Η ΑΥΤΑΠΑΤΗ ΤΗΣ ΠΛΑΓΙΑΣ ΑΝΑΧΑΙΤΙΣΗΣ ΌΤΑΝ ΟΙ ΜΕΓΑΛΕΣ ΔΥΝΑΜΕΙΣ ΕΙΣΒΑΛΛΟΥΝ ΣΕ ΤΡΙΤΑ ΚΡΑΤΗ ΓΙΑ ΝΑ ΠΛΗΞΟΥΝ ΑΝΤΑΡΤΙΚΑ ΚΙΝΗΜΑΤΑ

Η Αυταπάτη της Πλάγιας Αναχαίτισης Όταν οι Μεγάλες Δυνάμεις Εισβάλλουν σε Τρίτα Κράτη για να Πλήξουν Αντάρτικα Κινήματα

Γράφει ο ΑΛΩΠΗΞ

Όπως είναι γνωστό στην ιστορία των σύγχρονων πολεμικών συγκρούσεων, οι Μεγάλες Δυνάμεις έρχονται συχνά αντιμέτωπες με μια ασύμμετρη απειλή: Το αντάρτικο κίνημα. Η φύση του ανορθόδοξου πολέμου καθιστά τις συμβατικές στρατιωτικές μηχανές δυσκίνητες και αναποτελεσματικές μέσα στο πεδίο της μάχης.

Όταν ένας τακτικός στρατός αδυνατεί να καταβάλει τους αντάρτες στο άμεσο μέτωπο, οι επιτελείς τείνουν να αναζητούν μια εξωτερική αιτία, μετατοπίζοντας την ευθύνη της αποτυχίας σε τρίτα κράτη. Αναπτύσσεται έτσι η πεποίθηση ότι το αντάρτικο συντηρείται αποκλειστικά μέσω εξωτερικής υποστήριξης—είτε αυτή αφορά όπλα, χρήματα, εκπαίδευση, είτε διπλωματικό άσυλο.

Αυτή η στρατηγική θεώρηση οδηγεί στο δόγμα της «πλάγιας αναχαίτισης». Αντί η Μεγάλη Δύναμη να αντιμετωπίσει τα βαθύτερα κοινωνικά, πολιτικά και εθνικά αίτια που γεννούν την εγχώρια εξέγερση, επιλέγει να εισβάλει στον υποτιθέμενο εξωτερικό υποστηρικτή, πιστεύοντας ότι αποκόπτοντας τις γραμμές ανεφοδιασμού, το αντάρτικο θα καταρρεύσει αυτόματα.

Η ιστορική εμπειρία, ωστόσο, αποδεικνύει ότι αυτή η προσέγγιση αποτελεί μια δαπανηρή αυταπάτη. Από την Κρίση του Σουέζ μέχρι τις σύγχρονες συγκρούσεις στην Μέση Ανατολή, οι επεμβάσεις αυτές όχι μόνο απέτυχαν να σβήσουν τις εστίες των ανταρτών, αλλά οδήγησαν σε ταπεινωτικές στρατιωτικές και διπλωματικές ήττες, επιταχύνοντας την αποχώρηση των εισβολέων.

Κεφάλαιο 1: Η Κρίση του Σουέζ (1.956 μ.Χ.) – Η Γαλλική Εμμονή με την Αλγερία και το Ισραηλινό Μέτωπο. Το πρώτο κλασικό παράδειγμα αυτής της στρατηγικής εκδηλώθηκε το 1.956 μ.Χ. με την τριμερή εισβολή της Μεγάλης Βρετανίας, της Γαλλίας και του Ισραήλ στην Αίγυπτο του Γκαμάλ Άμπντελ Νάσερ.

Για το Παρίσι, ο Νάσερ δεν ήταν απλώς ένας Άραβας εθνικιστής ηγέτης, αλλά ο κύριος χρηματοδότης και εξοπλιστής του Εθνικού Απελευθερωτικού Μετώπου της Αλγερίας (FLN). Οι Γάλλοι στρατιωτικοί πίστευαν ακράδαντα ότι αν κατάφερναν να ανατρέψουν τον Νάσερ ή να τον γονατίσουν στρατιωτικά, η αλγερινή εξέγερση θα ξέμενε από πόρους και θα έσβηνε.

