ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΑΝΑΛΟΓΙΕΣ ΓΕΩΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΣΥΓΚΡΟΥΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΙΣ ΕΙΣΒΟΛΕΣ ΣΤΗΝ ΡΩΣΙΑ ΜΕΧΡΙ ΤΙΣ ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΚΡΙΣΕΙΣ ΣΕ ΜΕΣΗ ΑΝΑΤΟΛΗ ΚΑΙ ΟΥΚΡΑΝΙΑ

Ιστορικές Αναλογίες Γεωπολιτικών Συγκρούσεων Από τις Εισβολές στην Ρωσία μέχρι τις Σύγχρονες Κρίσεις σε Μέση Ανατολή και Ουκρανία

Γράφει ο ΑΛΩΠΗΞ

Η μελέτη της στρατιωτικής ιστορίας αναδεικνύει διαχρονικά μοτίβα όπου η υποτίμηση της γεωγραφίας, του εθνικού φρονήματος και των εφοδιαστικών προκλήσεων οδηγεί στην κατάρρευση φιλόδοξων εκστρατειών. Το παρόν άρθρο εξετάζει τις μεγάλες ιστορικές εισβολές στο ρωσικό έδαφος (1.812 μ.Χ., 1.914 μ.Χ., 1.941 μ.Χ.) και τον επακόλουθο εμφύλιο πόλεμο, αναλύοντας παράλληλα την σημασία της εξωτερικής υλικής βοήθειας.

 Στην συνέχεια, μεταφέρει την ανάλυση στο σύγχρονο γεωπολιτικό σκηνικό του 2026 μ.Χ., εξετάζοντας τις δυναμικές μιας πιθανής κλιμάκωσης στο Ιράν με την εμπλοκή των υπερδυνάμεων της Ανατολής (Ρωσία, Κίνα, Βόρεια Κορέα), καθώς και την εξέλιξη του Ρωσοουκρανικού Πολέμου μέσα από το πρίσμα των ιστορικών στρατιωτικών αναλογιών.

Η ιστορία των μεγάλων εισβολών στην ρωσική επικράτεια χαρακτηρίζεται από κοινά στρατηγικά μοτίβα: Η Ναπολεόντεια και η Ναζιστική Εισβολή: Τόσο η εκστρατεία του Ναπολέοντα το 1.812 μ.Χ. όσο και η επιχείρηση "Μπαρμπαρόσα" της ναζιστικής Γερμανίας το 1.941 μ.Χ. κατέρρευσαν λόγω του γεωγραφικού βάθους, του χειμώνα και της αποφασιστικής ρωσικής άμυνας.

Η ιστορία της Ρωσίας χαρακτηρίζεται από μία ιδιαίτερη στρατηγική πραγματικότητα: Το τεράστιο γεωγραφικό της βάθος, οι δύσκολες κλιματικές συνθήκες, η δυνατότητα μετακίνησης ή ανασύνταξης μεγάλων στρατιωτικών δυνάμεων και η ικανότητα μεταφοράς της παραγωγής προς ασφαλέστερες περιοχές έχουν επανειλημμένα καταστήσει εξαιρετικά δύσκολη την κατάκτηση και διατήρηση του Ρωσικού χώρου από ξένες δυνάμεις.

Ο Ρωσικός Εμφύλιος και ο Β' Παγκόσμιος Πόλεμος: Μετά την επανάσταση, ο Ρωσικός Εμφύλιος συνοδεύτηκε από ξένες επεμβάσεις, ενώ στον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο η Σοβιετική Ένωση δέχθηκε καθοριστική υλική και οπλική βοήθεια (Lend-Lease) από τις ΗΠΑ και την Μεγάλη Βρετανία για να αντέξει και να ανατρέψει την ναζιστική πολεμική μηχανή.

Οι πόλεμοι αυτοί δημιούργησαν μία ιστορική ακολουθία στην οποία η αρχική επιτυχία του εισβολέα δεν μετατράπηκε σε τελική κατάκτηση της Ρωσίας. Σήμερα η ιστορία αυτή αποκτά νέα επικαιρότητα εξαιτίας δύο διαφορετικών πολέμων: Της σύγκρουσης ΗΠΑ–Ισραήλ–Ιράν και του Ρωσοουκρανικού Πολέμου.

1. Η Γαλλική Εισβολή του 1.812 μ.Χ.: Η Κατάρρευση της Μεγάλης Στρατιάς. Το 1.812 μ.Χ., ο Ναπολέων Βοναπάρτης συγκέντρωσε την μεγαλύτερη στρατιωτική δύναμη που είχε δει έως τότε η Ευρώπη, την Grande Armée (Μεγάλη Στρατιά), με σκοπό να υποτάξει την Ρωσική Αυτοκρατορία.

Η Γαλλική δύναμη ήταν τεράστια, αλλά αποτελούνταν όχι μόνο από Γάλλους. Στρατιώτες προέρχονταν από διάφορα κράτη που βρίσκονταν υπό γαλλική επιρροή ή συμμαχία. Ο στόχος ήταν να αναγκαστεί ο Ρώσος αυτοκράτορας Αλέξανδρος Α΄ να υποταχθεί στην Γαλλική στρατηγική και να επανέλθει στο Ηπειρωτικό σύστημα αποκλεισμού εναντίον της Βρετανίας.

Οι Ρώσοι όμως απέφυγαν να προσφέρουν στον Ναπολέοντα την αποφασιστική μάχη που επιθυμούσε στα πρώτα στάδια. Υποχωρούσαν Ανατολικά. Αυτό σήμαινε ότι η Grande Armée προχωρούσε συνεχώς βαθύτερα στην ρωσική επικράτεια, ενώ οι γραμμές ανεφοδιασμού μεγάλωναν.

Η Στρατηγική της Καμένης Γης: Οι ρωσικές δυνάμεις, υπό την ηγεσία του στρατηγού Μιχαήλ Κουτούζοφ, απέφυγαν την κατά μέτωπο σύγκρουση, υποχωρώντας συνεχώς στο εσωτερικό της χώρας και καταστρέφοντας κάθε πηγή εφοδιασμού (τρόφιμα, υποδομές).

Η Μάχη του Μποροντίνο και η Κατάληψη της Μόσχας: Παρά την πολύνεκρη μάχη στο Μποροντίνο, ο Ναπολέων εισήλθε σε μια άδεια και πυρπολημένη Μόσχα. Από στρατηγική άποψη, όμως, η κατάληψη της Μόσχας δεν ισοδυναμούσε με κατάληψη της Ρωσίας. Η άρνηση του Τσάρου Αλέξανδρου Α' να συνθηκολογήσει εγκλώβισε τους Γάλλους. Η γαλλική στρατιά βρέθηκε σε μία τεράστια χώρα χωρίς επαρκή τρόφιμα και εφόδια. Η υποχώρηση άρχισε.

• Ο «Στρατηγός Χειμώνας» και η Καταστροφή: Η αναγκαστική υποχώρηση των Γάλλων μέσα στο καταχειμώνιασε, σε συνδυασμό με τις συνεχείς παρενοχλήσεις από Κοζάκους και αντάρτες, μετέτρεψε την εκστρατεία σε πανωλεθρία. Από τους περίπου 600.000 στρατιώτες, λιγότεροι από 40.000 επέστρεψαν.

Ο ρωσικός χειμώνας δεν ήταν από μόνος του ο μοναδικός λόγος της καταστροφής. Σημαντικότεροι παράγοντες ήταν η απόσταση, η έλλειψη τροφίμων, οι ασθένειες, οι επιθέσεις των ρωσικών δυνάμεων, η καταστροφή ή εγκατάλειψη εφοδίων και η γενικότερη αποσύνθεση του στρατού. Η Grande Armée υπέστη καταστροφικές απώλειες.

Η γαλλική εκστρατεία στην Ρωσία κατέληξε σε στρατηγική καταστροφή. Το σημαντικότερο μάθημα ήταν ότι: Η κατάληψη της πρωτεύουσας ή μιας μεγάλης πόλης δεν σημαίνει απαραίτητα κατάληψη του κράτους. Η Ρωσία μπορούσε να χάσει τη Μόσχα και να συνεχίσει τον πόλεμο.

Η περίπτωση του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου είναι διαφορετική. Δεν υπήρξε μία ενιαία γερμανική εκστρατεία που να μοιάζει με την Barbarossa του 1.941 μ.Χ. Η Γερμανική Αυτοκρατορία πολέμησε την Ρωσική Αυτοκρατορία στο Ανατολικό Μέτωπο από το 1.914 μ.Χ.

Μάλιστα, αρχικά συνέβη και το αντίστροφο από αυτό που συχνά παρουσιάζεται: οι Ρώσοι εισέβαλαν στην Ανατολική Πρωσία το 1.914 μ.Χ., αναγκάζοντας τους Γερμανούς να αντιμετωπίσουν άμεσα την ρωσική απειλή.

Το Ανατολικό Μέτωπο: Η Γερμανική Αυτοκρατορία επέφερε συντριπτικά πλήγματα στον ρωσικό στρατό (π.χ. Μάχη του Τάνενμπεργκ). Η οικονομική εξάντληση και οι τεράστιες απώλειες οδήγησαν στην εσωτερική κατάρρευση της Ρωσίας.

