ΑΠΟΤΥΧΗΜΕΝΕΣ ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΕΣ ΚΑΤΑΛΗΨΗΣ ΣΗΜΑΝΤΙΚΩΝ ΝΗΣΙΩΝ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΑ

ΑΠΟΤΥΧΗΜΕΝΕΣ ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΕΣ ΚΑΤΑΛΗΨΗΣ ΣΗΜΑΝΤΙΚΩΝ ΝΗΣΙΩΝ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΑ

Γράφει ο ΑΛΩΠΗΞ

Όπως είναι γνωστό καθόλη την διάρκεια της ιστορίας η ιστορία έχει επανειλημμένα δείξει ότι οι στρατιωτικές επιχειρήσεις κατάληψης οχυρωμένων νησιών αποτελούν από τις πιο δύσκολες και ριψοκίνδυνες μορφές πολέμου.

Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η αποτυχημένη προσπάθεια των Ηνωμένων Πολιτειών να καταλάβουν το νησί Koh Tang (συχνά αποδιδόμενο φωνητικά ως “Cang”) στην Καμπότζη το 1.975 μ.Χ., στο πλαίσιο του Mayaguez Incident.

Η επιχείρηση αυτή, αν και περιορισμένης κλίμακας, κατέδειξε τις εγγενείς δυσκολίες των αμφίβιων επιχειρήσεων και τα σοβαρά σφάλματα που μπορούν να οδηγήσουν ακόμη και μια υπερδύναμη σε αποτυχία.

Στην περίπτωση του Koh Tang, οι Αμερικανικές δυνάμεις υπέθεσαν λανθασμένα ότι η αντίσταση θα ήταν περιορισμένη. Στην πραγματικότητα, οι δυνάμεις των Ερυθρών Χμερ ήταν καλύτερα οργανωμένες και οχυρωμένες από ό,τι αναμενόταν. Η έλλειψη επαρκούς αναγνώρισης, η ανεπαρκής πληροφόρηση και ο κακός συντονισμός μεταξύ αεροπορίας και πεζοναυτών οδήγησαν σε σημαντικές απώλειες.

Το δύσβατο έδαφος, η πυκνή βλάστηση και η ισχυρή άμυνα του νησιού μετέτρεψαν την επιχείρηση σε χαοτική εμπλοκή. Τελικά, παρότι οι ΗΠΑ πέτυχαν τον περιορισμένο στόχο της διάσωσης του πληρώματος του πλοίου Mayaguez, η ίδια η απόβαση θεωρείται ευρέως αποτυχία.  Αντίστοιχα, ένα σύγχρονο υποθετικό σενάριο αφορά τη νήσο Kharg Island, από την οποία διακινείται περίπου το 90% του πετρελαίου του Ιράν.

Το νησί βρίσκεται σε στρατηγική θέση εντός του Στενό του Ορμούζ, μιας από τις σημαντικότερες θαλάσσιες αρτηρίες στον κόσμο. Μια ενδεχόμενη απόπειρα κατάληψης της Kharg Island θα αντιμετώπιζε παρόμοιες –αν όχι μεγαλύτερες– προκλήσεις από εκείνες του Koh Tang.

Πρώτον, το Ιράν έχει επενδύσει σημαντικά στην άμυνα του νησιού, με αντιαεροπορικά συστήματα, ναυτικές δυνάμεις και πιθανώς υπόγειες εγκαταστάσεις. Δεύτερον, η γεωγραφική θέση της Kharg Island την καθιστά ευάλωτη μεν, αλλά ταυτόχρονα επιτρέπει στον αμυνόμενο να ελέγχει στενά τις προσβάσεις.

Τρίτον, οποιαδήποτε στρατιωτική επιχείρηση στην περιοχή θα μπορούσε να προκαλέσει ευρύτερη σύγκρουση, επηρεάζοντας τη διεθνή ναυσιπλοΐα και την παγκόσμια οικονομία. Η ιστορία προσφέρει πολλά ακόμη παραδείγματα αποτυχημένων ή εξαιρετικά δαπανηρών επιχειρήσεων κατάληψης νησιών.

