ΠΩΣ ΟΙ ΤΑΙΝΙΕΣ ΣΤΑΡ ΤΡΕΚ ΕΙΝΑΙ ΠΡΟΠΑΓΑΝΔΑ ΤΩΝ ΗΠΑ

Πως οι ΤΑΙΝΙΕΣ σταρ τρεκ ειναι προπαγανδα ΤΩΝ ΗΠΑ

Γράφει ο ΑΛΩΠΗΞ

Όπως είναι γνωστό πολλές ταινίες της Αμερικής όπως το Star Trek λειτουργούν ως προπαγάνδα, όχι απαραίτητα με την αρνητική έννοια του όρου, αλλά ως ένα εργαλείο προώθησης συγκεκριμένων ιδεών και αξιών.

Συγκεκριμένα η ταινία αυτή είναι προπαγάνδα για τις Αγγλοαμερικανικές αξίες, αφού το Star Trek αποτελεί έναν "μύθο" που εξιδανικεύει την γεωπολιτική των ΗΠΑ και της Δύσης.  Η Ομοσπονδία ως ΗΠΑ: Η "Ηνωμένη Ομοσπονδία Πλανητών" παρουσιάζεται ως ο καθρέφτης των Ηνωμένων Πολιτειών μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο

Είναι μια δύναμη που προωθεί ένα "σύστημα βασισμένο σε κανόνες" (rules-based order), το οποίο το βίντεο ταυτίζει με την αμερικανική εξωτερική πολιτική Οι Αντίπαλοι ως Γεωπολιτικοί Εχθροί: Οι Κλίνγκον (Klingons) αρχικά συμβόλιζαν τη Σοβιετική Ένωση, ενώ οι Φερένγκι (Ferengi) παρουσιάζονται ως μια καρικατούρα του καπιταλισμού ή στερεοτύπων της Μέσης Ανατολής.

Η "Κατασκευή Συναίνεσης" (Manufacturing Consent). Χρησιμοποιώντας την θεωρία του Noam Chomsky, το βίντεο εξηγεί ότι η ψυχαγωγία είναι κεντρική στην καπιταλιστική προπαγάνδα. Το Star Trek βοηθά στην κατασκευή της συναίνεσης του κοινού για φιλελεύθερες πολιτικές, παρουσιάζοντας έναν κόσμο όπου η στρατιωτική ισχύς (Starfleet) και η εταιρική δομή είναι "καλές" και απαραίτητες για το μέλλον. Προωθεί την ιδέα ότι οι Αμερικανικές φιλελεύθερες και ανθρωπιστικές αξίες είναι οι "παγκόσμιες αξίες" ολόκληρου του γαλαξία.

Η Απάτη της "Μετα-έλλειψης" (Post-Scarcity). Αμφισβητείται η ιδέα ότι το Star Trek είναι "κομμουνιστικό" και υποστηρίζεται ότι η οικονομία του βασίζεται σε "μαγεία" (replicators) για να αποφύγει να συζητήσει πώς πραγματικά χτίστηκε η αφθονία:

Μέσω του καπιταλισμού και της εκμετάλλευσης πόρων, όπως ακριβώς η Βρετανική και η Αμερικανική Αυτοκρατορία. Η ιεραρχία στον στόλο (Starfleet) παραμένει αυστηρά στρατιωτική και εταιρική, με τους αποφοίτους των ελίτ ακαδημιών να έχουν όλη την εξουσία.

Η Προπαγάνδα του Gene Roddenberry. Ο ίδιος ο δημιουργός, Gene Roddenberry, παραδέχεται σε παλιά του συνέντευξη ότι: "Προπαγανδίζω για αυτά που πιστεύω" και θεωρούσε την τέχνη ως ένα μέσο σχολιασμού και επιβολής αξιών.

Το Star Trek ήταν το όραμά του για μια "ανώτερη ανθρωπότητα", η οποία όμως, σύμφωνα με το βίντεο, βασίζεται στις ηθικές αρετές του Αριστοτέλη και των Στωικών — αξίες που ιστορικά χρησιμοποιήθηκαν από αυτοκρατορίες για να δικαιολογήσουν την κυριαρχία τους.

Συμπέρασματικα, το Star Trek είναι προπαγάνδα για μια "Αγγλοαμερικανική Αυτοκρατορία που απέτυχε να τηρήσει τις δικές της αξίες", αλλά ταυτόχρονα προσφέρει το πιο φιλόδοξο και εφικτό όραμα για το μέλλον που διαθέτουμε, ως εναλλακτική στην ολοκληρωτική καταστροφή.