Η γερμανική νίκη στο Tannenberg και στην συνέχεια στις Λίμνες της Μαζουρίας οδήγησε σε μεγάλη ρωσική υποχώρηση. Αργότερα οι Κεντρικές Δυνάμεις εξαπέλυσαν μεγάλες επιθέσεις και κατέλαβαν τεράστιες περιοχές της Ρωσικής Αυτοκρατορίας. Άρα η ακριβέστερη ιστορική διατύπωση είναι:

Στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο η Ρωσία δεν απέκρουσε απλώς μία γερμανική εισβολή όπως το 1.941 μ.Χ.. Υπέστη μεγάλες στρατιωτικές ήττες, έχασε τεράστιες περιοχές και τελικά αποσύρθηκε από τον πόλεμο μετά την Ρωσική Επανάσταση. 

Η Συνθήκη του Μπρεστ - Λιτόφσκ (1.918 μ.Χ.): Μετά την Οκτωβριανή Επανάσταση, το νέο μπολσεβίκικο καθεστώς αναγκάστηκε να υπογράψει μια ταπεινωτική συνθήκη, παραχωρώντας τεράστιες εκτάσεις (συμπεριλαμβανομένης της Ουκρανίας και των Βαλτικών χωρών) στην Γερμανία. Ωστόσο, η μετέπειτα ήττα της Γερμανίας στο Δυτικό Μέτωπο ακύρωσε στην πράξη τα κέρδη αυτά.

Η Συνθήκη του Μπρεστ-Λιτόφσκ του 1.918 μ.Χ. επέβαλε στην Σοβιετική κυβέρνηση πολύ βαριές εδαφικές παραχωρήσεις. Η γερμανική στρατιωτική επιτυχία όμως δεν κράτησε για πάντα. Η ήττα των Κεντρικών Δυνάμεων στο δυτικό μέτωπο και η κατάρρευση της Γερμανικής Αυτοκρατορίας οδήγησαν στην ανατροπή της κατάστασης. Έτσι, για δεύτερη φορά μέσα σε περίπου έναν Αιώνα, η προσπάθεια μιας μεγάλης Ευρωπαϊκής δύναμης να επιβάλει μακροπρόθεσμη λύση στην ρωσική επικράτεια απέτυχε.

Μετά την κατάρρευση του τσαρικού καθεστώτος, η Ρωσία βυθίστηκε σε έναν αιματηρό εμφύλιο πόλεμο μεταξύ των μπολσεβίκων (Κόκκινος Στρατός) και των αντεπαναστατικών δυνάμεων (Λευκός Στρατός).

Η Συμμαχική Επέμβαση. Η Ρωσική Επανάσταση δημιούργησε ένα εντελώς διαφορετικό είδος πολέμου. Μετά την κατάρρευση της Αυτοκρατορικής κυβέρνησης και την επικράτηση των μπολσεβίκων, ξέσπασε ο Ρωσικός Εμφύλιος Πόλεμος. Οι βασικές αντιμαχόμενες πλευρές ήταν οι μπολσεβίκοι, οι λεγόμενοι Κόκκινοι, και διάφορες αντικομμουνιστικές ή αντιμπολσεβικικές δυνάμεις, οι Λευκοί.

Στον εμφύλιο παρενέβησαν επίσης ξένες δυνάμεις. Βρετανικές, Γαλλικές, Αμερικανικές, Ιαπωνικές και άλλες δυνάμεις βρέθηκαν σε διαφορετικά σημεία της πρώην Ρωσικής Αυτοκρατορίας, για διαφορετικούς λόγους. Οι στόχοι τους δεν ήταν όλοι ίδιοι.

Ανησυχώντας για την εξάπλωση του κομμουνισμού και την έξοδο της Ρωσίας από τον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο, μια συμμαχία ξένων δυνάμεων—συμπεριλαμβανομένων των ΗΠΑ, της Μεγάλης Βρετανίας, της Γαλλίας και της Ιαπωνίας—επενέβη στρατιωτικά στο ρωσικό έδαφος.

• Στόχοι και Δράση: Οι ξένες δυνάμεις κατέλαβαν στρατηγικά λιμάνια (Αρχάγγελος, Μούρμανσκ, Βλαδιβοστόκ) και παρείχαν οικονομική και υλική βοήθεια στους Λευκούς.

• Η Απόκρουση: Ο Κόκκινος Στρατός, υπό την οργανωτική ιδιοφυΐα του Λέοντος Τρότσκι, κατάφερε να εκμεταλλευτεί τις εσωτερικές διαιρέσεις των αντιπάλων του και το αίσθημα του ρωσικού πληθυσμού κατά της ξένης επέμβασης. Μέχρι το 1.922 μ.Χ., οι ξένες δυνάμεις είχαν αποχωρήσει και η Σοβιετική Ένωση εδραιώθηκε.

Η ξένη επέμβαση δεν οδήγησε στην ανατροπή των μπολσεβίκων. Οι ξένες δυνάμεις τελικά αποσύρθηκαν. Ο Κόκκινος Στρατός επικράτησε. Το γεγονός αυτό αποτέλεσε ένα ακόμη παράδειγμα της δυσκολίας εξωτερικών δυνάμεων να καθορίσουν μόνες τους την πολιτική εξέλιξη μιας τεράστιας χώρας.

Ο Β' Παγκόσμιος Πόλεμος: Επιχείρηση Μπαρμπαρόσα και ο Μεγάλος Πατριωτικός Πόλεμος. Στις 22 Ιουνίου 1.941 μ.Χ., η Ναζιστική Γερμανία εξαπέλυσε την Επιχείρηση Μπαρμπαρόσα, παραβιάζοντας το Σύμφωνο Μολότοφ - Ρίμπεντροπ.

5. Το 1.941 μ.Χ.: Η μεγαλύτερη εισβολή στην ιστορία. Η πιο δραματική επανάληψη ήρθε στις 22 Ιουνίου 1.941 μ.Χ. Η ναζιστική Γερμανία εξαπέλυσε την επιχείρηση Barbarossa εναντίον της Σοβιετικής Ένωσης. Ήταν μία από τις μεγαλύτερες στρατιωτικές επιχειρήσεις στην ιστορία. Οι γερμανικές δυνάμεις και οι σύμμαχοί τους προχώρησαν βαθιά μέσα στη σοβιετική επικράτεια.

Η αρχική γερμανική επιτυχία ήταν τεράστια. Εκατομμύρια Σοβιετικοί στρατιώτες σκοτώθηκαν, τραυματίστηκαν ή αιχμαλωτίστηκαν. Τεράστιες περιοχές της Ουκρανίας, της Λευκορωσίας και της δυτικής Ρωσίας καταλήφθηκαν. Το Κίεβο έπεσε.

Το Λένινγκραντ πολιορκήθηκε. Οι γερμανικές δυνάμεις έφτασαν μέχρι τα προάστια της Μόσχας. Με βάση μόνο τον χάρτη, η Σοβιετική κατάσταση φαινόταν καταστροφική. Όμως η Σοβιετική Ένωση δεν κατέρρευσε.

6. Γιατί απέτυχε η Barbarossa; Η αποτυχία της γερμανικής εκστρατείας δεν μπορεί να εξηγηθεί μόνο με τον «ρωσικό χειμώνα». Υπήρχαν πολλοί παράγοντες. Πρώτον: η τεράστια γεωγραφική απόσταση. Οι γερμανικές γραμμές ανεφοδιασμού επεκτείνονταν συνεχώς. Δεύτερον: η Σοβιετική δυνατότητα αναπλήρωσης. Παρά τις τεράστιες απώλειες, η Σοβιετική Ένωση μπορούσε να κινητοποιεί νέες δυνάμεις

Τρίτον: η μεταφορά της βιομηχανίας. Η Σοβιετική ηγεσία μετέφερε εργοστάσια προς τα Ανατολικά, μακριά από την γερμανική προέλαση. Τέταρτον: η γερμανική στρατηγική υπερεκτίμηση. Η γερμανική ηγεσία υπολόγιζε ότι η Σοβιετική Ένωση θα κατέρρεε σχετικά γρήγορα. Αυτό δεν συνέβη. Πέμπτον:Οι Σοβιετικές αντεπιθέσεις

Η μάχη της Μόσχας στα τέλη του 1.941 μ.Χ. και στις αρχές του 1.942 μ.Χ. απέδειξε ότι η Wehrmacht δεν μπορούσε να τερματίσει τον πόλεμο γρήγορα. Η γερμανική εισβολή μετατράπηκε σε πόλεμο φθοράς. Και αυτό ήταν ακριβώς το είδος πολέμου που η Γερμανία δεν ήθελε.

7. Από το Στάλινγκραντ στην ανατροπή της κατάστασης. Το 1.942 μ.Χ. η Γερμανία προσπάθησε να ανανεώσει την επίθεσή της προς τον Μότο. Ο στόχος ήταν οι πετρελαϊκές περιοχές του Καυκάσου και η διακοπή των σοβιετικών γραμμών μεταφοράς.

Η μάχη του Στάλινγκραντ αποτέλεσε σημείο καμπής. Η γερμανική 6η Στρατιά περικυκλώθηκε και τελικά παραδόθηκε. Ακολούθησε η Σοβιετική νίκη στο Κουρσκ. Από εκεί και πέρα η πρωτοβουλία πέρασε σταδιακά στον Κόκκινο Στρατό.

Η τελική Σοβιετική αντεπίθεση δεν ήταν μία απλή γραμμική προέλαση. Αποτελούνταν από διαδοχικές επιχειρήσεις, με τεράστια κινητοποίηση ανθρώπων, αρμάτων, πυροβολικού, αεροπορίας και εφοδιασμού.

