Τρίτη 5 Μαΐου 2026

ΚΑΙ ΟΜΟΙΟΤΗΤΕΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΩΝ GAME OF THRONES, ΒΙΒΛΟΥ, ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΜΥΘΟΛΟΓΙΑΣ, ΑΡΧΟΝΤΑ ΤΩΝ ΔΑΧΤΥΛΙΔΙΩΝ ΚΑΙ DUNE

ΚΑΙ ΟΜΟΙΟΤΗΤΕΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΩΝ GAME OF THRONES,  ΒΙΒΛΟΥ, ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΜΥΘΟΛΟΓΙΑΣ, ΑΡΧΟΝΤΑ ΤΩΝ ΔΑΧΤΥΛΙΔΙΩΝ ΚΑΙ DUNE

Γράφει ο ΑΛΩΠΗΞ

Όπως είναι γνωστό πολλοί χαρακτήρες σειρών είναι εμπνευσμένοι ή έχουν πολλές ομοιότητες με χαρακτήρες μυθολογιών όπως η Αρχαιά Ελληνική μυθολογία ή και με χαρακτήρες πολύ γνωστών μυθιστορημάτων. Ακολουθούν οι πιο σημαντικές από αυτές. Ας δούμε πρωτα την απόλυτη αντιστοίχιση των "Whisperers" και μια διευρυμένη λίστα του αρχαίου Game of Thrones:

Lord Baelish (Littlefinger) -Ναύπλιος-Ο απόλυτος εκδικητής. Όπως ο Petyr ξεκίνησε έναν πόλεμο για μια γυναίκα και μια ταπείνωση, ο Ναύπλιος διέλυσε όλους τους οίκους των Αχαιών (με ψέματα στις γυναίκες τους και φωτιές στα βράχια) επειδή σκότωσαν τον γιο του.

Lord Varys-Ερμής (Ταυάτος)-Στον Σανχουνιάθωνα, ο Ερμής είναι ο γραμματέας του Κρόνου. Είναι ο άνθρωπος που εφηύρε την γραφή και τα σύμβολα, αυτός που μεταφέρει τις ειδήσεις και γνωρίζει τα μυστικά όλων. Είναι ο "διαμεσολαβητής" που επιβιώνει σε κάθε καθεστώς.

Larys Strong (The Clubfoot)-Αίγισθος-Ο παραγκωνισμένος συγγενής που κινείται στις σκιές του παλατιού. Όπως ο Larys εκμεταλλεύεται την Alicent, ο Αίγισθος εκμεταλλεύτηκε την μοναξιά της Κλυταιμήστρας για να δολοφονήσει τον Αγαμέμνονα και να πάρει τον θρόνο.

Mysaria (The White Worm)-Μήδεια (στην Κόρινθο)-Η ξένη γυναίκα που ελέγχει ένα δίκτυο πληροφοριών και δηλητηρίων. Όπως η Mysaria χρησιμοποιεί τους δρόμους, η Μήδεια χρησιμοποιεί τις "μαγικές" (χημικές) γνώσεις της για να κάψει τους εχθρούς της (την Κρέουσα) όταν την προδίδουν.

Grand Maester Pycelle-Κάλχας-Ο ηλικιωμένος σύμβουλος που φαίνεται πιστός, αλλά εξυπηρετεί πάντα τον ισχυρότερο (ή αυτόν που θεωρεί ότι θα νικήσει). Χρησιμοποιεί την θρησκεία και τους οιωνούς για να δικαιολογήσει πολιτικές δολοφονίες και θυσίες.

Κρόνος-Tywin Lannister-Ο πατριάρχης που δεν εμπιστεύεται τα παιδιά του και τα "καταπίνει" (τους στερεί την ελευθερία) για να μην τον ανατρέψουν. Ψυχρός, στρατηγικός και αμείλικτος.ΔίαςRobert BaratheonΟ επαναστάτης που έγινε βασιλιάς. Μεγάλος πολεμιστής στα νιάτα του, αλλά ως βασιλιάς ενδιαφέρεται μόνο για το κυνήγι, το κρασί και τις γυναίκες, αφήνοντας το κράτος στους σκευωρούς.

Ήρα-Cersei Lannister-Η νόμιμη σύζυγος που μάχεται για την υπεροχή των δικών της παιδιών και μισεί θανάσιμα τις ερωμένες και τους νόθους του συζύγου της Αχιλλέα-Daemon TargaryenΟ "Rogue Prince". Απρόβλεπτος, ημι-τρελός στην μάχη, ασεβής προς τους βασιλείς, αλλά ο μόνος που μπορεί να κερδίσει έναν πόλεμο μόνος του.

