ΕΚΚΑΘΑΡΙΣΕΙΣ ΣΤΡΑΤΗΓΩΝ ΠΟΥ ΗΤΑΝ ΚΑΝΟΝΙΚΑ ΚΑΙ ΜΗ ΑΝΑΜΕΙΓΜΕΝΟΙ ΣΕ ΣΥΝΟΜΩΣΙΕΣ ΚΑΤΑ ΗΓΕΤΩΝ ΚΑΙ ΑΥΤΟΙ ΤΟΥΣ ΕΞΟΝΤΩΣΑΝ

εκκαθαρισεις στρατηγων που ηταν κανονικα και μη αναμειγμενοι σε συνομωσιες κατα ηγετων και αυτοι τους εξοντωσαν

Γράφει ο ΑΛΩΠΗΞ

Όπως είναι γνωστό καθόλη την διάρκεια της ιστορίας υπήρξαν ομοιότητες διάφορων εποχών μεταξύ τους Η ιστορική αναδρομή στις πολιτικές εκκαθαρίσεις αναδεικνύει ένα διαχρονικό μοτίβο: Την εξάλειψη οποιασδήποτε δυνητικής απειλής προς την απόλυτη εξουσία, συχνά πριν καν αυτή εκδηλωθεί.

Οι ηγέτες που αναφέρατε χρησιμοποίησαν την εκκαθάριση όχι μόνο ως τιμωρία, αλλά κυρίως ως εργαλείο τρομοκρατίας και εδραίωσης ελέγχου. Ακολουθεί μια αναλυτική εξέταση αυτών των περιπτώσεων, ταξινομημένη ανά ιστορική περίοδο και κίνητρο.

Μέγας Αλέξανδρος: Η περίπτωση του Φιλώτα και του Παρμενίωνα. Ακόμα και ένας από τους μεγαλύτερους στρατηλάτες της ιστορίας δεν γλίτωσε από την παράνοια της εξουσίας κατά την διάρκεια της εκστρατείας στην Ασία.

Το Περιστατικό: Το 330 π.Χ., ο Φιλώτας, γιος του έμπειρου στρατηγού Παρμενίωνα, κατηγορήθηκε ότι γνώριζε για μια συνωμοσία κατά του Αλεξάνδρου και δεν την αποκάλυψε. Η Εκκαθάριση: Ο Φιλώτας βασανίστηκε και εκτελέστηκε. Ωστόσο, η πιο «στρατηγική» κίνηση ήταν η δολοφονία του Παρμενίωνα.

Ο Παρμενίων ήταν στα Εκβάτανα και πιθανότατα δεν γνώριζε τίποτα, αλλά ο Αλέξανδρος διέταξε την θανάτωσή του προληπτικά, φοβούμενος ότι ο γηραιός στρατηγός θα επαναστατούσε μόλις μάθαινε για τον θάνατο του γιου του. Το Μάθημα: Η εκκαθάριση δεν αφορά πάντα την ενοχή, αλλά την εκμηδένιση της πιθανότητας εκδίκησης.

Βυζαντινή Αυτοκρατορία: Βελισάριος και Ιουστινιανός. Ο Βελισάριος ήταν ο στρατηγός που επανέκτησε την Αφρική και την Ιταλία για την Αυτοκρατορία, αλλά η δόξα του προκάλεσε τον φόβο του Ιουστινιανού.

Η Μεθοδολογία: Αν και ο Βελισάριος δεν εκτελέστηκε (σπάνιο για την εποχή), υπέστη αλλεπάλληλες ταπεινώσεις. Το 562 μ.Χ. κατηγορήθηκε για συνωμοσία, η περιουσία του δημεύθηκε και φυλακίστηκε. Ο Θρύλος: Αν και ιστορικά αμφισβητείται, ο θρύλος τον θέλει να τυφλώνεται από τον αυτοκράτορα και να καταλήγει ζητιάνος στους δρόμους της Κωνσταντινούπολης. Η Αιτία: Ο Ιουστινιανός φοβόταν ότι ο στρατός ήταν πιο πιστός στον Βελισάριο παρά στον θρόνο.