Η Επιχείρηση Bagration: Η Σοβιετική απάντηση στην Barbarossa. Το καλοκαίρι του 1.944 μ.Χ. πραγματοποιήθηκε η Σοβιετική Επιχείρηση Bagration. Αυτή είναι η ιστορική «Επίθεση Μπαγκρατιόν» στην οποία συχνά γίνεται αναφορά ως παράδειγμα μιας τεράστιας στρατηγικής διάρρηξης.

Η Bagration δεν ήταν επιχείρηση του Ρωσικού Εμφυλίου αλλά του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Στόχος της ήταν κυρίως η γερμανική Ομάδα Στρατιών Κέντρο στην Λευκορωσία. Η επίθεση προκάλεσε τεράστια γερμανική καταστροφή.

Οι Σοβιετικές δυνάμεις διέλυσαν μεγάλο μέρος της γερμανικής αμυντικής διάταξης και προχώρησαν προς την Πολωνία και τα γερμανικά σύνορα. Η Bagration αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα του τρόπου με τον οποίο η Σοβιετική Ένωση είχε μεταμορφώσει τις στρατιωτικές της δυνατότητες από το 1.941 μ.Χ. έως το 1.944 μ.Χ.

Η Επιχείρηση Μπαγκρατιόν οδήγησε στην πλήρη καταστροφή της γερμανικής Ομάδας Στρατιών «Κέντρο», απελευθέρωσε τα Σοβιετικά εδάφη και άνοιξε τον δρόμο για το Βερολίνο, επιφέροντας το τελειωτικό πλήγμα στο ναζιστικό καθεστώς.

Η Συμμαχική Υλική Βοήθεια (Lend-Lease) στον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο. Παρά τις ιδεολογικές διαφορές, η απειλή του ναζισμού δημιούργησε μια συμμαχία μεταξύ της ΕΣΣΔ, των ΗΠΑ και της Μεγάλης Βρετανίας. Το Πρόγραμμα Lend-Lease (Νόμος Εκμισθώσεως και Δανεισμού).

Η Σοβιετική νίκη δεν μπορεί να αποδοθεί αποκλειστικά σε έναν παράγοντα. Η κύρια χερσαία σύγκρουση με την Γερμανία διεξήχθη στο Ανατολικό Μέτωπο και οι Σοβιετικές στρατιωτικές απώλειες ήταν τεράστιες. Ταυτόχρονα όμως, η Βρετανία και ιδιαίτερα οι Ηνωμένες Πολιτείες παρείχαν σημαντική υλική βοήθεια.

Μέσω του Lend-Lease στάλθηκαν στην Σοβιετική Ένωση: Φορτηγά, αεροσκάφη, άρματα, πυρομαχικά, τρόφιμα, πρώτες ύλες, μηχανήματα, καύσιμα και άλλα εφόδια. Η Αμερικανική στρατιωτική ιστορική υπηρεσία καταγράφει ότι το Lend-Lease ήταν σημαντικό για την διατήρηση της Σοβιετικής Ένωσης στον πόλεμο. Ο Eisenhower, σε στρατηγικό του σχεδιασμό, θεωρούσε το Lend-Lease προς την Σοβιετική Ένωση μέρος της συνολικής προσπάθειας να παραμείνει η ΕΣΣΔ στον πόλεμο εναντίον της Γερμανίας.

Αεροσκάφη & Άρματα Μάχης. Χιλιάδες αεροπλάνα (π.χ. Bell P-39 Airacobra) και τανκς ενίσχυσαν τις σοβιετικές γραμμές στις κρίσιμες φάσεις του 1.941 μ.Χ.–1.942 μ.Χ. Εφοδιαστικά Οχήματα. Πάνω από 400.000 φορτηγά (κυρίως Studebaker) παρείχαν στον Κόκκινο Στρατό την απαραίτητη κινητικότητα για τις μεγάλες αντεπιθέσεις του 1.944 μ.Χ.

Πρώτες Ύλες & Καύσιμα Τεράστιες ποσότητες αλουμινίου, χαλκού, χάλυβα και αεροπορικού καυσίμου υψηλών οκτανίων, απαραίτητες για την Σοβιετική βιομηχανία. Τρόφιμα & Ρουχισμός. Εκατομμύρια τόνοι τροφίμων (κονσέρβες κρέατος κ.λπ.) έθρεψαν τον στρατό και τους πολίτες σε περιόδους ακραίας σιτοδείας.

Η βοήθεια δεν σημαίνει ότι οι Δυτικοί Σύμμαχοι «κέρδισαν τον πόλεμο για την Σοβιετική Ένωση». Αλλά ούτε είναι ιστορικά σωστό να αγνοείται. Ιδιαίτερα τα φορτηγά και ο εξοπλισμός μεταφορών είχαν μεγάλη σημασία για την Σοβιετική επιχειρησιακή κινητικότητα. Έτσι η τελική νίκη του 1.945 μ.Χ. πρέπει να ιδωθεί ως αποτέλεσμα πολλών παραγόντων:

Σοβιετικής ανθρώπινης και βιομηχανικής κινητοποίησης + στρατιωτικής προσαρμογής + τεράστιων απωλειών + δυτικής υλικής βοήθειας + αμερικανικού και βρετανικού πολέμου εναντίον της Γερμανίας σε άλλα μέτωπα.

Αν και οι Σοβιετικοί ιστορικοί υπογράμμιζαν ότι η βοήθεια αυτή αποτελούσε περίπου το 4-5% της συνολικής σοβιετικής παραγωγής, σύγχρονοι αναλυτές συμφωνούν ότι ήταν ζωτικής σημασίας για την διατήρηση της εφοδιαστικής αλυσίδας και την επιτάχυνση της γερμανικής ήττας.

Ένα επαναλαμβανόμενο ιστορικό μοτίβο. Από τον Ναπολέοντα έως τον Χίτλερ παρατηρείται ένα επαναλαμβανόμενο μοτίβο: Ο εισβολέας επιτυγχάνει αρχική διάρρηξη. Καταλαμβάνει μεγάλες περιοχές. Υπολογίζει ότι η ρωσική αντίσταση θα καταρρεύσει. Οι γραμμές ανεφοδιασμού επιμηκύνονται. Η Ρωσία ή η Σοβιετική Ένωση κινητοποιεί νέες δυνάμεις. Η σύγκρουση μετατρέπεται σε πόλεμο φθοράς.

Ο εισβολέας χάνει την πρωτοβουλία. Ο αμυνόμενος περνά στην αντεπίθεση. Το μοτίβο αυτό δεν αποτελεί «νόμο της ιστορίας». Η γεωγραφία δεν εγγυάται νίκη. Αλλά αποτελεί σημαντικό στρατηγικό παράγοντα.

Η Γεωπολιτική Κρίση στην Μέση Ανατολή – Το Ιράν και ο Άξονας της Ανατολής. Στο σύγχρονο διεθνές περιβάλλον, το Ιράν αποτελεί κεντρικό πεδίο αντιπαράθεσης μεταξύ του δυτικού συνασπισμού και των αναδυόμενων ευρασιατικών δυνάμεων.

1. Αεροπορικές Πλήξεις, Πυραυλικές Επιθέσεις και Στοχευμένες Δολοφονίες. Τα τελευταία χρόνια, οι ΗΠΑ και το Ισραήλ έχουν εξαπολύσει σειρά πληγμάτων κατά του ιρανικού καθεστώτος. Στοχευμένες Δολοφονίες: Στρατιωτικές και πολιτικές προσωπικότητες του Ιράν έχουν γίνει στόχοι, όπως ο Αγιατολάχ Χαμεϊνί και ηγέτες των Φρουρών της Επανάστασης, όπως ο Κασέμ Σουλεϊμανί το 2020 μ.Χ., εξοντώθηκαν σε Αμερικανικά πλήγματα.

Το 2026 μ.Χ. οι ΗΠΑ και το Ισραήλ εξαπέλυσαν από τον Φεβρουάριο μεγάλη εκστρατεία πληγμάτων εναντίον του Ιράν. Η σύγκρουση περιλάμβανε πυραυλικές επιθέσεις, αεροπορικούς βομβαρδισμούς και επιθέσεις εναντίον στρατιωτικών και πυρηνικών υποδομών.

Οι επιθέσεις του 2026 μ.Χ. επεκτάθηκαν επίσης σε στρατιωτικές και πυρηνικές υποδομές, ενώ το Ιράν απάντησε με πλήγματα εναντίον Αμερικανικών στρατιωτικών εγκαταστάσεων στην περιοχή του Κόλπου.

Το γεγονός ότι η σύγκρουση συνεχίστηκε παρά τα αρχικά πλήγματα είναι στρατηγικά σημαντικό. Τον Αύγουστο, το Reuters χαρακτήριζε την σύγκρουση παρατεταμένο αδιέξοδο: Το Ιράν δεν είχε συνθηκολογήσει και η ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ είχε σοβαρά διαταραχθεί.

Μέχρι τις αρχές Οκτωβρίου 2026 μ.Χ., η σύγκρουση εξακολουθούσε να απασχολεί την περιοχή, ενώ το Ιράν προειδοποιούσε ότι σε περίπτωση νέων μεγάλης κλίμακας επιθέσεων θα διεύρυνε την απάντησή του πέρα από Αμερικανικούς στόχους στην Μέση Ανατολή.

Οι γεωπολιτικές ισορροπίες στην Μέση Ανατολή αντικατοπτρίζουν πολυπλοκότητα συγκρούσεων και συμμαχιών: Αποτροπή και Αντίσταση: Οι ΗΠΑ και το Ισραήλ έχουν αντιμετωπίσει περιφερειακές εντάσεις, πυραυλικά πλήγματα και συγκρούσεις με το Ιράν και τους συμμάχους του.