Κατά τον Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος, η μάχη της Battle of Iwo Jima και η μάχη της Battle of Okinawa, αν και τελικά κατέληξαν σε Αμερικανική νίκη, απέδειξαν το τεράστιο κόστος που απαιτείται για την κατάληψη καλά οχυρωμένων νησιών. Οι ιαπωνικές δυνάμεις χρησιμοποίησαν υπόγεια δίκτυα, σπηλιές και οχυρώσεις, καθιστώντας κάθε μέτρο προέλασης αιματηρό.

Ακόμη πιο χαρακτηριστική αποτυχία αποτελεί η Εκστρατεία της Καλλίπολης κατά τον Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος. Οι συμμαχικές δυνάμεις επιχείρησαν να καταλάβουν τη χερσόνησο της Καλλίπολης, υποτιμώντας την οθωμανική άμυνα και τις γεωγραφικές δυσκολίες. Το αποτέλεσμα ήταν μια παρατεταμένη και αιματηρή αποτυχία, με βαριές απώλειες και τελική αποχώρηση.

Από τα παραπάνω παραδείγματα προκύπτουν ορισμένα διαχρονικά συμπεράσματα. Πρώτον, η επιτυχία σε τέτοιες επιχειρήσεις εξαρτάται κρίσιμα από την ακρίβεια των πληροφοριών και την προετοιμασία. Δεύτερον, η γεωγραφία και η οχύρωση δίνουν τεράστιο πλεονέκτημα στον αμυνόμενο. Τρίτον, ακόμη και αν επιτευχθεί στρατιωτική επιτυχία, το κόστος μπορεί να είναι δυσανάλογα υψηλό.

Συνεπώς, μια ενδεχόμενη προσπάθεια κατάληψης της Kharg Island θα μπορούσε εύκολα να καταλήξει σε αποτυχία, όπως και στο Koh Tang, ιδιαίτερα αν υποτιμηθεί η άμυνα ή υπερεκτιμηθούν οι δυνατότητες του επιτιθέμενου. Η ιστορία δεν επαναλαμβάνεται μηχανικά, αλλά συχνά «ομοιοκαταληκτεί», και οι αποτυχημένες εισβολές σε οχυρωμένα νησιά αποτελούν ένα από τα πιο σταθερά μοτίβα της στρατιωτικής ιστορίας.

Η απόπειρα κατάληψης της νήσου Koh Tang (Κο Τανγκ) το 1.975 μ.Χ. στην Καμπότζη αποτελεί ένα κλασικό παράδειγμα στρατιωτικής υπερεκτίμησης και αποτυχίας των πληροφοριών. Η σύγκριση αυτού του γεγονότος με μια υποθετική σημερινή επίθεση στη νήσο Χαργκ (Kharg Island) του Ιράν αναδεικνύει τους διαχρονικούς κινδύνους των αμφίβιων επιχειρήσεων σε οχυρωμένες τοποθεσίες. Ακολουθεί η ανάλυση της ιστορικής αποτυχίας, η στρατηγική σύγκριση με το Ιράν και η διαχρονική ανασκόπηση παρόμοιων επιχειρήσεων.

1. Η Υπόθεση Mayaguez και η Αιματοβαμμένη Νήσος Koh Tang. Τον Μάιο του 1.975 μ.Χ., λίγες μέρες μετά την πτώση της Σαϊγκόν, οι Ερυθροί Χμερ κατέλαβαν το Αμερικανικό εμπορικό πλοίο SS Mayaguez. Οι ΗΠΑ, επιθυμώντας να δείξουν πυγμή μετά την ήττα στο Βιετνάμ, οργάνωσαν μια βιαστική επιχείρηση διάσωσης στη νήσο Koh Tang, όπου πίστευαν ότι κρατούνταν το πλήρωμα.