Η Γαλλική Επανάσταση: Η Εξόντωση των Στρατηγών. Κατά την περίοδο της «Τρομοκρατίας» (1.793 μ.Χ.-1.794 μ.Χ.), η Γαλλική κυβέρνηση εκτέλεσε δεκάδες στρατηγούς όχι για προδοσία, αλλά για... αποτυχία στο πεδίο της μάχης ή για έλλειψη επαναστατικού ζήλου.

Παράδειγμα: Ο στρατηγός Custine καρατομήθηκε στην λαιμητόμο επειδή έχασε μια πόλη από τους Πρώσους. Σκοπός: Η πολιτική ηγεσία (Ροβεσπιέρος) ήθελε να τρομοκρατήσει το στράτευμα ώστε να πολεμά με απόγνωση.  Η λογική ήταν: «Ή νικάς τον εχθρό, ή σε σκοτώνουμε εμείς».

Το Προηγούμενο του Τσαρισμού: Μέγας Πέτρος. Ο Πέτρος Α' της Ρωσίας έθεσε τα θεμέλια για τον κρατικό αυταρχισμό. Η περίπτωση του γιου του, Αλέξιου Πετρόβιτς, είναι εμβληματική. Ο Αλέξιος δεν ήταν τυπικός συνωμότης, αλλά ένας παθητικός αντιφρονών που συγκέντρωνε γύρω του όσους αντιτίθεντο στις βίαιες μεταρρυθμίσεις του πατέρα του.

Η Εκκαθάριση: Ο Πέτρος τον ανάγκασε να επιστρέψει από την Ευρώπη, τον φυλάκισε και τον υπέβαλε σε βασανιστήρια μέχρι θανάτου το 1.718 μ.Χ. Το Μήνυμα: Ο Τσάρος έδειξε ότι το κράτος και η μεταρρύθμιση είναι υπεράνω του αίματος. Εξόντωσε ταυτόχρονα δεκάδες ευγενείς (Boyars) που θεωρούσε τροχοπέδη στον εκσυγχρονισμό της Ρωσίας.

Ο Σταλινικός Τρόμος: Η Υπόθεση Τουχατσέφσκι. Η «Μεγάλη Εκκαθάριση» (1.936 μ.Χ.-1.938 μ.Χ.) του Ιωσήφ Σταλίν αποτελεί την πιο ακραία περίπτωση εξόντωσης ικανών στρατιωτικών. Ο Στόχος: Ο Μιχαήλ Τουχατσέφσκι, ένας από τους πιο λαμπρούς στρατηγούς του Κόκκινου Στρατού και εκσυγχρονιστής των τεθωρακισμένων.

Η Μεθοδολογία: Χρησιμοποιήθηκαν χαλκευμένα έγγραφα (πιθανώς με την βοήθεια της Γκεστάπο) που τον παρουσίαζαν ως πράκτορα των Γερμανών. Οι Συνέπειες: Μαζί με τον Τουχατσέφσκι, εκτελέστηκαν 3 από τους 5 Στρατάρχες, 13 από τους 15 διοικητές στρατιών και χιλιάδες αξιωματικοί. Αυτός ο αποκεφαλισμός του στρατού οδήγησε στις καταστροφικές ήττες της ΕΣΣΔ κατά την αρχή της Γερμανικής εισβολής το 1.941 μ.Χ.

Ναζιστική Γερμανία: Από την Νύχτα των Μεγάλων Μαχαιριών στην «Βαλκυρία». Ο Χίτλερ εφάρμοσε δύο ειδών εκκαθαρίσεις: μία για να κερδίσει την εύνοια του στρατού και μία για να τον υποτάξει πλήρως.