Στρατηγική Υποστήριξη: Το Ιράν λαμβάνει οικονομική και στρατιωτική ενίσχυση από κράτη όπως η Ρωσία, η Κίνα και η Βόρεια Κορέα, καθιστώντας μια ευρείας κλίμακας χερσαία επέμβαση εξαιρετικά δύσκολη και επικίνδυνη για εξωτερικές δυνάμεις.

• Πυραυλικές Ανταλλαγές: Οι βομβαρδισμοί και οι κυβερνοεπιθέσεις κατά ιρανικών πυρηνικών και στρατιωτικών υποδομών έχουν οδηγήσει σε απευθείας πυραυλικές συγκρούσεις, με το Ιράν να επιδεικνύει αυξημένη ικανότητα απόκρουσης και αντιπυραυλικής άμυνας.

2. Το Σενάριο Χερσαίας Εισβολής και η Ιρανική Αντίσταση. Αναλυτές ασφαλείας προειδοποιούν ότι μια ενδεχόμενη αποστολή χερσαίων δυνάμεων ή ειδικών δυνάμεων των ΗΠΑ και των συμμάχων τους στο Ιράν ενέχει τεράστιους κινδύνους.

• Το Ανώμαλο Γεωγραφικό Ανάγλυφο: Το Ιράν προστατεύεται από εκτεταμένες ορεινές αλυσίδες (όπως τα όρη Ζάγρος), καθιστώντας μια κλασική χερσαία εισβολή εξαιρετικά δύσκολη.

• Ασύμμετρος Πόλεμος: Η στρατηγική του Ιράν βασίζεται στον ανταρτοπόλεμο, την χρήση drones και την δράση περιφερειακών πληρεξουσίων (proxies). Μια εισβολή θα μπορούσε να βυθίσει τις Αμερικανικές δυνάμεις σε έναν παρατεταμένο πόλεμο φθοράς, οδηγώντας σε πολιτική πίεση στο εσωτερικό των ΗΠΑ και τελικά σε αναγκαστική αποχώρηση.

3. Η Στρατηγική Συμμαχία: Ρωσία, Κίνα και Βόρεια Κορέα. Το Ιράν δεν είναι πλέον απομονωμένο. Έχει ενταχθεί σε αυτό που πολλοί αναλυτές αποκαλούν «Άξονα Ανατροπής» ή Ευρασιατική συμμαχία.

• Οικονομική και Στρατιωτική Ενίσχυση: Η Κίνα παρέχει οικονομικό σανίδι σωτηρίας μέσω της αγοράς πετρελαίου, ενώ η Ρωσία και η Βόρεια Κορέα ανταλλάσσουν τεχνογνωσία, πυραυλικά συστήματα και στρατιωτικό υλικό με την Τεχεράνη.

• Αμυντικές Συμφωνίες: Οι διμερείς στρατηγικές συμφωνίες που έχει υπογράψει το Ιράν με την Ρωσία και την Κίνα περιλαμβάνουν ρήτρες ασφαλείας. Σε περίπτωση υπαρξιακής απειλής, οι δυνάμεις αυτές ενδέχεται να παρέμβουν, είτε μέσω παροχής προηγμένων οπλικών συστημάτων (π.χ. αντιαεροπορικά συστήματα S-400) είτε μέσω ασύμμετρης στρατιωτικής συνδρομής, περιπλέκοντας θανάσιμα τα επιχειρησιακά σχέδια της Δύσης.

Μπορεί η αεροπορική νίκη να μετατραπεί σε χερσαία ήττα; Αυτό είναι ένα από τα σημαντικότερα ερωτήματα της σύγχρονης σύγκρουσης. Η καταστροφή πυραυλικών συστημάτων, αεροδρομίων, ραντάρ ή εγκαταστάσεων δεν ισοδυναμεί με κατοχή χώρας. Για να καταληφθεί το Ιράν θα απαιτούνταν τελείως διαφορετική κλίμακα στρατιωτικής προσπάθειας.

Το Ιράν έχει: Μεγάλη έκταση, μεγάλο πληθυσμό, ορεινή γεωγραφία, μακρά παράδοση κρατικής οργάνωσης, ανεπτυγμένες πυραυλικές δυνατότητες, μη επανδρωμένα συστήματα, δίκτυα συμμάχων και ένοπλων οργανώσεων στην περιοχή. Μία Αμερικανική χερσαία εισβολή, εάν ποτέ αποφασιζόταν, θα ήταν επομένως τελείως διαφορετική από μία αεροπορική εκστρατεία.

Δεν θα αρκούσε να καταστραφούν οι εγκαταστάσεις του Ιράν. Θα έπρεπε να δημιουργηθεί και να διατηρηθεί ένα τεράστιο σύστημα ανεφοδιασμού. Αυτό ακριβώς είναι το σημείο όπου η ιστορία της Ρωσίας αποκτά αναλογική σημασία.

13. Το υποθετικό σενάριο Αμερικανικής χερσαίας εισβολής στο Ιράν. Εάν οι ΗΠΑ και οι σύμμαχοί τους αποφάσιζαν να στείλουν μεγάλες χερσαίες δυνάμεις στο Ιράν, θα μπορούσαν να προκύψουν δύο πολύ διαφορετικές εξελίξεις.

Σενάριο Α: γρήγορη στρατιωτική επιτυχία. Οι Αμερικανικές δυνάμεις θα μπορούσαν να εξουδετερώσουν γρήγορα βασικές Ιρανικές στρατιωτικές υποδομές, να αποκτήσουν αεροπορική υπεροχή και να δημιουργήσουν ασφαλείς ζώνες. Σε αυτή την περίπτωση η Ιρανική κυβέρνηση θα μπορούσε να οδηγηθεί σε διαπραγματεύσεις.

Σενάριο Β: πόλεμος φθοράς. Εάν όμως ο Ιρανικός στρατός και οι παραστρατιωτικές δυνάμεις διατηρούσαν την οργανωτική τους συνοχή, μία Αμερικανική χερσαία επέμβαση θα μπορούσε να εξελιχθεί σε παρατεταμένο πόλεμο.

Θα μπορούσαν να υπάρξουν: Επιθέσεις εναντίον γραμμών ανεφοδιασμού, επιθέσεις με drones, πυραυλικά πλήγματα, ανταρτοπόλεμος, επιθέσεις εναντίον βάσεων, ναυτικός αποκλεισμός, επιθέσεις σε πετρελαϊκές υποδομές, πίεση μέσω του Ορμούζ. Σε αυτή την περίπτωση η αρχική Αμερικανική στρατιωτική υπεροχή δεν θα εγγυόταν την επίτευξη των πολιτικών στόχων. Αυτό είναι το βασικό μάθημα από πολλές μεταπολεμικές επεμβάσεις.

Ο ρόλος Ρωσίας, Κίνας και Βόρειας Κορέας. Η Ρωσία, η Κίνα και η Βόρεια Κορέα έχουν διαφορετικές σχέσεις με το Ιράν και δεν αποτελούν ενιαία στρατιωτική συμμαχία τύπου ΝΑΤΟ. Μία Αμερικανική εισβολή θα μπορούσε να οδηγήσει σε αποστολή ρωσικού ή κινεζικού στρατού στο Ιράν. Σε ένα υποθετικό σενάριο μεγάλης κλιμάκωσης, η εξωτερική υποστήριξη θα μπορούσε να έχει μεγάλη σημασία.

Αυτή θα μπορούσε να περιλαμβάνει: Όπλα, ανταλλακτικά, πληροφορίες, drones, ηλεκτρονικό πόλεμο, δορυφορική υποστήριξη, οικονομική βοήθεια, τεχνική υποστήριξη. Η άμεση αποστολή στρατευμάτων θα αποτελούσε πολύ μεγαλύτερο βήμα και θα αύξανε δραματικά τον κίνδυνο άμεσης σύγκρουσης Μεγάλων Δυνάμεων. 

Ο Ρωσοουκρανικός Πόλεμος – Μέτωπα, Τακτικές και Ιστορικές Προοπτικές. Η σύγκρουση στην Ουκρανία, η οποία κλιμακώθηκε με την ρωσική εισβολή το 2022 μ.Χ,, έχει εξελιχθεί σε έναν σκληρό πόλεμο φθοράς.

Η Εξέλιξη των Επιχειρήσεων.  Η Ρωσική Προέλαση: Οι ρωσικές δυνάμεις έχουν θέσει υπό τον έλεγχό τους σημαντικά εδάφη στο Ντονμπάς και την Νότια Ουκρανία (Ζαπορίζια, Χερσώνα). Ο Ρωσοουκρανικός Πόλεμος και οι Σύγχρονες Εξελίξεις.

Η τρέχουσα σύγκρουση στην Ουκρανία έχει προσλάβει διαστάσεις ευρύτερης αντιπαράθεσης: Η Εξέλιξη του Μετώπου: Από την κρίση στο Ντονμπάς μέχρι την ευρεία Ρωσική στρατιωτική επέμβαση, οι συγκρούσεις περιλαμβάνουν αεροπορικά πλήγματα, επιθέσεις σε υποδομές και δυτική στρατιωτική στήριξη προς το Κίεβο.

Ιστορικοί Παραλληλισμοί: Υποστηρικτές της Ρωσικής πλευράς αναλύουν την σύγκρουση μέσω ιστορικών προτύπων, όπως η "Επίθεση Μπαγκρατιόν" του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, υποστηρίζοντας ότι η Μόσχα διατηρεί τα περιθώρια στρατιωτικής κλιμάκωσης και αλλαγής των δεδομένων στο πεδίο.