Τα Σφάλματα της Επιχείρησης. Αποτυχία Πληροφοριών: Οι Αμερικανοί πίστευαν ότι στο νησί υπήρχαν περίπου 20-30 ελαφρά οπλισμένοι αντάρτες. Στην πραγματικότητα, υπήρχαν πάνω από 150 καλά οχυρωμένοι στρατιώτες με αντιαεροπορικό οπλισμό.

Τακτικό Χάος: Η επίθεση έγινε μέρα μεσημέρι με ελικόπτερα που προσγειώθηκαν απευθείας σε εχθρικές ζώνες πυρός. Το Παράδοξο: Την ώρα που οι πεζοναύτες πέθαιναν στην παραλία, το πλήρωμα του Mayaguez είχε ήδη αφεθεί ελεύθερο σε άλλη τοποθεσία.

Η επιχείρηση κατέληξε με 15 νεκρούς στην μάχη, 23 σε συντριβή ελικοπτέρου και 3 πεζοναύτες που ξεχάστηκαν στο νησί και εκτελέστηκαν αργότερα από τους Χμερ. Θεωρείται η τελευταία μάχη του πολέμου του Βιετνάμ και μια "πύρρειος" αποτυχία.

2. Νήσος Χαργκ: Το Στρατηγικό "Φρούριο" του Ιράν. Η νήσος Χαργκ στον Περσικό Κόλπο αποτελεί την "καρδιά" της ιρανικής οικονομίας, καθώς από εκεί εξάγεται το 90% του πετρελαίου της χώρας. Μια απόπειρα κατάληψής της σήμερα θα έκανε το Koh Tang να μοιάζει με απλή άσκηση.

Γιατί μια επίθεση θα μπορούσε να καταλήξει σε ήττα: Πολυεπίπεδη Άμυνα: Το Ιράν έχει μετατρέψει το Χαργκ σε αστακό. Διαθέτει συστήματα S-300, Tor-M1 και εγχώρια αντιαεροπορικά, καθιστώντας την αεροπορική προσέγγιση αυτοκτονική.

Ασύμμετρη Απειλή: Το Στενό του Χορμούζ επιτρέπει τη χρήση σμηνών από ταχύπλοα (swarm boats) και υποβρυχίων νάρκων που θα μπορούσαν να βυθίσουν τον στόλο υποστήριξης πριν καν φτάσουν οι πεζοναύτες στην ακτή.

Οικονομικό "Shock": Ακόμα και αν η κατάληψη πετύχαινε στρατιωτικά, η καταστροφή των υποδομών θα εκτίνασσε την τιμή του πετρελαίου παγκοσμίως, προκαλώντας γεωπολιτική απομόνωση του επιτιθέμενου.

3. Ιστορικά Παραδείγματα: Γιατί τα Νησιά είναι "Παγίδες Θανάτου". Η ιστορία είναι γεμάτη από αποτυχημένες ή εξαιρετικά πολυαίμακτες προσπάθειες κατάληψης οχυρωμένων νήσων. Καλλίπολη (1.915 μ.Χ,.)-Το Μεγαλύτερο Μάθημα.

Η Βρετανική και Γαλλική απόπειρα να καταλάβουν την χερσόνησο και τα γύρω νησιά για να ελέγξουν τα Δαρδανέλια κατέληξε σε σφαγή. Οι οχυρωμένες θέσεις των Οθωμανών στα υψώματα ακύρωσαν το πλεονέκτημα του ναυτικού πυροβολικού. Αποτέλεσμα: Πάνω από 250.000 απώλειες για τους Συμμάχους και πλήρης υποχώρηση.

Η Μάχη της Ταράουα (1.943 μ.Χ.). Παρόλο που οι ΗΠΑ νίκησαν, η απόπειρα κατάληψης αυτού του μικρού οχυρωμένου νησιού στον Ειρηνικό έδειξε τι συμβαίνει όταν η αμφίβια επίθεση συναντά προετοιμασμένη άμυνα. Δίδαγμα: Οι κοραλλιογενείς ύφαλοι και τα πολυβολεία μετέτρεψαν την απόβαση σε λουτρό αίματος, με χιλιάδες νεκρούς μέσα σε λίγες ώρες.