Ερνστ Ρεμ (1.934 μ.Χ.): Ο Ρεμ ηγούνταν των SA (Τάγματα Εφόδου). Ο Χίτλερ τον εξόντωσε στην «Νύχτα των Μεγάλων Μαχαιριών» όχι γιατί συνωμοτούσε, αλλά γιατί ο τακτικός στρατός (Reichswehr) φοβόταν τη δύναμη των SA. Ήταν μια «θυσία» για να εξασφαλίσει ο Χίτλερ την πίστη των στρατηγών.

Επιχείρηση Βαλκυρία (1.944 μ.Χ.): Μετά την αποτυχημένη απόπειρα δολοφονίας από τον Στάουφενμπεργκ, ο Χίτλερ βρήκε την ευκαιρία να εξοντώσει την παλιά αριστοκρατική κάστα των στρατιωτικών. Μεταξύ των θυμάτων ήταν και ο θρυλικός Έρβιν Ρόμελ, ο οποίος αναγκάστηκε να αυτοκτονήσει παρόλο που η συμμετοχή του στη συνωμοσία παραμένει ιστορικά αμφισβητούμενη.

Μάο Τσε Τουνγκ: Η πτώση του Λιν Μπιάο (1.971 μ.Χ.). Ο Λιν Μπιάο ήταν ο επίσημος διάδοχος του Μάο και ο αρχιτέκτονας της λατρείας του προσώπου του κατά την Πολιτιστική Επανάσταση. Η Σύγκρουση:  Καθώς ο Μάο άρχισε να φοβάται την τεράστια επιρροή του Λιν στον στρατό, άρχισε να τον περιθωριοποιεί.

Το Τέλος: Ο Λιν Μπιάο φέρεται να προσπάθησε να διαφύγει στην Σοβιετική Ένωση μετά από μια αποτυχημένη απόπειρα πραξικοπήματος. Το αεροπλάνο του συνετρίβη στην Μογγολία κάτω από μυστήριες συνθήκες.

Αποτέλεσμα: Ο Μάο εξόντωσε ολόκληρη την ηγεσία της Πολεμικής Αεροπορίας και πολλούς ανώτατους αξιωματικούς που συνδέονταν με τον Λιν.5. Ιράκ: Σαντάμ Χουσεΐν και οι «Ήρωες» του Πολέμου. Ο Σαντάμ ήταν ειδικός στο να εξοντώνει στρατηγούς που γίνονταν υπερβολικά δημοφιλείς κατά τον πόλεμο Ιράν-Ιράκ.

Στρατηγός Maher Abd al-Rashid: Έγινε εθνικός ήρωας μετά από μια κρίσιμη νίκη. Ο Σαντάμ, αντί να τον βραβεύσει, τον έθεσε σε κατ' οίκον περιορισμό για χρόνια, ενώ άλλοι αξιωματικοί «εξαφανίστηκαν» σε αεροπορικά δυστυχήματα.

Συγγενείς: Εξόντωσε ακόμη και τους γαμπρούς του, Hussein και Saddam Kamel, οι οποίοι ήταν υψηλόβαθμοι αξιωματικοί, αφού τους έπεισε να επιστρέψουν στο Ιράκ με υποσχέσεις αμνηστίας. Οι εκκαθαρίσεις αυτές ακολουθούν σχεδόν πάντα την ίδια λογική:

Απομόνωση:  Ο στόχος κατηγορείται για κάτι ηθικά μεμπτό ή για εθνική προδοσία.Συλλογική Ευθύνη: Δεν εξοντώνεται μόνο ο «αρχηγός», αλλά και ολόκληρο το δίκτυο των υποστηρικτών του για να μην υπάρχει συνέχεια. Αντικατάσταση με «Ναι-σε-όλα»:

Η Δυναστεία Κιμ: Οικογενειακή και Στρατιωτική Εκκαθάριση. Στην Βόρεια Κορέα, ο Κιμ Γιονγκ Ουν χρησιμοποίησε τις εκκαθαρίσεις για να εδραιώσει την νεανική του εξουσία απέναντι στην «παλιά φρουρά» του πατέρα του.