Έκτορας-Rhaegar Targaryen-Ο μελαγχολικός πρίγκιπας, ο προστάτης της οικογένειας, που πεθαίνει σε μια μονομαχία που καθορίζει την πτώση της πόλης του.

Οδυσσέας-Tyrion Lannister-Ο "πολύτροπος". Επιβιώνει σε ναυάγια, τέρατα και πολέμους όχι με την δύναμη, αλλά με το μυαλό του. Ο άνθρωπος που "ξέρει πράγματα και πίνει κρασί".

Αγαμέμνων-Stannis Baratheon-Ο σκληρός ηγέτης που είναι ικανός να κάψει το ίδιο του το παιδί (Ιφιγένεια/Shireen) επειδή του είπαν ότι "έτσι θέλουν οι θεοί" για να πάρει τον θρόνο.

Μίνωας-Viserys I Targaryen-Ο βασιλιάς μιας "Χρυσής Εποχής" που αγνοεί τα σκανδαλα κάτω από την μύτη του (Πασιφάη) και αφήνει μια κληρονομιά που οδηγεί σε εμφύλιο (Λευκός).ΑριάδνηSansa StarkΗ κόρη που προδόθηκε από την οικογένειά της, βοηθάει έναν ξένο (Θησέα) να επιβιώσει και τελικά εγκαταλείπεται σε ένα νησί (ή σε έναν κακό γάμο) πριν βρει την δική της δύναμη.

ΤάλοςThe Mountain-(Robert Strong)-Ένας άλαλος, "μεταλλικός" φύλακας που δεν νιώθει πόνο και σκοτώνει όποιον πλησιάζει τις ακτές ή το παλάτι του αφέντη του.

Πάρης-Joffrey Baratheon-Ο όμορφος αλλά δειλός και αλαζόνας πρίγκιπας, του οποίου οι ανόητες πράξεις (αρπαγή Ελένης / εκτέλεση Ned) ξεκινούν έναν πόλεμο που αφανίζει τον οίκο του.

Νέστορας-Barristan Selmy/Maester Aemon-Ο βετεράνος που έχει ζήσει τρεις γενιές βασιλιάδων. Στην ιστορική εκδοχή, είναι ο μόνος που επιβίωσε από την σφαγή του Ηρακλή στην Πύλο. Είναι ο σύμβουλος που θυμάται τους παλιούς νόμους και τις παλιές δόξες, ο μόνος που οι «θεοί-βασιλείς» σέβονται πραγματικά.

ΠρίαμοςHoster Tully/Viserys I-Ο πατριάρχης ενός τεράστιου οίκου που παρακμάζει. Έχει αμέτρητα παιδιά (όπως ο Πρίαμος είχε 50), αλλά βλέπει την αυτοκρατορία του να καταρρέει λόγω των λαθών των γιων του (Πάρης/Rhaegar). Το τέλος του, να σφάζεται μέσα στο ίδιο του το παλάτι, είναι το απόλυτο σύμβολο της πτώσης μιας δυναστείας.

Διόνυσος-Renly Baratheon/Daenerys-Στον Ευήμερο, ο Διόνυσος είναι ένας ηγεμόνας που φέρνει μια νέα «κουλτούρα» (το κρασί και την έκσταση) και κατακτά τον κόσμο όχι μόνο με σπαθιά, αλλά με την προσωπική του γοητεία και τον φανατισμό των οπαδών του.

Αταλάντη-Arya Stark-Η γυναίκα που αρνείται να παντρευτεί και να ζήσει στο παλάτι. Είναι μια «Wildling» της αρχαιότητας, μια δρομέας και κυνηγός που ζει στα δάση και προκαλεί τους άνδρες στο δικό τους παιχνίδι.

Θερσίτης-Mushroom (από το Fire & Blood)-Ο άνθρωπος που τολμά να πει την αλήθεια στους βασιλείς με τον πιο προσβλητικό τρόπο. Είναι ο «γελωτοποιός» που εκθέτει την υποκρισία του Αγαμέμνονα και του Αχιλλέα, μέχρι να τον φιμώσει η βία (όπως ο Οδυσσέας).

Διομήδης-Tormund Giantsbane-Ο ατρόμητος πολεμιστής που δεν φοβάται ούτε τους «θεούς». Στην ιστορική εκδοχή, ο Διομήδης ήταν ο στρατηγός που τόλμησε να τραυματίσει την Αφροδίτη και τον Άρη — δηλαδή, να επιτεθεί σε ηγεμόνες που θεωρούνταν «ιεροί» ή «ανίκητοι».