Ουκρανικά Πλήγματα και Ασύμμετρες Επιθέσεις: Η ουκρανική πλευρά, υποστηριζόμενη από την δυτική στρατιωτική βοήθεια, απαντά με πλήγματα βαθιά στο ρωσικό έδαφος. Χρησιμοποιώντας πυραύλους μεγάλου βεληνεκούς και drones, στοχεύει ρωσικά στρατιωτικά αεροδρόμια, διυλιστήρια και πετρελαιοπηγές, ενώ έχουν σημειωθεί και στοχευμένες επιθέσεις κατά Ρώσων αξιωματικών.

Η Ιδεολογική Αντιπαράθεση και η Ρητορική της Σύγκρουσης. Η Μόσχα δικαιολογεί την επέμβασή της επικαλούμενη την ανάγκη «αποναζιστικοποίησης» της Ουκρανίας, εστιάζοντας την ρητορική της σε εθνικιστικά σχηματισμούς, όπως το Τάγμα Αζόφ, και συνδέοντάς τους με την ιστορική κληρονομιά του Στεπάν Μπαντέρα (συνεργάτη των Ναζί κατά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο). Από την άλλη πλευρά, η κυβέρνηση του Βολοντίμιρ Ζελένσκι και οι δυτικοί σύμμαχοί της απορρίπτουν αυτές τις κατηγορίες ως προσχήματα για ιμπεριαλιστική εδαφική επέκταση.

Ταυτόχρονα, η Ρωσία εξακολουθεί να πραγματοποιεί μεγάλες πυραυλικές και drone επιθέσεις. Την 1^η Οκτωβρίου 2026 μ.Χ., ρωσικές επιθέσεις έπληξαν μεταξύ άλλων στόχους στο Κίεβο και στην Οδησσό, ενώ η Ουκρανία συνέχισε να χτυπά ρωσικές ενεργειακές υποδομές.

Το Σενάριο μιας Νέας «Επιχείρησης Μπαγκρατιόν». Στο πλαίσιο των στρατιωτικών αναλύσεων, εξετάζεται το ενδεχόμενο η Ρωσία να επιχειρήσει μια αποφασιστική, ευρείας κλίμακας στρατηγική επίθεση, ανάλογη με εκείνη του 1. 944 μ.Χ.

• Οι Αντικειμενικοί Στόχοι: Μια τέτοια υποθετική επίθεση θα είχε ως σκοπό τη διάσπαση των ουκρανικών γραμμών άμυνας, τη σταθεροποίηση του ελέγχου στο Ντονμπάς και την προέλαση προς ιστορικές πόλεις της ευρύτερης περιοχής (Χάρκοβο, Νικολάγιεφ, Οδησσός), με απώτερο στόχο την πολιτική και στρατιωτική συντριβή της ηγεσίας του Κιέβου.

• Η Κατάρρευση της Ηγεσίας: Στο ακραίο αυτό σενάριο, η πολιτική μοίρα της παρούσας ουκρανικής κυβέρνησης θα σφραγιζόταν με πλήρη ανατροπή, παρόμοια με την κατάρρευση των ηγεσιών που ηττήθηκαν ολοκληρωτικά στους μεγάλους πολέμους του παρελθόντος.

Τα drones, οι δορυφόροι, τα σύγχρονα συστήματα πυροβολικού, οι νάρκες και τα αντιαρματικά όπλα καθιστούν δύσκολη την απόκρυψη μεγάλων συγκεντρώσεων στρατευμάτων. Επομένως μία μελλοντική μεγάλη ρωσική επίθεση θα μπορούσε να έχει διαφορετική μορφή από την Bagration.

Θα μπορούσε να βασιστεί σε: Μαζικά drones + πυραύλους + ηλεκτρονικό πόλεμο + πυροβολικό + μηχανοκίνητες μονάδες + επιθέσεις σε υποδομές και εφοδιασμό που θα οδηγούσε σε κατάρρευση του ουκρανικού μετώπου και μετά θα προέλαυνε μέσα από αυτή ο Ρωσικός στρατός.

Ντονμπάς, Χάρκοβο, Νικολάγιεφ, Οδησσός και Κίεβο. Οι πόλεις αυτές έχουν διαφορετική στρατηγική σημασία. Ντονμπάς. Αποτελεί βασικό επίκεντρο της χερσαίας σύγκρουσης. Χάρκοβο. Η εγγύτητα με την Ρωσία την καθιστά σημαντική στρατηγικά και επιχειρησιακά. Νικολάγιεφ. Έχει ιδιαίτερη σημασία λόγω της θέσης του προς την Μαύρη Θάλασσα. Οδησσός. Είναι κρίσιμο λιμάνι και οικονομικό κέντρο.

Κίεβο. Είναι η πολιτική πρωτεύουσα της Ουκρανίας και συνεπώς έχει τεράστια πολιτική σημασία. Ωστόσο, η κατάληψη μίας πόλης δεν σημαίνει αυτόματα ότι έχει καταρρεύσει ολόκληρο το κράτος. Αυτό είναι ακριβώς το μάθημα της Μόσχας το 1.812 μ.Χ.

Η σύγκριση Ζελένσκι–Χίτλερ. Ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι θα μπορούσε να έχει «την μοίρα του Χίτλερ» Αυτό μπορείνα εξεταστεί ουδέτερα ένα ιστορικό σενάριο: Εάν μία μελλοντική Ρωσική επίθεση οδηγούσε σε πλήρη στρατιωτική κατάρρευση των ουκρανικών γραμμών, απώλεια μεγάλων πόλεων και κατάρρευση της κεντρικής κυβέρνησης, τότε η πολιτική ηγεσία της Ουκρανίας θα αντιμετώπιζε θεμελιώδη κρίση.  Αυτό όμως είναι διαφορετικό από το να προβλέψουμε ότι συγκεκριμένο πρόσωπο θα έχει συγκεκριμένο τέλος.

Η Ρωσία από τον Ναπολέοντα έως το 1.945 μ.Χ.: Ένα μάθημα για τον πόλεμο βάθους. Η Γαλλία του Ναπολέοντα κέρδισε μάχες και κατέλαβε την Μόσχα. Η Γερμανία του Κάιζερ κατέλαβε τεράστιες περιοχές το 1.915 μ.Χ.–1.918 μ.Χ. Η Γερμανία του Χίτλερ κατέλαβε ακόμη μεγαλύτερες περιοχές το 1.941 μ.Χ.–1.942 μ.Χ. Κανένα από αυτά τα παραδείγματα δεν οδήγησε σε μόνιμη κατάκτηση ολόκληρης της Ρωσίας.

Η αιτία δεν ήταν μόνο η «ρωσική υπερδύναμη». Ήταν συνδυασμός: Γεωγραφίας, πληθυσμού, βάθους, βιομηχανικής κινητοποίησης, στρατιωτικής προσαρμογής, κλιματικών συνθηκών, πολιτικής αντοχής, δυνατότητας μεταφοράς παραγωγής, και σε ορισμένες περιπτώσεις εξωτερικής βοήθειας.

Στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, η βοήθεια των ΗΠΑ και της Βρετανίας αποτέλεσε σημαντικό μέρος της ευρύτερης συμμαχικής πολεμικής προσπάθειας. Η Αμερικανική στρατιωτική ιστορική τεκμηρίωση δείχνει επίσης το τεράστιο μέγεθος της Αμερικανικής βιομηχανικής παραγωγής και της ροής υλικών προς τους Συμμάχους.

Τι διδάσκει η ιστορία για έναν πιθανό πόλεμο στο Ιράν; Η ιστορία δεν επιτρέπει να ειπωθεί ότι οι ΗΠΑ θα ηττηθούν οπωσδήποτε εάν εισβάλουν στο Ιράν. Ούτε επιτρέπει να ειπωθεί ότι οι ΗΠΑ θα νικήσουν οπωσδήποτε. Μπορούν όμως να αναγνωριστούν ορισμένοι παράγοντες που θα καθόριζαν την έκβαση:

1. Το μέγεθος της Αμερικανικής δύναμης. Μία περιορισμένη επιχείρηση ειδικών δυνάμεων είναι διαφορετική από μία εισβολή εκατοντάδων χιλιάδων στρατιωτών.

2. Η αεροπορική υπεροχή. Θα επηρέαζε την ικανότητα του Ιράν να μετακινεί δυνάμεις.

3. Το Ορμούζ. Θα αποτελούσε τεράστιο στρατηγικό ζήτημα.

4. Η Ιρανική κοινωνική και στρατιωτική κινητοποίηση. Θα καθόριζε την διάρκεια της σύγκρουσης.

5. Η εξωτερική βοήθεια. Ρωσία, Κίνα και άλλοι παράγοντες θα μπορούσαν να επηρεάσουν σημαντικά το κόστος του πολέμου.

6. Η πολιτική βούληση στις ΗΠΑ. Ένας πόλεμος που διαρκεί χρόνια είναι πολύ διαφορετικός από μία επιχείρηση μερικών εβδομάδων.

7. Η τύχη των Ιρανικών υποδομών. Εάν το κράτος διατηρήσει λειτουργικές διοικητικές δομές, μπορεί να συνεχίσει τον πόλεμο ακόμη και μετά από σοβαρές στρατιωτικές απώλειες.