Υπάρχουν δε και συγκεκριμένοι λαοί και επεισόδια που λειτουργούν ως άμεσοι ή έμμεσοι συμβολισμοί για την ναζιστική Γερμανία και τον αυταρχισμό. Οι αναφορές αυτές χωρίζονται σε τρεις κυριως κατηγορίες:

1. Οι Καρντάσιανς (Cardassians). Αν και το βίντεο τους παρομοιάζει κυρίως με την Βρετανική Αυτοκρατορία στην Ινδία (British Raj), οι Καρντάσιανς είναι ο κατεξοχήν συμβολισμός ολοκληρωτικών καθεστώτων του 20ού Αιώνα μ.Χ.:

Η Κατοχή του Μπαζόρ: Η στρατιωτική κατοχή του πλανήτη Bajor από τους Καρντάσιανς θυμίζει έντονα τη ναζιστική κατοχή στην Ευρώπη. Ηθική Ανωτερότητα: Η πίστη τους στην κρατική πειθαρχία και η πεποίθηση ότι "πολιτίζουν" τους κατώτερους λαούς αντικατοπτρίζει την ναζιστική ρητορική.

2. Οι Ρωμυλιανοί (Romulans). Το βίντεο τους περιγράφει ως ένα "καταπιεστικό κράτος επιτήρησης" (oppressive surveillance state) και τους συνδέει με το Κομμουνιστικό Κόμμα. Ωστόσο, ιστορικά οι Ρωμυλιανοί δανείζονται στοιχεία από τη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία, η οποία αποτέλεσε το αισθητικό και δομικό πρότυπο για το Γ' Ράιχ (χαιρετισμοί, αετοί, τίτλοι όπως Πραιτοριανοί).

3. Άμεσες Αναφορές: Το Επεισόδιο "Patterns of Force". Αν και δεν αναφέρεται εκτενώς στο συγκεκριμένο βίντεο, το Star Trek έχει ένα από τα πιο διάσημα επεισόδια της αρχικής σειράς (TOS), όπου ένας ιστορικός από την Γη προσπαθεί να επιβάλει τον Ναζισμό σε έναν ξένο πλανήτη, θεωρώντας τον το πιο "αποδοτικό" κοινωνικό σύστημα. Το επεισόδιο δείχνει την Enterprise να αντιμετωπίζει κυριολεκτικούς "εξωγήινους Ναζί" με στολές και σβάστικες, καταλήγοντας στο συμπέρασμα ότι ο αυταρχισμός οδηγεί πάντα στην καταστροφή.

4. Το "Mirror Universe" (Σύμπαν του Καθρέφτη). Το βίντεο δίνει μεγάλη έμφαση στην Terran Empire (Αυτοκρατορία των Γήινων). Αυτή η εκδοχή της ανθρωπότητας είναι ξεκάθαρα φασιστική και ρατσιστική.

Λειτουργεί ως το "σκιώδες είδωλο" της Ομοσπονδίας, δείχνοντας ότι αν η ανθρωπότητα δεν ακολουθούσε τις φιλελεύθερες αξίες, θα κατέληγε σε μια γαλαξιακή εκδοχή του ναζιστικού επεκτατισμού.

Ενώ οι Κλίνγκον ήταν η ΕΣΣΔ, οι Καρντάσιανς και η Terran Empire είναι εκείνοι που φέρουν τα χαρακτηριστικά του φασισμού και του εθνικοσοσιαλισμού, χρησιμεύοντας ως προειδοποίηση για το τι συμβαίνει όταν η ισχύς επιβάλλεται χωρίς ηθικούς φραγμούς.

Στην σειρά, οι «Αμερικανοί» (δηλαδή η Ομοσπονδία) είναι εκείνοι που πάντα θριαμβεύουν, αλλά το βίντεο του Damien Walter εξηγεί ότι αυτή η νίκη δεν είναι μόνο στρατιωτική, είναι κυρίως πολιτισμική και ιδεολογική.

Η Νίκη της "Pax Americana". Η Ομοσπονδία (Federation) κερδίζει επειδή καταφέρνει να πείσει τον γαλαξία ότι οι δικές της αξίες είναι οι σωστές. Η Ομοσπονδία δεν επεκτείνεται με την βία (όπως οι παλιές αυτοκρατορίες), αλλά μέσω εθελοντικής ένταξης κρατών που συμφωνούν να τηρούν τους κανόνες της.