4. Συμπεράσματα: Η Γεωγραφία ως Στρατηγικό Πλεονέκτημα. Μια σύγχρονη προσπάθεια κατάληψης της νήσου Χαργκ θα αντιμετώπιζε τα ίδια προβλήματα που αντιμετώπισαν οι Αμερικανοί στο Koh Tang, αλλά σε πολλαπλάσια κλίμακα:

Η τεχνολογία δεν αναιρεί την γεωγραφία: Ένα νησί παραμένει ένας περιορισμένος χώρος όπου ο αμυνόμενος ξέρει ακριβώς πού θα πατήσει ο επιτιθέμενος. Το κόστος της "Νίκης": Όπως είδαμε στην Καλλίπολη και το Koh Tang, η πολιτική πίεση για μια "γρήγορη νίκη" οδηγεί συχνά σε βιαστικό σχεδιασμό και υποτίμηση του αντιπάλου. Σύγχρονα Όπλα: Σήμερα, οι πύραυλοι εδάφους-θαλάσσης κάνουν την προσέγγιση σε νησιά όπως το Χαργκ σχεδόν αδύνατη χωρίς τεράστιες απώλειες πλοίων επιφανείας.

Η ιστορία των αμφίβιων επιχειρήσεων σε οχυρωμένα νησιά είναι μια καταγραφή στρατηγικών προκλήσεων, όπου ο αμυνόμενος έχει σχεδόν πάντα το πλεονέκτημα της "φυσικής οχύρωσης". Μετά την αποτυχία στο Koh Tang, η μελέτη παρόμοιων μαχών δείχνει γιατί ένα νησί όπως το Χαργκ στο Ιράν παραμένει ένας επιχειρησιακός εφιάλτης. Ακολουθούν τρία εμβληματικά παραδείγματα που καθόρισαν τη στρατιωτική θεωρία:1.

Η Μάχη του Πελελίου (1.944 μ.Χ.): Η Παγίδα των Σπηλαίων. Αν το Koh Tang ήταν μάθημα κακών πληροφοριών, το Πελελίου ήταν μάθημα αντοχής του αμυνόμενου. Οι Αμερικανοί πίστευαν ότι θα καταλάμβαναν το νησί σε 4 ημέρες. Κράτησε πάνω από 2 μήνες.

Η Στρατηγική: Οι Ιάπωνες σταμάτησαν να αμύνονται στις παραλίες και οχυρώθηκαν σε ένα δίκτυο 500 σπηλαίων στο εσωτερικό. Το Κόστος: Οι ΗΠΑ είχαν σχεδόν 10.000 απώλειες για ένα νησί που τελικά κρίθηκε στρατηγικά "μη απαραίτητο".

Σύνδεση με Χαργκ: Το Ιράν έχει αναπτύξει αντίστοιχες υπόγειες υποδομές (shanty towns) και τούνελ κάτω από τις πετρελαϊκές εγκαταστάσεις, καθιστώντας την εκκαθάριση του νησιού αδύνατη χωρίς την πλήρη καταστροφή του.

2.  Η Μάχη της Ίβο Τζίμα (1.945 μ.Χ.): Το Απόλυτο Οχυρό. Ίσως η πιο διάσημη νησιωτική μάχη. Ένα ηφαιστειογενές νησί μετατράπηκε σε μια "μηχανή θανάτου" από τους Ιάπωνες. Το Τακτικό Πρόβλημα:

Το έδαφος ήταν από ηφαιστειακή στάχτη, κάνοντας την κίνηση των οχημάτων αδύνατη, ενώ το βουνό Σουριμπάτσι παρείχε πλήρη ορατότητα στους αμυνόμενους πάνω από τις παραλίες απόβασης. Η Αποτυχία του Βομβαρδισμού:

Παρά τις εβδομάδες ναυτικού βομβαρδισμού, οι οχυρώσεις έμειναν άθικτες γιατί ήταν βαθιά μέσα στο έδαφος. Μάθημα για το Σήμερα: Η σύγχρονη τεχνολογία (έξυπνες βόμβες κ.λπ.) δυσκολεύεται εξίσου να διαπεράσει ενισχυμένο σκυρόδεμα και φυσικά πετρώματα, κάτι που προστατεύει τις αποθήκες πυραύλων στο Χαργκ.