Παρά τις τεράστιες διαφορές τους, η Ρωσία και το Ιράν έχουν ορισμένα κοινά γεωγραφικά χαρακτηριστικά. Και τα δύο είναι χώρες με σημαντικό γεωγραφικό βάθος. Και οι δύο διαθέτουν δύσκολες περιοχές για χερσαίες επιχειρήσεις.

Και οι δύο έχουν αναπτύξει πυραυλικές δυνατότητες. Και οι δύο έχουν επενδύσει σε drones. Και οι δύο μπορούν να χρησιμοποιήσουν οικονομικούς και ενεργειακούς μοχλούς. Αυτό δεν σημαίνει ότι θα έχουν την ίδια τύχη.

Σημαίνει όμως ότι μία εξωτερική δύναμη που επιδιώκει γρήγορη κατάρρευση ενός μεγάλου κράτους πρέπει να αντιμετωπίσει το ίδιο θεμελιώδες πρόβλημα: Η καταστροφή των πρώτων γραμμών άμυνας και της αντίπαλης βιομηχανίας και εφοδιασμού ισοδυναμεί με καταστροφή της δυνατότητας αντίστασης.

Το σενάριο μιας άμεσης στρατιωτικής εμπλοκής του ΝΑΤΟ στην Ουκρανία για την επιβολή ζώνης απαγόρευσης πτήσεων (No-Fly Zone) ή ειρηνευτικής ζώνης αποτελεί το πιο επικίνδυνο σημείο καμπής στη σύγχρονη γεωπολιτική, καθώς αγγίζει τον πυρήνα του ρωσικού πυρηνικού δόγματος και της στρατηγικής αποτροπής.

Το ενδεχόμενο μιας άμεσης στρατιωτικής εμπλοκής του ΝΑΤΟ εντός της Ουκρανίας με στόχο την επιβολή ανακωχής και ζώνης απαγόρευσης πτήσεων αποτελεί ένα ακραίο γεωπολιτικό σενάριο που θα άλλαζε δραματικά τις παγκόσμιες ισορροπίες.

Ακολουθεί η αναλυτική προέκταση του άρθρου, εστιασμένη στις στρατιωτικές θεωρίες, το δόγμα Καραγκάνοφ και τις πιθανές κατευθύνσεις μιας παγκόσμιας σύρραξης: Αναλυτές και στρατηγικοί κύκλοι, συζητώντας γύρω από θεωρίες όπως το δόγμα Καραγάκνοφ, επισημαίνουν ότι η Μόσχα θεωρεί την υπαρξιακή της ασφάλεια αδιαπραγμάτευτη. Σε περίπτωση συμβατικής επίθεσης από δυνάμεις του ΝΑΤΟ, η Ρωσική πλευρά διατηρεί στο οπλοστάσιό της την δυνατότητα κλιμάκωσης, θεωρώντας τα δυτικά στρατεύματα άμεσο και ανοιχτό αντίπαλο. 

Σε ένα τέτοιο θεωρητικό πλαίσιο ολοκληρωτικής σύγκρουσης, οι αναλυτές εξετάζουν πώς τα Ρωσικά αντίποινα δεν θα περιορίζονταν μόνο στα σύνορα της Ουκρανίας, αλλά θα μπορούσαν να επεκταθούν σε περιφερειακούς άξονες, όπως η Βαλτική, η Σκανδιναβία, η Υπερδνειστερία και οι Ευρωπαϊκοί διάδρομοι προς το Καλίνινγκραντ, δοκιμάζοντας τις αντοχές της δυτικής αμυντικής αρχιτεκτονικής.

Το Πυρηνικό Δόγμα της Ρωσίας και η Σχολή Καραγκάνοφ. Το επίσημο στρατιωτικό δόγμα της Ρωσικής Ομοσπονδίας προβλέπει την χρήση πυρηνικών όπλων σε δύο περιπτώσεις: Ως απάντηση σε μια πυρηνική επίθεση εναντίον της, ή σε περίπτωση συμβατικής επίθεσης που απειλεί την ίδια την ύπαρξη του κράτους.

Ωστόσο, ο επιφανής Ρώσος πολιτικός επιστήμονας και γεωπολιτικός αναλυτής Σεργκέι Καραγκάνοφ (Sergey Karaganov) έχει εισηγηθεί μια ριζική τροποποίηση αυτού του δόγματος, η οποία κέρδισε έδαφος στην Μόσχα κατά την διάρκεια του Ρωσοουκρανικού Πολέμου:

Προληπτικό Πυρηνικό Πλήγμα: Ο Καραγκάνοφ υποστηρίζει ότι η Ρωσία πρέπει να χαμηλώσει το όριο χρήσης των πυρηνικών της όπλων. Προτείνει την διενέργεια ενός περιορισμένου, προληπτικού πυρηνικού πλήγματος κατά δυτικών στόχων (π.χ. στην Ευρώπη), εάν η Δύση συνεχίσει να ξεπερνά τις «κόκκινες γραμμές» της Μόσχας.

Στόχος της Θεωρίας: Κατά τον Καραγκάνοφ, ένα τέτοιο πλήγμα θα «σπάσει την δυτική ψευδαίσθηση της ατιμωρησίας» και θα αναγκάσει το ΝΑΤΟ να υποχωρήσει, αποτρέποντας έναν ολοκληρωτικό Γ' Παγκόσμιο Πόλεμο μέσω της στρατηγικής «κλιμάκωση για την αποκλιμάκωση» (escalate to de-escalate). Η πυρηνική παράμετρος είναι ακόμη σοβαρότερη. Το Ρωσικό πυρηνικό δόγμα δεν λέει απλά “πρώτο πυρηνικό πλήγμα αν δεχτούμε οποιαδήποτε επίθεση”.

Η αναθεωρημένη ρωσική πολιτική του Νοεμβρίου 2024 μ.Χ. προβλέπει μεταξύ άλλων δυνατότητα χρήσης πυρηνικών όπλων σε περίπτωση συμβατικής επίθεσης που δημιουργεί «κρίσιμη απειλή» για την κυριαρχία ή την εδαφική ακεραιότητα της Ρωσίας ή της Λευκορωσίας. Επίσης θεωρεί επίθεση από μη πυρηνικό κράτος με συμμετοχή ή υποστήριξη πυρηνικού κράτους ως κοινή επίθεση.

Αυτό σημαίνει ότι μια μαζική άμεση επίθεση Νατοϊκών αεροπορικών και χερσαίων δυνάμεων θα ήταν πολύ διαφορετική περίπτωση από το να καταρριφθεί, για παράδειγμα, ένα μεμονωμένο ρωσικό αεροσκάφος.

Σήμερα το ΝΑΤΟ δηλώνει ότι δεν στέλνει μάχιμες δυνάμεις στην Ουκρανία ούτε επιβάλλει ζώνη απαγόρευσης πτήσεων ακριβώς επειδή κάτι τέτοιο θα έφερνε Νατοϊκά αεροσκάφη και Ρωσικές δυνάμεις σε άμεση πολεμική αντιπαράθεση. Η ίδια η Συμμαχία έχει εξηγήσει ότι μια no-fly zone θα μπορούσε να απαιτήσει ακόμη και κατάρριψη ρωσικών αεροσκαφών και καταστολή ρωσικών αντιαεροπορικών συστημάτων.

Άρα, στο υποθετικό σενάριό σου: ΝΑΤΟ → επιβολή ζώνης απαγόρευσης πτήσεων → Ρωσικά αεροσκάφη/αντιαεροπορικά εμπλέκονται → Ρωσική επίθεση σε Νατοϊκές μονάδες → ενεργοποίηση πολύ ευρύτερης σύγκρουσης. Δεν θα ήταν πλέον απλώς «βοήθεια προς την Ουκρανία».

Η Αντιμετώπιση των Δυνάμεων του ΝΑΤΟ στην Ουκρανία. Σε περίπτωση που στρατεύματα του ΝΑΤΟ εισέλθουν επίσημα στο ουκρανικό έδαφος, η Μόσχα έχει ξεκαθαρίσει ότι θα θεωρηθούν νόμιμοι στρατιωτικοί στόχοι.

Η Άρση των Περιορισμών: Στην ρωσική στρατιωτική σκέψη, ενώ απέναντι στους Ουκρανούς (τους οποίους η ρωσική ρητορική συχνά χαρακτηρίζει ως «αδελφό, ομόδοξο λαό» που χειραγωγείται από την Δύση) υπάρχει θεωρητικά ένα πλαίσιο περιορισμένης ισχύος, απέναντι στις νατοϊκές δυνάμεις δεν θα υπήρχε κανένας δισταγμός.

Η Απάντηση στην Δυτική Εμπλοκή: Η παροχή δυτικών όπλων μακρού βεληνεκού, πληροφοριών και η παρουσία ξένων εθελοντών/μισθοφόρων έχουν ήδη εντείνει την οργή της Μόσχας. Μια ανοιχτή εισβολή του ΝΑΤΟ θα ενεργοποιούσε άμεσα το σενάριο της ολοκληρωτικής καταστροφής των ξένων δυνάμεων, πιθανώς με την χρήση τακτικών πυρηνικών όπλων στο πεδίο της μάχης.

Θα μπορούσε η Ρωσία να χτυπήσει Νατοϊκές δυνάμεις στην Ουκρανία; Σε ένα τέτοιο υποθετικό σενάριο, ναι, αυτό θα ήταν αναμενόμενο ως συμβατική στρατιωτική αντίδραση εάν η Ρωσία αποφάσιζε να αντιμετωπίσει την επέμβαση ως εχθρική πολεμική ενέργεια. Αλλά το σημαντικότερο είναι τι θα γινόταν μετά.