Ταυτόχρονα, το Ισραήλ έβλεπε στην Αίγυπτο το ορμητήριο των Παλαιστινίων ανταρτών (Φενταγίν), οι οποίοι πραγματοποιούσαν φονικές επιδρομές στο Ισραηλινκό έδαφος. Η εισβολή στο Σινά και η προέλαση προς το Σουέζ σχεδιάστηκαν με την πεποίθηση ότι το πλήγμα στην καρδιά του Αιγυπτιακού καθεστώτος θα τερμάτιζε την στήριξη προς τους Φενταγίν και το FLN.

Αν και στρατιωτικά οι Αγγλογάλλοι και οι Ισραηλινοί πέτυχαν τους άμεσους αντικειμενικούς τους σκοπούς στο πεδίο, η επιχείρηση κατέληξε σε μια απόλυτη διπλωματική καταστροφή. Η κατακραυγή από τις δύο νέες υπερδυνάμεις, τις ΗΠΑ και την ΕΣΣΔ, ανάγκασε τους εισβολείς σε μια ταπεινωτική και εσπευσμένη αποχώρηση.

Ο Νάσερ αναδείχθηκε σε θρυλική φιγούρα του παναραβισμού, η αιγυπτιακή βοήθεια προς τους Αλγερινούς αντάρτες και τους Παλαιστίνιους εντάθηκε, και η Γαλλία οδηγήθηκε τελικά, λίγα χρόνια αργότερα, στην πλήρη απώλεια της Αλγερίας.

Κεφάλαιο 2: Το Θέατρο της Ινδοκίνας – Οι Εισβολές των ΗΠΑ σε Λάος και Καμπότζη (1.970 μ.Χ.-1.971 μ.Χ.). Κατά την διάρκεια του Πολέμου του Βιετνάμ, η Ουάσιγκτον βρέθηκε εγκλωβισμένη σε έναν φθοροποιό πόλεμο φθοράς εναντίον των Βιετκόνγκ και του στρατού του Βορείου Βιετνάμ.

Η κύρια αρτηρία ανεφοδιασμού των ανταρτών στον νότο ήταν το περίφημο «Μονοπάτι Χο Τσι Μινχ», ένα δίκτυο δρόμων και κρυφών περασμάτων που διέσχιζε τα εδάφη του γειτονικού Λάος και της Καμπότζης.

Το 1.970 μ.Χ., ο Πρόεδρος Ρίτσαρντ Νίξον διέταξε την εισβολή στην Καμπότζη, και το 1.971 μ.Χ. ακολούθησε η επιχείρηση Lam Son 719 στο Λάος. Στόχος των αμερικανικών και νοτιοβιετναμικών δυνάμεων ήταν να εκκαθαρίσουν τα καταφύγια των Βιετκόνγκ, να καταστρέψουν τις αποθήκες πυρομαχικών και να αποκόψουν οριστικά το μονοπάτι ανεφοδιασμού.

Οι εισβολές αυτές διεύρυναν γεωγραφικά τον πόλεμο, αποσταθεροποίησαν πλήρως την Καμπότζη (ανοίγοντας τον δρόμο για την άνοδο των Ερυθρών Χμερ) και προκάλεσαν τεράστιο κύμα αντιπολεμικών διαδηλώσεων στο εσωτερικό των ΗΠΑ.

Στο στρατιωτικό πεδίο, οι Βιετκόνγκ απλά μετακινήθηκαν βαθύτερα στο εσωτερικό των χωρών αυτών, προσαρμόζοντας τις γραμμές τους. Η ανίκανατητα των ΗΠΑ να ελέγξουν το έδαφος οδήγησε σε βαριές απώλειες και στην αναγκαστική αποχώρηση των δυνάμεών τους. Το Μονοπάτι Χο Τσι Μινχ λειτούργησε ξανά, αποδεικνύοντας ότι η εισβολή σε ουδέτερα κράτη δεν μπορούσε να αντισταθμίσει την έλλειψη πολιτικής νομιμοποίησης του καθεστώτος της Σαϊγκόν.

Κεφάλαιο 3: Η Εισβολή στο Ιράκ (2003 μ.Χ.) – Η Ψευδαίσθηση της Τρομοκρατικής Πηγής. Μετά τις επιθέσεις της 11^ης Σεπτεμβρίου, η κυβέρνηση του Τζορτζ Μπους υιοθέτησε το δόγμα του προληπτικού πολέμου.

Το Ιράκ του Σαντάμ Χουσεΐν στοχοποιήθηκε με το πρόσχημα της κατοχής όπλων μαζικής καταστροφής, αλλά και με την έντονη ρητορική ότι το καθεστώς της Βαγδάτης αποτελούσε κεντρικό υποστηρικτή της διεθνούς Αραβικής τρομοκρατίας και των Παλαιστινίων Φενταγίν.