Τσανγκ Σονγκ-τάεκ (2013 μ.Χ.): Ο θείος του Κιμ και δεύτερος ισχυρότερος άνθρωπος στην χώρα. Κατηγορήθηκε για «αντεπαναστατική δράση» και εκτελέστηκε δημόσια. Χιον Γιονγκ-τσόλ (2015 μ.Χ.):

Ο Υπουργός Άμυνας που φέρεται να εκτελέστηκε με αντιαεροπορικά πυρά επειδή... τον πήρε ο ύπνος σε μια παρέλαση. Σκοπός: Η απόλυτη εξάλειψη οποιουδήποτε εναλλακτικού πόλου εξουσίας μέσα στο στενό περιβάλλον της οικογένειας και του στρατού.

5. Τουρκία: Σχέδιο «Βαριοπούλα» και 2016 μ.Χ. Ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν χρησιμοποίησε την δικαιοσύνη και τα γεγονότα για να διαλύσει το κεμαλικό κατεστημένο του στρατού. Βαριοπούλα (Balyoz):

Στις αρχές της δεκαετίας του 2010 μ.Χ., εκατοντάδες αξιωματικοί φυλακίστηκαν με την κατηγορία σχεδιασμού πραξικοπήματος. Αργότερα αποδείχθηκε ότι πολλά στοιχεία ήταν κατασκευασμένα, αλλά ο σκοπός επετεύχθη: ο στρατός υποτάχθηκε στην πολιτική εξουσία.

Απόπειρα 2016 μ.Χ.: Μετά το αποτυχημένο πραξικόπημα, ο Ερντογάν προχώρησε σε μια σαρωτική εκκαθάριση χιλιάδων αξιωματικών, δικαστών και καθηγητών. Αυτό του επέτρεψε να αλλάξει το πολίτευμα σε Προεδρικό και να ελέγξει πλήρως τις ένοπλες δυνάμεις.

6. Ρωσία: Πριγκόζιν και η Ανταρσία της Wagner. Η πρόσφατη περίπτωση του Γιεβγκένι Πριγκόζιν (2023 μ.Χ.) είναι μια κλασική περίπτωση «εκκαθάρισης μετά την πρόκληση». Το Χρονικό: Μετά την πορεία προς την Μόσχα, ο Πριγκόζιν έλαβε εγγυήσεις ασφαλείας. Ωστόσο, δύο μήνες μετά, το αεροπλάνο του συνετρίβη.

Η Ανάλυση: Ο Πούτιν δεν μπορούσε να επιτρέψει σε κάποιον που τον ταπείνωσε δημόσια να επιβιώσει. Η εκκαθάριση επεκτάθηκε και σε στρατηγούς που θεωρούνταν φίλα προσκείμενοι στη Wagner, όπως ο στρατηγός Σουροβίκιν, ο οποίος απομακρύνθηκε από τα καθήκοντά του.

Συμπεράσματα: Γιατί οι Ηγέτες Εκκαθαρίζουν τους Στρατηγούς τους; Το Παράδοξο του Δικτάτορα: Ο ηγέτης χρειάζεται έναν ισχυρό στρατό για να επιβιώσει, αλλά ένας ισχυρός στρατός είναι η μεγαλύτερη απειλή για τον ίδιο.

Προληπτικό Χτύπημα: Πολλοί από τους στρατηγούς που εκτελέστηκαν (όπως ο Τουχατσέφσκι) δεν συνωμοτούσαν ενεργά. Εκτελέστηκαν επειδή είχαν την ικανότητα να το κάνουν αν το ήθελαν. Αποδιοπομπαίος Τράγος: Όταν ένας πόλεμος πηγαίνει άσχημα (π.χ. Χίτλερ, Πούτιν), η εκκαθάριση των στρατηγών μεταθέτει την ευθύνη της αποτυχίας από τον πολιτικό ηγέτη στην «προδοσία» των στρατιωτικών.