Αυτό αντικατοπτρίζει την Αμερικανική εξωτερική πολιτική μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο: η Αμερική «νίκησε» όχι μόνο με τα όπλα, αλλά επιβάλλοντας ένα παγκόσμιο σύστημα εμπορίου και αξιών που όλοι ήθελαν (ή αναγκάζονταν) να ακολουθήσουν.

Η Νίκη επί των Αντιπάλων (Ιστορικοί παραλληλισμοί). Οι εχθροί της Ομοσπονδίας καταλήγουν να ηττηθούν ή να απορροφηθούν, ακριβώς όπως οι εχθροί των ΗΠΑ στην πραγματικότητα: Κλίνγκον: Όπως η Σοβιετική Ένωση κατέρρευσε οικονομικά, έτσι και η Αυτοκρατορία των Κλίνγκον αναγκάζεται να συνθηκολογήσει με την Ομοσπονδία μετά από μια καταστροφή (αναφορά στο Τσερνόμπιλ μέσω της έκρηξης του φεγγαριού Praxis).

Τελικά, γίνονται σύμμαχοι, υιοθετώντας εν μέρει το δυτικό μοντέλο. Φερένγκι: Από εχθροί μετατρέπονται σε κωμικούς εμπορικούς εταίρους, δείχνοντας την νίκη του «φιλελεύθερου καπιταλισμού» πάνω στην άπληστη εκδοχή του.

Ποιος "νικάει" στην πραγματικότητα; Ο Walter κάνει μια σημαντική διάκριση: Υπάρχει η «Αμερική-Αμερική» (ένα κράτος με σύνορα και συμφέροντα). Υπάρχει η «Αμερική-Ομοσπονδία» (μια παγκόσμια δύναμη που επιβάλλει "πανανθρώπινες" αξίες).

Στη σειρά νικάει η δεύτερη. Το Star Trek είναι η προπαγάνδα που μας κάνει να θέλουμε να γίνουμε «πολίτες της Ομοσπονδίας», αφήνοντας πίσω μας τις εθνικές ταυτότητες για χάρη ενός παγκόσμιου (ή γαλαξιακού) φιλελεύθερου κράτους.

Τελικά, νικούν οι «Ανώτεροι Άνθρωποι» του Gene Roddenberry—αυτοί που έχουν ξεπεράσει τη φτώχεια, τον ρατσισμό και τον πόλεμο. Όμως, το βίντεο μας υπενθυμίζει ότι αυτοί οι "ανώτεροι άνθρωποι" τυχαίνει να μιλούν αγγλικά, να έχουν έδρα στο Σαν Φρανσίσκο και να διοικούνται από έναν στόλο που μοιάζει εκπληκτικά με το Ναυτικό των ΗΠΑ.

Στο σύμπαν του Star Trek, οι "εναλλακτικές" δυνάμεις που αντιπροσωπεύουν τον υπόλοιπο κόσμο εκτός των ΗΠΑ (όπως η Κίνα ή η Ευρώπη) συνήθως παρουσιάζονται ως ανταγωνιστές που, αν και ισχυροί, στερούνται την "ηθική ανωτερότητα" της Ομοσπονδίας και τελικά παραμένουν στο περιθώριο ή ηττώνται ιδεολογικά.

 Ποιοι αντιπροσωπεύουν την Κίνα και την Ευρώπη; Ρωμυλιανοί (Romulans) – Η "Κίνα" του Γαλαξία: Αν και αισθητικά μοιάζουν με την Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία, γεωπολιτικά στην αρχική σειρά (TOS) σχεδιάστηκαν ως ο παραλληλισμός της Κομμουνιστικής Κίνας κατά τον Ψυχρό Πόλεμο.

Γιατί "χάνουν": Παρουσιάζονται ως εσωστρεφείς, πανούργοι και υπερβολικά καχύποπτοι. Ενώ η Ομοσπονδία (ΗΠΑ) κερδίζει συμμάχους μέσω ανοιχτής διπλωματίας, οι Ρωμυλιανοί απομονώνονται πίσω από την "Ουδέτερη Ζώνη" (ένας παραλληλισμός με το "Σιδηρούν Παραπέτασμα" ή την "Ζώνη Αποστρατιωτικοποίησης" στην Κορέα). Στην πρόσφατη ιστορία του Star Trek, ο πλανήτης τους καταστρέφεται και η αυτοκρατορία τους καταρρέει, αφήνοντάς τους ως έναν διεσπαρμένο λαό χωρίς την παλιά τους ισχύ.