Η Ουάσιγκτον και οι σύμμαχοί της πίστευαν ότι η ανατροπή του Σαντάμ θα στερούσε από τα ριζοσπαστικά αντιδυτικά κινήματα έναν ισχυρό κρατικό σπόνσορα, στέλνοντας παράλληλα ένα μήνυμα αποτροπής σε όλη τη Μέση Ανατολή.

Η πραγματικότητα διέψευσε οικτρά τους σχεδιασμούς του Πενταγώνου. Όχι μόνο δεν βρέθηκαν όπλα μαζικής καταστροφής, αλλά η διάλυση του Ιρακινού κράτους μετέτρεψε την ίδια τη χώρα στο μεγαλύτερο παγκόσμιο ορμητήριο αντάρτικων οργανώσεων και τρομοκρατικών δικτύων (όπως η Αλ Κάιντα στο Ιράκ, η οποία μετέπειτα μετεξελίχθηκε σε ISIS).

Οι ΗΠΑ βρέθηκαν αντιμέτωπες με ένα πολύνεκρο εγχώριο αντάρτικο, δαπάνησαν τρισεκατομμύρια δολάρια και υπέστησαν στρατηγική ήττα, αναγκαζόμενες τελικά να αποσύρουν τον κύριο όγκο των στρατευμάτων τους, αφήνοντας πίσω τους μια κατακερματισμένη χώρα.

Κεφάλαιο 4: Το Μέτωπο του Πακιστάν – Οι Αεροπορικές και Χερσαίες Επιχειρήσεις των ΗΠΑ. Κατά την διάρκεια του εικοσαετούς πολέμου στο Αφγανιστάν (2001 μ.Χ.-2021 μ.Χ.), οι ΗΠΑ συνειδητοποίησαν γρήγορα ότι η αναδιοργάνωση των Ταλιμπάν βασιζόταν στα ασφαλή καταφύγια που διέθεταν στις ημιαυτόνομες φυλετικές περιοχές του γειτονικού Πακιστάν (κυρίως στο Waziristan).

Το Πακιστανικό βαθύ κράτος και οι μυστικές υπηρεσίες (ISI) κατηγορήθηκαν ότι έπαιζαν διπλό παιχνίδι, ενισχύοντας κρυφά τους αντάρτες.  Μην μπορώντας να κηρύξουν έναν ανοιχτό συμβατικό πόλεμο εναντίον ενός πυρηνικού κράτους όπως το Πακιστάν, οι ΗΠΑ εξαπέλυσαν μια παρατεταμένη, ανεπίσημη εκστρατεία εισβολής στον εναέριο χώρο του, μέσω χιλιάδων πληγμάτων από μη επανδρωμένα αεροσκάφη (drones), αλλά και ειδικών χερσαίων καταδρομικών επιχειρήσεων.

Αυτή η στρατηγική των συνεχών βομβαρδισμών και των παραβιάσεων της εθνικής κυριαρχίας του Πακιστάν απέτυχε να εξαρθρώσει το δίκτυο των Ταλιμπάν. Αντίθετα, ριζοσπαστικοποίησε περαιτέρω τους τοπικούς πληθυσμούς, διεύρυνε τη βάση στρατολόγησης των ανταρτών και προκάλεσε την οργισμένη αντίδραση της πακιστανικής κοινωνίας.

Η αποτυχία της Ουάσιγκτον να αποκόψει αυτά τα καταφύγια οδήγησε στην κατάρρευση του αφγανικού στρατού και στην ταπεινωτική αποχώρηση των ΗΠΑ από την Καμπούλ το 2021 μ.Χ., με τους Ταλιμπάν να επιστρέφουν θριαμβευτικά στην εξουσία.

Κεφάλαιο 5: Η Σύγχρονη Γεωπολιτική Σύγκρουση και το Μέτωπο του Ιράν. Στην σύγχρονη διεθνή σκηνή, η δυναμική αυτή αποτυπώνεται ανάγλυφα στη στρατηγική αντιπαράθεση της Δύσης και του Ισραήλ με το Ιράν.

Η Τεχεράνη έχει οικοδομήσει τον λεγόμενο «Άξονα της Αντίστασης», ένα δίκτυο σιιτικών και συμμαχικών κινημάτων που περιλαμβάνει τη Χεζμπολάχ στον Λίβανο, τους Χούθι στην Υεμένη, την Χαμάς στην Παλαιστίνη και το καθεστώς Άσαντ στην Συρία.