Η Ρωσία δεν θα πολεμούσε πλέον μόνο τον ουκρανικό στρατό. Θα αντιμετώπιζε: Αμερικανικές δυνάμεις, Βρετανικές και Γαλλικές δυνάμεις, Πολωνικές δυνάμεις, Γερμανικές και άλλες Ευρωπαϊκές δυνάμεις, Νατοϊκή αεροπορική ισχύ, δορυφορικές και πληροφοριακές δυνατότητες, αεράμυνα και αντιπυραυλική άμυνα, και, κυρίως, τις πυρηνικές δυνάμεις ΗΠΑ, Γαλλίας και Βρετανίας.

Το ΝΑΤΟ υπενθυμίζει σήμερα ότι διαθέτει τρεις πυρηνικές δυνάμεις — ΗΠΑ, Ηνωμένο Βασίλειο και Γαλλία — και ότι οι αμερικανικές στρατηγικές δυνάμεις αποτελούν τον βασικό πυρηνικό πυλώνα της Συμμαχίας. Επομένως μια σύγκρουση δεν θα ήταν «Ρωσία εναντίον κάποιων Ευρωπαϊκών στρατευμάτων στην Ουκρανία». Θα μπορούσε να εξελιχθεί σε άμεση σύγκρουση δύο πυρηνικών συνασπισμών.

Μέρος Ζ': Το Σενάριο της Ρωσικής Μεγάλης Αντεπίθεσης στην Ευρώπη. Εάν μια σύγκρουση ΝΑΤΟ-Ρωσίας ξεσπάσει στην Ουκρανία και οι ρωσικές δυνάμεις καταφέρουν να επικρατήσουν, οι στρατιωτικοί σχεδιαστές εξετάζουν πέντε κύριους άξονες μιας ευρύτερης ρωσικής αντεπίθεσης και προέλασης προς τη Δύση:

                  [ ΡΩΣΙΚΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΑΝΤΕΠΙΘΕΣΗ ]

                                 │

   ┌───────────────────┬───────┴───────┬───────────────────┐

     ▼                   ▼               ▼                   ▼

[Βαλτική/Σκανδιναβία] [Πολωνία]   [Καλίνινγκραντ]  [Μολδαβία/Υπερδνειστερία]

     │                   │               │                   │

  Έλεγχος             Διάδρομος       Σύνδεση με          Περικύκλωση

  Βαλτικής            Suwalki         Κεντρική Ευρώπη     Νότιας Ευρώπης

1. Ο Άξονας των Βαλτικών και Σκανδιναβικών Χωρών. Οι χώρες της Βαλτικής (Εσθονία, Λετονία, Λιθουανία) και οι πρόσφατα ενταχθείσες στο ΝΑΤΟ σκανδιναβικές χώρες (Φινλανδία, Σουηδία) αποτελούν την πρώτη γραμμή του μετώπου.

• Στρατηγικός Στόχος: Η Ρωσία θα επιδίωκε να εξουδετερώσει τις υποδομές του ΝΑΤΟ στην Βαλτική Θάλασσα, μετατρέποντάς την ξανά σε ζώνη δικής της επιρροής και αποκόπτοντας τις χώρες αυτές από την κεντρική Ευρωπαϊκή ενίσχυση.

2. Ο Διάδρομος Σουβάλκι (Suwalki Gap) και το Καλίνινγκραντ. Ο διάδρομος Σουβάλκι—η στενή λωρίδα γης που συνδέει την Πολωνία με τη Λιθουανία—είναι το πιο ευάλωτο σημείο του ΝΑΤΟ.

• Η Προέλαση: Μια ρωσική κίνηση μέσω της Λευκορωσίας και της Πολωνίας προς τον διάδρομο αυτό θα αποκόπτονταν πλήρως τις χώρες της Βαλτικής.

• Σύνδεση με το Καλίνινγκραντ: Ο κύριος αντικειμενικός σκοπός θα ήταν η δημιουργία μιας ασφαλούς χερσαίας γέφυρας με τον ρωσικό θύλακα του Καλίνινγκραντ, ο οποίος είναι βαριά εξοπλισμένος με πυραύλους Iskander και πυρηνικές κεφαλές.

3. Μολδαβία και Υπερδνειστερία. Στον Νότιο άξονα, η Μολδαβία και η αποσχισθείσα, φιλορωσική περιοχή της Υπερδνειστερίας (όπου εδρεύουν ήδη ρωσικά στρατεύματα) αποτελούν γεωπολιτικό κλειδί.

• Η Ένωση των Μετώπων: Μετά από μια πιθανή κατάληψη της Οδησσού, η ένωση των ρωσικών δυνάμεων με την Υπερδνειστερία θα σήμαινε την πλήρη περικύκλωση της Ουκρανίας από τον νότο και το άνοιγμα ενός νέου μετώπου προς τα Βαλκάνια και την κεντρική Ευρώπη.

4. Προέλαση μέσω Πολωνίας προς τη Γερμανία. Στο ακραίο σενάριο ενός συμβατικού πολέμου πλήρους κλίμακας, η Πολωνία θα αποτελούσε το κύριο πεδίο μάχης της Ευρώπης.

• Η Σύγκρουση: Οι ρωσικές δυνάμεις, έχοντας διασπάσει τις γραμμές του ΝΑΤΟ, θα κινούνταν δυτικά. Η Πολωνία διαθέτει ισχυρό στρατό, αλλά μια συνδυασμένη Ρωσο-Λευκορωσική επίθεση θα πίεζε τις γραμμές προς τα γερμανικά σύνορα.

• Ο Στόχος της Γερμανίας: Η Γερμανία, ως η οικονομική και διοικητική καρδιά του ΝΑΤΟ στην Ευρώπη, θα αποτελούσε τον τελικό στρατηγικό στόχο για την επιβολή μιας νέας αρχιτεκτονικής ασφαλείας στην Ήπειρο, αναγκάζοντας τις Ευρωπαϊκές πρωτεύουσες σε συνθηκολόγηση.

Οι ρωσικές δυνάμεις κατέστρεφαν σημαντικές Νατοϊκές μονάδες στην Ουκρανία, θα μπορούσαν ή θα επέλεγαν να προελάσουν προς Πολωνία, Βαλτική, Σκανδιναβία και Γερμανία. Για να συμβεί αυτό θα έπρεπε να περάσουμε από πολλά διαφορετικά στάδια: Ουκρανία → Πολωνία/Βαλτική → άμεση επίθεση σε κράτη του ΝΑΤΟ → ενεργοποίηση της συλλογικής άμυνας → πολύ μεγαλύτερος πόλεμος.

Η περίπτωση της Βαλτικής είναι ιδιαίτερα επικίνδυνη. Εσθονία, Λετονία και Λιθουανία είναι μέλη του ΝΑΤΟ. Επομένως ρωσική επίθεση σε αυτές δεν θα ήταν απλώς «επέκταση του πολέμου στην Ουκρανία». Θα δημιουργούσε ζήτημα συλλογικής άμυνας του ΝΑΤΟ. Το ίδιο ισχύει για την Πολωνία Επομένως μια ρωσική προέλαση προς Βαλτική ή Πολωνία θα μπορούσε να μετατρέψει μια σύγκρουση Ρωσίας–ΝΑΤΟ στην Ουκρανία σε γενικευμένο ευρωπαϊκό πόλεμο.

Το Καλίνινγκραντ είναι διαφορετική περίπτωση. Η αναφορά σου στο Καλίνινγκραντ έχει ενδιαφέρον στρατηγικά, αλλά χρειάζεται διάκριση. Το Καλίνινγκραντ είναι ρωσικό έδαφος ανάμεσα σε Πολωνία και Λιθουανία. Αν ο πόλεμος επεκτεινόταν στην Πολωνία και την Βαλτική, η περιοχή θα γινόταν ένα από τα πιο ευαίσθητα στρατηγικά σημεία της σύγκρουσης. Όμως μια ρωσική προσπάθεια να δημιουργήσει χερσαίο διάδρομο προς το Καλίνινγκραντ θα σήμαινε πρακτικά ρωσική επίθεση σε Νατοϊκό έδαφος. Αυτό θα αποτελούσε τεράστια κλιμάκωση.

Η Μολδαβία και η Υπερδνειστερία. Εδώ υπάρχει μια διαφορετική γεωγραφική λογική. Σε περίπτωση κατάρρευσης της ουκρανικής άμυνας, η περιοχή της Υπερδνειστερίας θα μπορούσε θεωρητικά να αποκτήσει μεγαλύτερη στρατηγική σημασία για την Μόσχα. Η Ρωσία θα μπορούσε να επιχειρήσει να δημιουργήσει χερσαία σύνδεση με την Υπερδνειστερία» Η Ρωσία θα το έκανε οπωσδήποτε.

Σε έναν πόλεμο Ρωσίας–ΝΑΤΟ θα υπήρχαν πολλαπλές αλληλεπιδράσεις: Συμβατική σύγκρουση → απώλειες → κινητοποίηση → αεροπορικές επιθέσεις → πυραυλικές επιθέσεις → κυβερνοπόλεμος → οικονομικός πόλεμος → πυρηνική αποτροπή → πιθανή πυρηνική χρήση.

Το κρίσιμο σημείο δεν είναι λοιπόν μόνο ποιος μπορεί να καταστρέψει περισσότερα άρματα ή αεροσκάφη. Είναι αν μπορεί να ελεγχθεί η κλιμάκωση. Ακριβώς αυτός είναι ο λόγος που το ΝΑΤΟ έχει αποφύγει μέχρι σήμερα την άμεση αποστολή μάχιμων δυνάμεων και την επιβολή no-fly zone στην Ουκρανία.

