεξιότερα από την εποχή της Merkel, δίνοντας έμφαση στις συντηρητικές αξίες και την ασφάλεια, ενώ παραμένει ο κύριος αντίπαλος του SPD.

Θα είναι άραγε αυτή η εξέλιξη των πραγμάτων στις μέρες μας; Κανείς δεν μπορεί να πει με σιγουριά, άλλα μόνο αν λάβουμε όλα τα κατάλληλα μέτρα ως λαός θα αποφύγουμε τις οποίες κακοτοπιές και θα φέρουμε εκ νέου την πολυαγαπημένη μας πατρίδα σε μία κατάσταση ακμής και ευημερίας.

\