Οι θέσεις καλύπτονται από άτομα με μέτρια ικανότητα αλλά απόλυτη υποταγή. Αυτή η τακτική, ενώ προστατεύει τον δικτάτορα, συχνά οδηγεί σε στρατιωτική ανικανότητα. Για παράδειγμα, ο Στάλιν το 1.941 μ.Χ. και ο Χίτλερ το 1.944 μ.Χ.-45 μ.Χ. βρέθηκαν με στρατούς που διοικούνταν από φοβισμένους αξιωματικούς που δεν τολμούσαν να πάρουν πρωτοβουλίες, με καταστροφικά αποτελέσματα στο μέτωπο.

Η περίπτωση του Σι Τζινπίνγκ στην Κίνα αποτελεί ίσως το πιο εξελιγμένο και συστηματικό παράδειγμα εκκαθάρισης στην σύγχρονη ιστορία. Ενώ οι προκάτοχοί του (όπως ο Στάλιν ή ο Μάο) χρησιμοποιούσαν συχνά την βία και τις δημόσιες εκτελέσεις, ο Σι χρησιμοποιεί το νομικό και θεσμικό πλαίσιο για να εξουδετερώσει τους αντιπάλους του, με κύριο όπλο την «εκστρατεία κατά της διαφθοράς».

Ας δούμε αναλυτικά πώς εξελίσσεται αυτή η διαδικασία στον Λαϊκό Απελευθερωτικό Στρατό (PLA) της Κίνας:1. Η Κλίμακα των Εκκαθαρίσεων. Από το 2012 μ.Χ. που ανέλαβε την εξουσία, ο Σι Τζινπίνγκ έχει προχωρήσει σε μια πρωτοφανή εκκαθάριση στις ένοπλες δυνάμεις.

Οι Αριθμοί: Περισσότεροι από 100 στρατηγοί και χιλιάδες αξιωματικοί έχουν απομακρυνθεί, φυλακιστεί ή «εξαφανιστεί» από την δημόσια ζωή. Ο αριθμός αυτός είναι μεγαλύτερος από το σύνολο των στρατηγών που έχασαν την ζωή τους κατά την διάρκεια των πολέμων της Κίνας τον 20ό Αιώνα μ.Χ.

Υψηλόβαθμοι Στόχοι: Οι εκκαθαρίσεις έφτασαν μέχρι την κορυφή, με τους Γκουό Μποξούνγκ και Σου Τσαϊχού, πρώην αντιπροέδρους της Κεντρικής Στρατιωτικής Επιτροπής, να καταδικάζονται για δωροδοκία.

2. Οι Πρόσφατες «Εξαφανίσεις» (2023 μ.Χ.-2024 μ.Χ.). Το τελευταίο έτος είδαμε μια νέα, έντονη φάση εκκαθαρίσεων που προκάλεσε διεθνή αίσθηση: Λι Σανγκφού (Υπουργός Άμυνας): Εξαφανίστηκε από τη δημόσια θέα τον Αύγουστο του 2023 μ.Χ. και αργότερα καθαιρέθηκε χωρίς σαφείς εξηγήσεις, πριν ανακοινωθεί ότι ερευνάται για διαφθορά.

Η Δύναμη Πυραύλων (Rocket Force): Πρόκειται για την πιο κρίσιμη μονάδα της Κίνας, υπεύθυνη για το πυρηνικό οπλοστάσιο. Ο Σι «αποκεφάλισε» ολόκληρη την ηγεσία της, αντικαθιστώντας τους διοικητές με άτομα από το ναυτικό και την αεροπορία, κάτι εξαιρετικά ασυνήθιστο.