Κασσάνδρα-Melisandre (αλλά χωρίς να την πιστεύουν)-Η γυναίκα που βλέπει το μέλλον (το κάψιμο της πόλης), αλλά η γνώση της είναι η κατάρα της. Όπως η Melisandre βλέπει τις φλόγες, η Κασσάνδρα βλέπει το αίμα, αλλά ο λόγος της δεν έχει πολιτική ισχύ.

Αίγισθος-Larys Strong/Ramsay Bolton-Ο σφετεριστής που περιμένει υπομονετικά. Στην ευημεριστική ιστορία, ο Αίγισθος είναι ο άνθρωπος που «δηλητηριάζει» το μυαλό της Κλυταιμήστρας και καταλαμβάνει τον θρόνο των Μυκηνών μέσω της προδοσίας.

Παλαμήδης (Ned Stark): Το Τίμημα της Αρετής-Στην ευημεριστική ιστορία, ο Παλαμήδης δεν είναι απλός ήρωας· είναι ο εφευρέτης του αλφαβήτου, των μέτρων και των σταθμών. Η Σκευωρία: Όπως ο Littlefinger παγίδευσε τον Ned Stark, έτσι και ο Οδυσσέας (με την βοήθεια του Διομήδη) έκρυψε χρυσό στη σκηνή του Παλαμήδη και κατασκεύασε μια ψεύτικη επιστολή από τον Πρίαμο.

Το Τέλος: Ο στρατός τον λίθασε ως προδότη. Ο Παλαμήδης, την ώρα που πέθαινε, είπε το περίφημο: «Χαίρε αλήθεια, εσύ πέθανες πριν από μένα». Είναι η ίδια στιγμή που ο Ned χάνει το κεφάλι του επειδή πίστεψε ότι η αλήθεια έχει αξία σε ένα παιχνίδι εξουσίας.

Ωραία Ελένη-Lyanna Stark-Η γυναίκα που η «αρπαγή» της (ή η φυγή της) διέλυσε μια αυτοκρατορία. Στον Ευήμερο, η Ελένη ήταν μια βασίλισσα της οποίας η προίκα και η νομιμότητα του θρόνου της Σπάρτης ήταν το πραγματικό έπαθλο του Αγαμέμνονα.

Λουκρητία (Κολλατίνα)-Elia Martell/Lyanna-Η σύζυγος του Κολλατίνου που βιάστηκε από τον γιο του βασιλιά Ταρκύνιου. Η αυτοκτονία της προκάλεσε την πτώση της Ρωμαϊκής Μοναρχίας. Όπως ο θάνατος της Lyanna και της Elia ξεσήκωσε τον Robert, ο θάνατος της Λουκρητίας ξεσήκωσε τον Brutus για να ιδρύσει την Δημοκρατία.

Θέτιδα-Catelyn Stark-Η μητέρα που προσπαθεί απεγνωσμένα να προστατεύσει τον γιο της (Αχιλλέα) από την μοίρα του πολέμου. Στην ιστορική εκδοχή, είναι μια ηγεμονίδα της Θεσσαλίας που χρησιμοποιεί τις διπλωματικές της διασυνδέσεις για να εξασφαλίσει πανοπλίες και στρατό για τον γιο της.

Πάτροκλος-Loras Tyrell-Ο αφοσιωμένος σύντροφος του μεγάλου πολεμιστή. Ο θάνατός του είναι η μοναδική δύναμη που μπορεί να επαναφέρει τον Αχιλλέα/Daemon στην μάχη.

Πενθεσίλεια (Αμαζόνα)-Brienne of Tarth-Η γυναίκα-πολεμιστής που έρχεται από μακριά (από τον Βορρά/Σκυθία) για να πολεμήσει. Στον Ευημερισμό, οι Αμαζόνες ήταν μια μητριαρχική φυλή πολεμιστών που αντιμετωπίστηκε ως «τέρας» από την πατριαρχική προπαγάνδα των Αχαιών.

Αιγέας-Tommen Baratheon-Ο βασιλιάς που καταρρέει (αυτοκτονεί) όταν βλέπει τα «μαύρα πανιά» (την αποτυχία της ελπίδας). Είναι η τραγική φιγούρα που δεν αντέχει το βάρος της απώλειας του διαδόχου του.