3. Η Αποτυχημένη Απόβαση στον Κόλπο των Χοίρων (1.961 μ.Χ.). Αν και δεν αφορούσε ολόκληρο νησί αλλά μια ακτή στην Κούβα, τα αίτια της αποτυχίας θυμίζουν έντονα το Koh Tang. Λανθασμένες Υποθέσεις:

Η CIA πίστευε ότι ο τοπικός πληθυσμός θα εξεγειρόταν για να βοηθήσει τους εισβολείς. Αεροπορική Υπεροχή: Η αποτυχία καταστροφής της Κουβανικής αεροπορίας οδήγησε στη βύθιση των πλοίων εφοδιασμού, αφήνοντας τους εισβολείς παγιδευμένους στην ακτή.

Γιατί το "Μοντέλο Koh Tang" τρομάζει τους επιτελείς σήμερα; Στην περίπτωση της νήσου Χαργκ, το Ιράν δεν χρειάζεται να "νικήσει" τον αμερικανικό στόλο με την κλασική έννοια. Του αρκεί: Να προκαλέσει αρκετές απώλειες (όπως οι Χμερ στο Koh Tang) ώστε να καταστήσει το πολιτικό κόστος στην Ουάσινγκτον δυσβάσταχτο.

Να σαμποτάρει τις δικές του εγκαταστάσεις, προκαλώντας μια οικολογική και οικονομική καταστροφή που θα ανάγκαζε τη διεθνή κοινότητα να απαιτήσει άμεση κατάπαυση του πυρός. Η ιστορία δείχνει ότι στα νησιά, ο επιτιθέμενος πρέπει να είναι τουλάχιστον 3 έως 5 φορές ισχυρότερος από τον αμυνόμενο για να έχει ελπίδα νίκης, και στο Στενό του Χορμούζ, αυτή η αναλογία είναι εξαιρετικά δύσκολο να επιτευχθεί.

Για να ολοκληρώσουμε αυτή την ανάλυση, πρέπει να κοιτάξουμε πέρα από τον Ειρηνικό και να δούμε πώς η γεωγραφία των νησιών "τιμώρησε" ακόμα και τις πιο σύγχρονες δυνάμεις, ενισχύοντας το επιχείρημα ότι μια επίθεση στην νήσο Χαργκ θα ήταν μια επιχείρηση υψηλού ρίσκου με αβέβαιο αποτέλεσμα.

Η Μάχη της Λέρου (1.943 μ.Χ.): Η "Τελευταία Νίκη" των Γερμανών. Αυτή η μάχη στα Δωδεκάνησα είναι ένα εξαιρετικό παράδειγμα του πώς ένας οχυρωμένος αμυνόμενος (στην αρχή οι Ιταλοί και μετά οι Βρετανοί) μπορεί να ηττηθεί αν χάσει τον έλεγχο του αέρα, αλλά και πόσο αίμα κοστίζει στον επιτιθέμενο.

Οι Βρετανοί κατείχαν την Λέρο, ένα νησί με εξαιρετικά οχυρά και βαθιά λιμάνια. Η Αποτυχία: Οι Γερμανοί χρησιμοποίησαν αλεξιπτωτιστές και αμφίβιες δυνάμεις υπό συνεχή αεροπορική κάλυψη (Stukas).

Παρά την τρομερή οχύρωση, η έλλειψη αεροπορικής υποστήριξης των Βρετανών οδήγησε στην κατάρρευση. Σύνδεση με το Σήμερα: Το Ιράν, έχοντας διδαχθεί από την ιστορία, έχει επενδύσει σε συστήματα άρνησης πρόσβασης (A2/AD).