Καρντάσιανς (Cardassians) – Η "Αυταρχική Ευρώπη": Οι Καρντάσιανς αντιπροσωπεύουν τις ευρωπαϊκές δυνάμεις που διολίσθησαν στον φασισμό (Ναζιστική Γερμανία) ή την αποικιοκρατία (Βρετανική Αυτοκρατορία).

Γιατί "χάνουν": Η αφήγηση τους δείχνει να πληρώνουν το τίμημα της επεκτατικότητας τους. Στο τέλος της σειράς Deep Space 9, η Καρντάσια ισοπεδώνεται και ο λαός της υφίσταται μια ταπεινωτική ήττα, επιβεβαιώνοντας το μήνυμα της σειράς ότι ο "παλιός κόσμος" των Αυτοκρατοριών δεν έχει θέση στο μέλλον της Ομοσπονδίας.

Φερένγκι (Ferengi) – Η "Αχαλίνωτη Αγορά": Αν και συχνά θεωρούνται καρικατούρα του αμερικανικού καπιταλισμού, πολλοί αναλυτές βλέπουν σε αυτούς στερεότυπα που οι Δυτικοί απέδιδαν ιστορικά σε "έμπορους" της Ανατολής ή της Μεσογείου. Τελικά, "εκπολιτίζονται" υιοθετώντας κοινωνικές μεταρρυθμίσεις που μοιάζουν με τις δυτικές (π.χ. δικαιώματα γυναικών, συνδικάτα).

Άλλες σειρές με παρόμοια "Προπαγάνδα" ή Γεωπολιτικούς Συμβολισμούς. Stargate SG-1Καθαρή Αμερικανική Προπαγάνδα: Η Πολεμική Αεροπορία των ΗΠΑ (US Air Force) είναι οι "φύλακες" του γαλαξία.

Η σειρά χρηματοδοτήθηκε και υποστηρίχθηκε από τον Αμερικανικό στρατό, παρουσιάζοντας τους Αμερικανούς στρατιώτες ως τους μόνους ικανούς να απελευθερώσουν πλανήτες από "θεούς-δικτάτορες".

Battlestar Galactica (2004 μ.Χ.). Μετά την 11^η Σεπτεμβρίου: Αντανακλά τον φόβο της τρομοκρατίας και τον "Πόλεμο κατά της Τρομοκρατίας". Εξετάζει τα όρια της δημοκρατίας και της ασφάλειας, συχνά δικαιολογώντας σκληρές στρατιωτικές αποφάσεις σε περιόδους κρίσης. The Expanse. Ρεαλιστική Γεωπολιτική: Εδώ η "Ομοσπονδία" (ΟΗΕ/Γη) δεν είναι οι καλοί.

Παρουσιάζει την Γη ως μια παρακμιακή δύναμη, τον Άρη ως μια μιλιταριστική κοινωνία (μοντέλο Σπάρτης/Πρωσίας) και τους Ζωνίτες (Belters) ως την εκμεταλλευόμενη εργατική τάξη. Είναι μια πιο "κυνική" ματιά που αποδομεί το όνειρο του Star Trek.

Babylon. Διεθνείς Σχέσεις: Εστιάζει στην διπλωματία και πώς οι μεγάλες δυνάμεις (Αυτοκρατορίες) συγκρούονται.  Παρουσιάζει την άνοδο του απολυταρχισμού ακόμα και μέσα στις "δημοκρατικές" δυνάμεις της Γης.

The Man in the High CastleΕναλλακτική Ιστορία: Τι θα γινόταν αν οι Ναζί και οι Ιάπωνες είχαν νικήσει στον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο. Είναι μια μελέτη πάνω στην προπαγάνδα και πώς ο κατακτητής επιβάλλει την δική του "αλήθεια".

Το Stargate SG-1 αποτελεί ίσως το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα σειράς που λειτούργησε ως άμεσο όργανο δημοσίων σχέσεων και προπαγάνδας για τον Αμερικανικό στρατό, και συγκεκριμένα για την Πολεμική Αεροπορία των ΗΠΑ (US Air Force). Ενώ στο Star Trek η προπαγάνδα είναι πιο "φιλοσοφική" και έμμεση, στο Stargate η συνεργασία με το Πεντάγωνο ήταν επίσημη, στενή και καθοριστική για το περιεχόμενο.