3. Γιατί το κάνει; (Πραγματικά Αίτια vs Προσχήματα).  Όπως και στις περιπτώσεις που αναφέραμε προηγουμένως, τα κίνητρα είναι πολλαπλά: Α. Πολιτική Επιβίωση και Απόλυτος Έλεγχος. Στην Κίνα ισχύει το δόγμα:

«Το Κόμμα ελέγχει το όπλο». Ο Σι φοβόταν ότι ο στρατός είχε γίνει ένα «ανεξάρτητο βασίλειο» με δικά του οικονομικά συμφέροντα και πίστη σε παλαιότερες πολιτικές φατρίες (όπως αυτές των Τσιανγκ Ζεμίν και Χου Τζιντάο). Καθαρίζοντας τους στρατηγούς, εξασφαλίζει ότι ο στρατός είναι πιστός προσωπικά στον ίδιο και όχι απλά στο Κόμμα.

Β. Στρατιωτική Ετοιμότητα (Το «Φαινόμενο της Χάρτινης Τίγρης»)Υπάρχουν αναφορές ότι ο Σι εξοργίστηκε όταν ανακάλυψε ότι η διαφθορά επηρέαζε την πολεμική ετοιμότητα. Παράδειγμα: Πληροφορίες των Αμερικανικών μυστικών υπηρεσιών ανέφεραν ότι σε κάποιους πυραύλους υπήρχε νερό αντί για καύσιμα και ότι ολόκληρα πεδία σιλό πυραύλων στην Δυτική Κίνα είχαν ελαττωματικά καλύμματα που δεν επέτρεπαν την εκτόξευση.

Η Λογική: Αν ο Σι σκοπεύει να επιτεθεί στην Ταϊβάν, χρειάζεται έναν στρατό που να μπορεί να πολεμήσει, όχι στρατηγούς που πλουτίζουν από μίζες σε εξοπλιστικά προγράμματα. Γ. Η «Νέα Φρουρά» Αντικαθιστώντας τους παλιούς στρατηγούς με νεότερους, ο Σι δημιουργεί μια γενιά αξιωματικών που του οφείλουν την καριέρα τους.  Αυτό εξαλείφει κάθε πιθανότητα εσωτερικού πραξικοπήματος.

.Αποτέλεσμα. Άμεση παράλυση του στρατού λόγω φόβου. Σταδιακή αναδιοργάνωση, αλλά με κίνδυνο απώλειας έμπειρων στελεχών. Το Ρίσκο για τον Σι. Το πρόβλημα με τις εκκαθαρίσεις του Σι είναι το ίδιο που αντιμετώπισε ο Στάλιν:

Ο φόβος σκοτώνει την πρωτοβουλία. Αν οι στρατηγοί φοβούνται ότι μια λάθος αναφορά ή μια αποτυχία θα τους οδηγήσει στην φυλακή, θα λένε στον Σι μόνο αυτά που θέλει να ακούσει. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε καταστροφικές αποφάσεις, καθώς ο ηγέτης απομονώνεται σε μια «φούσκα» ψευδών πληροφοριών.

Συμπέρασμα. Ναι, οι εκκαθαρίσεις στην Κίνα ακολουθούν το ίδιο ιστορικό μοτίβο. Ο Σι Τζινπίνγκ εφαρμόζει μια «διαρκή εκκαθάριση» για να διατηρεί το στράτευμα σε κατάσταση απόλυτης υποταγής, χρησιμοποιώντας την διαφθορά ως το τέλειο ηθικό και νομικό εργαλείο για να απομακρύνει οποιονδήποτε θεωρεί δυνητικά επικίνδυνο.

Θα είναι άραγε αυτή η εξέλιξη των πραγμάτων στις μέρες μας; Κανείς δεν μπορεί να πει με σιγουριά, άλλα μόνο αν λάβουμε όλα τα κατάλληλα μέτρα ως λαός θα αποφύγουμε τις οποίες κακοτοπιές και θα φέρουμε εκ νέου την πολυαγαπημένη μας πατρίδα σε μία κατάσταση ακμής και ευημερίας.