Με αφορμή το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν και τις κατηγορίες για συνεχή ροή όπλων, χρημάτων και τεχνογνωσίας προς αυτές τις οργανώσεις, αναπτύχθηκε η θεωρία ότι ένα καίριο πλήγμα—είτε μέσω κυβερνοπολέμου, σαμποτάζ, είτε στοχευμένων στρατιωτικών επεμβάσεων—στην ίδια την Τεχεράνη θα μπορούσε να αποκεφαλίσει ολόκληρο το δίκτυο.

Ωστόσο, οι περιφερειακές συγκρούσεις δείχνουν ότι αυτά τα κινήματα (όπως η Χεζμπολάχ ή οι Χούθι) έχουν πλέον αναπτύξει βαθιές τοπικές ρίζες, αυτόνομη πολεμική βιομηχανία και ισχυρή κοινωνική βάση.

Οι προσπάθειες στρατιωτικού εξαναγκασμού και οι απειλές εισβολής δεν κατάφεραν να διαλύσουν τον Άξονα. Αντίθετα, οι ασύμμετρες απαντήσεις (όπως οι επιθέσεις των Χούθι στην ναυσιπλοΐα της Ερυθράς Θάλασσας ή οι εκτοξεύσεις πυραύλων από τον Λίβανο) απέδειξαν ότι το κόστος μιας ολοκληρωτικής εμπλοκής είναι απαγορευτικό για τις συμβατικές δυνάμεις, αναγκάζοντας τους δυτικούς σχεδιαστές σε στρατηγική αναδίπλωση και αναζήτηση διεξόδων αποχώρησης.

Συμπεράσματα: Τα Μαθήματα της Ιστορίας. Η ανάλυση όλων των παραπάνω ιστορικών περιπτώσεων που αναφέρθηκαν πιο πάνω αναδεικνύει τρία κοινά στρατηγικά σφάλματα όλων των Μεγάλων Δυνάμεων:

1. Η Υποτίμηση των Εγχώριων Αιτιών: Τα αντάρτικα κινήματα δεν γεννιούνται σε εργαστήρια ξένων κρατών. Τρέφονται από την τοπική φτώχεια, την ξένη κατοχή, την έλλειψη δικαιωμάτων και το εθνικό αίσθημα. Η κοπή της εξωτερικής βοήθειας μπορεί να δυσκολέψει τους αντάρτες, αλλά δεν εξαφανίζει την ανάγκη τους να πολεμήσουν.

2. Το Γεωγραφικό και Πολιτικό Χάος: Η εισβολή σε ένα τρίτο κράτος με στόχο την εκκαθαρίση ανταρτών απλώς μεταφέρει την φωτιά του πολέμου σε νέα εδάφη, δημιουργώντας αποτυχημένα κράτη (όπως η Καμπότζη το 1.970 μ.Χ. ή το Ιράκ το 2003 μ.Χ.) που γίνονται ακόμα πιο πρόσφορα για την ριζοσπαστικοποίηση.

3. Το Ασύμμετρο Κόστος: Ο τακτικός στρατός μιας Μεγάλης Δύναμης αιμορραγεί οικονομικά και πολιτικά σε έναν παρατεταμένο πόλεμο κατοχής. Η εγχώρια κοινή γνώμη της Μεγάλης Δύναμης κουράζεται γρήγορα από τις απώλειες, οδηγώντας αναπόφευκτα στην απόφαση για αποχώρηση.

Η ιστορία, επομένως, διδάσκει ότι ο περιορισμός ενός αντάρτικου κινήματος απαιτεί πολιτικές, διπλωματικές και κοινωνικές λύσεις στο πεδίο όπου αυτό γεννήθηκε. Η επέκταση του πολέμου σε τρίτες χώρες αποτελεί μια στρατιωτική φυγή προς τα εμπρός, η οποία σχεδόν πάντα καταλήγει στην ήττα και την αποχώρηση του εισβολέα.

Θα είναι άραγε αυτή η εξέλιξη των πραγμάτων στις μέρες μας; Κανείς δεν μπορεί να πει με σιγουριά, άλλα μόνο αν λάβουμε όλα τα κατάλληλα μέτρα ως λαός θα αποφύγουμε τις οποίες κακοτοπιές και θα φέρουμε εκ νέου την πολυαγαπημένη μας πατρίδα σε μία κατάσταση ακμής και ευημερίας.