Η εφαρμογή δογμάτων όπως αυτό του Καραγκάνοφ δείχνει ότι η Μόσχα αντιμετωπίζει μια πιθανή σύγκρουση με το ΝΑΤΟ όχι ως έναν τοπικό πόλεμο, αλλά ως μια υπαρξιακή αναμέτρηση. Η μετατροπή του Ρωσοουκρανικού Πολέμου σε μια γενικευμένη Ευρωπαϊκή σύρραξη, με μέτωπα από την Βαλτική μέχρι την Μολδαβία, θα μπορούσε να οδηγήσει στην κατάρρευση των υφιστάμενων συνόρων και σε μια ολοκληρωτική επαναχάραξη του παγκόσμιου χάρτη, υπό την απειλή του πυρηνικού ολέθρου.

Συμπέρασμα. Από τον Ναπολέοντα μέχρι τον Χίτλερ, η Ρωσία αποτέλεσε έναν από τους δυσκολότερους χώρους για μεγάλης κλίμακας χερσαία εισβολή. Αυτό δεν σημαίνει ότι η Ρωσία δεν ηττήθηκε ποτέ. Ηττήθηκε σε πολλές μάχες. Έχασε τεράστιες περιοχές. Υπέστη εκατομμύρια απώλειες. Στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο αναγκάστηκε να εγκαταλείψει τον πόλεμο και να υπογράψει το Μπρεστ-Λιτόφσκ.

Στον Ρωσικό Εμφύλιο χρειάστηκε να αντιμετωπίσει όχι μόνο τις εσωτερικές αντιμαχόμενες δυνάμεις αλλά και ξένη επέμβαση. Στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο βρέθηκε το 1.941 μ.Χ. στο χείλος της καταστροφής. Κι όμως, η τελική εξέλιξη ήταν διαφορετική.

Το 1.944 μ.Χ. η Σοβιετική Ένωση εξαπέλυσε την Bagration και προχώρησε προς την Κεντρική Ευρώπη. Το 1.945 μ.Χ. ο Κόκκινος Στρατός έφτασε στο Βερολίνο. Η ιστορία αυτή εξηγεί γιατί η γεωγραφία και η διάρκεια έχουν τεράστια σημασία στον πόλεμο. Το ίδιο ερώτημα εμφανίζεται σήμερα στο Ιράν.

Οι ΗΠΑ και το Ισραήλ διαθέτουν εξαιρετικά ανώτερες δυνατότητες αεροπορικού και πυραυλικού πολέμου, αλλά η μέχρι τώρα εξέλιξη του 2026 μ.Χ. δείχνει ότι τα μεγάλα πλήγματα δεν έχουν από μόνα τους οδηγήσει σε συνθηκολόγηση του Ιράν. Η σύγκρουση παραμένει ενεργή και το Ορμούζ εξακολουθεί να αποτελεί κρίσιμο παράγοντα.

Αυτό όμως δεν σημαίνει αναγκαστικά ότι μία Αμερικανική χερσαία επέμβαση θα κατέληγε υποχρεωτικά σε «δεύτερο Αφγανιστάν» ή σε «δεύτερη Ρωσία του 1.812 μ.Χ.». Το αποτέλεσμα θα εξαρτιόταν από την στρατηγική, το μέγεθος των δυνάμεων, την διάρκεια, την Ιρανική αντίσταση, την εξωτερική υποστήριξη και την πολιτική βούληση των εμπλεκομένων. Το ίδιο ισχύει για την Ουκρανία.

Η Ρωσία έχει πραγματοποιήσει σημαντικές προόδους και συνεχίζει τις μεγάλης κλίμακας επιθέσεις, αλλά η Ουκρανία εξακολουθεί να διαθέτει δυνατότητα αντεπίθεσης και άμυνας, ενώ λαμβάνει σημαντική εξωτερική οικονομική και στρατιωτική υποστήριξη.

Οι πρόσφατες εξελίξεις του Σεπτεμβρίου–Οκτωβρίου 2026 μ.Χ. δείχνουν ότι το μέτωπο εξακολουθεί να είναι δυναμικό αλλά και υπάρχει βάση για να θεωρηθεί δεδομένη μία επανάληψη της Bagration με κατάληψη ολόκληρης της Ουκρανίας.

Η αρχική στρατιωτική επιτυχία δεν είναι το ίδιο πράγμα με την τελική νίκη ενός πολέμου. Ο Ναπολέων έφτασε στη Μόσχα αλλά δεν κέρδισε τον πόλεμο. Η Γερμανία του Κάιζερ κατέλαβε τεράστιες περιοχές αλλά δεν κατόρθωσε να επιβάλει μόνιμη λύση στην Ρωσία. Ο Χίτλερ έφτασε στα προάστια της Μόσχας και κατέλαβε τεράστιες περιοχές της Σοβιετικής Ένωσης, αλλά τελικά ο γερμανικός στρατός υποχώρησε μέχρι το Βερολίνο.

Και σήμερα, οι πυραυλικές και αεροπορικές επιχειρήσεις εναντίον του Ιράν δείχνουν ξανά ότι η καταστροφή στόχων είναι διαφορετικό πρόβλημα από την πολιτική και στρατιωτική κατάληψη μιας μεγάλης χώρας Έτσι, η ιστορία από το 1.812 μ.Χ. έως το 2026 μ.Χ. δεν προσφέρει μία βέβαιη πρόβλεψη για το μέλλον. Προσφέρει όμως μία προειδοποίηση:

Όσο μεγαλύτερη είναι μία χώρα, όσο βαθύτερη η γεωγραφία της, όσο μεγαλύτερη η δυνατότητα κινητοποίησης και όσο περισσότερη εξωτερική υποστήριξη μπορεί να αποκτήσει, τόσο περισσότερο μία αρχική στρατιωτική νίκη μπορεί να απέχει από την τελική έκβαση του πολέμου.

Και αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο κοινό μάθημα που συνδέει την Μόσχα του 1.812 μ.Χ., το Ανατολικό Μέτωπο του 1.914 μ.Χ.–1.918 μ.Χ., τον Ρωσικό Εμφύλιο, την Barbarossa και την Bagration του 1.944 μ.Χ. με τις σύγχρονες συγκρούσεις στο Ιράν και την Ουκρανία.

Η ανθεκτικότητα των μεγάλων κρατών σε συνθήκες πολέμου εξαρτάται από την εγχώρια βιομηχανική βάση, το ανθρώπινο δυναμικό και τις διεθνείς συμμαχίες. Οι σύγχρονες συγκρούσεις σε Ουκρανία και Μέση Ανατολή αποδεικνύουν ότι οι παραδοσιακές στρατιωτικές ισορροπίες μεταβάλλονται διαρκώς υπό την επίδραση της τεχνολογίας και της γεωπολιτικής διπλωματίας. Ίσως και μια προσπάθεια εισβολής των Ουκρανών σε κυρίως Ρωσικά εδάφη να είναι αφορμή για να ξεκινήσουν την μεγάλη αντεπίθεση τους κατά των Ουκρανών.

Μια άμεση στρατιωτική επέμβαση του ΝΑΤΟ στην Ουκρανία θα μπορούσε να μετατρέψει τον πόλεμο Ρωσίας–Ουκρανίας σε άμεσο πόλεμο Ρωσίας–ΝΑΤΟ, με πραγματικό κίνδυνο πυρηνικής κλιμάκωσης και χωρίς αξιόπιστη δυνατότητα πρόβλεψης του τελικού αποτελέσματος».

Αυτό είναι και το σημαντικότερο σημείο της σύγκρισης με τις προηγούμενες ιστορικές εισβολές στην Ρωσία: Το 1.812 μ.Χ. και το 1.941 μ.Χ. ο πόλεμος μπορούσε να κριθεί κυρίως με συμβατικά στρατιωτικά μέσα. Ένας πόλεμος Ρωσίας–ΝΑΤΟ σήμερα θα περιλάμβανε δύο πυρηνικές πλευρές, άρα το ιστορικό προηγούμενο δεν μπορεί να μεταφερθεί αυτούσιο στο 2026 μ.Χ.

Η ιστορία διδάσκει ότι η γεωγραφική έκταση, η στρατιωτική αντοχή και οι συμμαχίες καθορίζουν την έκβαση των μακροχρόνιων συγκρούσεων. Είτε πρόκειται για τις αποτυχημένες εισβολές του Ναπολέοντα και του Χίτλερ στην Ρωσία, είτε για τα σύγχρονα μέτωπα στο Ιράν και την Ουκρανία, η εμπλοκή των μεγάλων δυνάμεων και η παροχή υλικής βοήθειας αλλάζουν τις ισορροπίες. Η τρέχουσα γεωπολιτική ρευστότητα δείχνει ότι ο κόσμος οδεύει προς μια νέα πολυπολική αντιπαράθεση, όπου τα διδάγματα του παρελθόντος παραμένουν πιο επίκαιρα από ποτέ.

Θα είναι άραγε αυτή η εξέλιξη των πραγμάτων στις μέρες μας; Κανείς δεν μπορεί να πει με σιγουριά, άλλα μόνο αν λάβουμε όλα τα κατάλληλα μέτρα ως λαός θα αποφύγουμε τις οποίες κακοτοπιές και θα φέρουμε εκ νέου την πολυαγαπημένη μας πατρίδα σε μία κατάσταση ακμής και ευημερίας.