Στην νήσο Χαργκ, δεν θα αρκούσε μια απλή απόβαση· θα έπρεπε να εξουδετερωθεί κάθε ραντάρ και πύραυλος σε ακτίνα εκατοντάδων χιλιομέτρων, κάτι που στο στενό περιβάλλον του Περσικού Κόλπου είναι εξαιρετικά δύσκολο.

2. Πόλεμος των Φώκλαντ (1982 μ.Χ.): Το Κόστος της Απόστασης. Αν και οι Βρετανοί τελικά ανακατέλαβαν τα νησιά, η επιχείρηση έφτασε πολλές φορές στα πρόθυρα της ολοκληρωτικής αποτυχίας.

Το Πάθημα: Οι Αργεντινοί, χρησιμοποιώντας μόλις πέντε πυραύλους Exocet, κατάφεραν να βυθίσουν υπερσύγχρονα βρετανικά πλοία (όπως το HMS Sheffield).Το Ρίσκο: Μια ολόκληρη ταξιαρχία πεζοναυτών κινδύνευσε να μείνει χωρίς εφόδια στη μέση του ωκεανού.

Το Μάθημα για το Χαργκ: Η Χαργκ βρίσκεται σε "απόσταση αναπνοής" από τις Ιρανικές ακτές. Αν πέντε πύραυλοι Exocet έκαναν τέτοια ζημιά το 1.982 μ.Χ., φανταστείτε τι μπορούν να κάνουν εκατοντάδες σύγχρονοι ιρανικοί πύραυλοι Noor ή Khalij Fars που στοχεύουν τα πλοία υποστήριξης μιας αμφίβιας δύναμης.

3. Γιατί η Χαργκ "Υπόσχεται" μια Νέα Ήττα τύπου Koh Tang; Η περίπτωση της νήσου Χαργκ συνδυάζει όλα τα αρνητικά στοιχεία των παραπάνω μαχών: Η "Φυλακή" του Χορμούζ: Σε αντίθεση με το ανοιχτό Koh Tang, η Χαργκ είναι εγκλωβισμένη σε μια κλειστή θάλασσα. Ο επιτιθέμενος δεν έχει χώρο να ελιχθεί.

Το Οικονομικό "Boomerang": Στις ιστορικές μάχες, το νησί ήταν ο στόχος. Στην Χαργκ, το νησί είναι οι υποδομές. Αν οι Ιρανοί ανατινάξουν τις δεξαμενές πετρελαίου κατά την υποχώρηση, ο επιτιθέμενος θα έχει καταλάβει μια "καμένη γη" που θα έχει προκαλέσει παγκόσμια οικονομική κρίση.

Ασύμμετρη Άμυνα: Το Ιράν χρησιμοποιεί το δόγμα του "Μωσαϊκού Πολέμου". Ακόμα και αν το νησί καταληφθεί, οι δυνάμεις κατοχής θα δέχονται συνεχείς επιθέσεις από drones και ταχύπλοα αυτοκτονίας από τις γύρω ακτές.

Συμπέρασμα: Η ιστορία διδάσκει ότι η κατάληψη ενός νησιού είναι η πιο περίπλοκη στρατιωτική επιχείρηση. Στην περίπτωση της Χαργκ, το στρατιωτικό ρίσκο (στυλ Koh Tang) συναντά τον οικονομικό όλεθρο.

Θα είναι άραγε αυτή η εξέλιξη των πραγμάτων στις μέρες μας; Κανείς δεν μπορεί να πει με σιγουριά, άλλα μόνο αν λάβουμε όλα τα κατάλληλα μέτρα ως λαός θα αποφύγουμε τις οποίες κακοτοπιές και θα φέρουμε εκ νέου την πολυαγαπημένη μας πατρίδα σε μία κατάσταση ακμής και ευημερίας.