Η Επίσημη Σφραγίδα του Πενταγώνου. Το Stargate SG-1 είναι η μόνη σειρά στην ιστορία που έχει λάβει την επίσημη έγκριση και πλήρη υποστήριξη της Πολεμικής Αεροπορίας των ΗΠΑ. Στρατιωτικοί Σύμβουλοι: Το Πεντάγωνο παρείχε μόνιμους συμβούλους στην παραγωγή. Αυτοί έλεγχαν τα σενάρια όχι μόνο για τεχνική ακρίβεια (στολές, ορολογία), αλλά και για να διασφαλίσουν ότι η εικόνα του στρατού ήταν πάντα θετική και ηρωική.

Λογοκρισία και Αλλαγές: Αν ένα σενάριο παρουσίαζε έναν αξιωματικό να κάνει κάτι ανήθικο ή παράνομο, η Αεροπορία απαιτούσε αλλαγές. Για παράδειγμα, σκηνές όπου στρατιωτικοί παρακούουν εντολές συχνά μετατρέπονταν σε σκηνές όπου οι εντολές ήταν απλώς "παρεξηγημένες" ή οι πράξεις τους δικαιολογούνταν από έναν "ανώτερο σκοπό".

Cameos από πραγματικούς Στρατηγούς. Η σειρά έφτασε στο σημείο να φιλοξενήσει ως ηθοποιούς (cameos) δύο πραγματικούς Αρχηγούς του Επιτελείου της Αεροπορίας των ΗΠΑ: τον Στρατηγό Michael E. Ryan και τον Στρατηγό John P. Jumper.

Αυτό δεν ήταν απλή διασκέδαση. Ήταν μια δήλωση ότι "αυτή η σειρά μας αντιπροσωπεύει". Ο πρωταγωνιστής Richard Dean Anderson (Jack O'Neill) ανακηρύχθηκε Επίτιμος Ταξίαρχος από την Αεροπορία ως αναγνώριση για τη θετική προβολή του σώματος.

Το Μήνυμα: "Ο Στρατός είναι ο Φύλακας της Ανθρωπότητας". Η κεντρική ιδέα της σειράς προωθεί συγκεκριμένα ιδεολογήματα: Αμερικανικός Εξαιρετισμός: Οι Αμερικανοί στρατιώτες είναι οι μόνοι που μπορούν να διαχειριστούν την εξωγήινη τεχνολογία και να απελευθερώσουν ολόκληρους γαλαξίες από "ψεύτικους θεούς" (Goa'uld).

Εκδημοκρατισμός μέσω των Όπλων: Η σειρά συχνά δικαιολογεί την επέμβαση σε άλλους πολιτισμούς με το πρόσχημα της απελευθέρωσής τους, κάτι που θυμίζει έντονα την αμερικανική ρητορική για τις επεμβάσεις στη Μέση Ανατολή (π.χ. Ιράκ, Αφγανιστάν).

Στρατολόγηση: Έχει αποδειχθεί ότι η σειρά λειτούργησε ως ένα τεράστιο διαφημιστικό σποτ που αύξησε τις αιτήσεις κατάταξης στην Αεροπορία, παρουσιάζοντας την ζωή στον στρατό ως μια περιπέτεια γεμάτη ηθική δικαίωση και τεχνολογία αιχμής.

Άλλα παραδείγματα Στρατιωτικής Προπαγάνδας. Top Gun (Ταινίες): Η απόλυτη διαφήμιση του Ναυτικού. Μετά την πρώτη ταινία, οι αιτήσεις για πιλότους αυξήθηκαν κατά 500%. Transformers (Ταινίες):

Ο Michael Bay είχε πλήρη πρόσβαση σε αεροπλάνα και τανκς του στρατού, με αντάλλαγμα να παρουσιάζει τους στρατιώτες ως τους μόνους που μπορούν να βοηθήσουν τα γιγάντια ρομπότ. Captain Marvel: Η ταινία χρησιμοποιήθηκε ενεργά από την Αεροπορία για να προσελκύσει γυναίκες πιλότους, με διαφημίσεις που παίζονταν στους κινηματογράφους πριν την προβολή.

Θα είναι άραγε αυτή η εξέλιξη των πραγμάτων στις μέρες μας; Κανείς δεν μπορεί να πει με σιγουριά, άλλα μόνο αν λάβουμε όλα τα κατάλληλα μέτρα ως λαός θα αποφύγουμε τις οποίες κακοτοπιές και θα φέρουμε εκ νέου την πολυαγαπημένη μας πατρίδα σε μία κατάσταση ακμής και ευημερίας.