Λαοκόων-Maester Luwin/Cressen-Ο σοφός σύμβουλος που βλέπει την παγίδα (τον Δούρειο Ίππο) και προσπαθεί να προειδοποιήσει τον βασιλιά, αλλά εξοντώνεται (από τα «φίδια»/ίντριγκες) πριν προλάβει να σώσει την πόλη.

Οδυσσέας (Tyrion/Littlefinger): Παγιδεύει τον Παλαμήδη (Ned) για να σώσει την ενότητα του στρατού. Είναι ο κυνικός πραγματιστής.Ναύπλιος (Varys/Mysaria): Εκδικείται τον θάνατο του Παλαμήδη διαλύοντας όλα τα σπίτια των Αχαιών.

Αν η ελληνική μυθολογία είναι το Game of Thrones της αρχαιότητας, η Βίβλος είναι το «πρωτότυπο» πολιτικό και ηθικό δράμα από το οποίο εμπνεύστηκαν οι περισσότεροι συγγραφείς. Οι ομοιότητες είναι συγκλονιστικές, καθώς και στα δύο έργα η εξουσία, η προδοσία και η οικογενειακή διαμάχη βρίσκονται στο επίκεντρο.Ιδού μια αντιστοίχιση των χαρακτήρων της Βίβλου με το σύμπαν του Game of Thrones:

Σαούλ-Aerys II Targaryen (Mad King)-Ο πρώτος βασιλιάς που ξεκίνησε ένδοξα αλλά βυθίστηκε στην παράνοια και τη ζήλια. Όπως ο Aerys καταδίωκε τους πάντες, ο Σαούλ καταδίωκε τον Δαβίδ λόγω ανασφάλειας, χάνοντας τελικά την εύνοια και το θρόνο.

ΣολομώνJaehaerys I/Viserys I-Ο βασιλιάς της "Χρυσής Εποχής" και της ειρήνης. Σοφός, πλούσιος, αλλά η πολυτελής ζωή του και οι πολιτικές του επιλογές (πολλές γυναίκες/συμμαχίες) έσπειραν τους σπόρους για τον εμφύλιο που διέλυσε το βασίλειο μετά τον θάνατό του.

Ροβοάμ-Joffrey Baratheon-Ο νεαρός, αλαζόνας διάδοχος που αρνήθηκε να ακούσει τους έμπειρους συμβούλους και φέρθηκε σκληρά στο λαό. Η αλαζονεία του προκάλεσε την άμεση διάσπαση του βασιλείου (όπως ο θάνατος του Ned Stark προκάλεσε τον πόλεμο).

Αχιτόφελ-Lord Baelish (Littlefinger)-Ο κορυφαίος σύμβουλος που πρόδωσε τον Δαβίδ για να πάει με τον επαναστάτη γιο του, Αβεσσαλώμ. Ήταν ο πιο ευφυής σκευωρός, αλλά όταν οι συμβουλές του δεν εισακούστηκαν, αυτοκτόνησε—ένα τέλος αντάξιο ενός παίκτη που έχασε τα πάντα.

Ιούδας Ισκαριώτης-Theon Greyjoy-Ο "έμπιστος" που προδίδει τον ευεργέτη του για "τριάντα αργύρια" ή για την ανάγκη να ανήκει κάπου αλλού. Η μετανοημένη φύση του Ιούδα (σε κάποιες ερμηνείες) θυμίζει το βασανισμένο ταξίδι του Theon προς την εξιλέωση.

Δαλιδά-Mysaria/Shae-Η γυναίκα που χρησιμοποιεί την γοητεία της για να ανακαλύψει το μυστικό της δύναμης του ήρωα (Σαμψών) και να τον παραδώσει στους εχθρούς του για χρυσάφι.

Ιεζάβελ-Cersei Lannister-Η ξένη βασίλισσα που επέβαλε την δική της θρησκεία, καταδίωξε τους προφήτες και κυβέρνησε με σιδερένια γροθιά πίσω από έναν αδύναμο σύζυγο (Αχαάβ). Το τέλος της ήταν βίαιο, όπως και η πτώση της Cersei.

Εσθήρ-Sansa Stark-Η νεαρή κοπέλα που βρίσκεται σε ένα ξένο, επικίνδυνο παλάτι. Χρησιμοποιεί την ομορφιά και την υπομονή της για να επιβιώσει και τελικά σώζει το λαό της μέσω της διπλωματίας και της επιρροής της στον Βασιλιά.

Ιουδίθ-Arya Stark-Η γυναίκα-τιμωρός. Όπως η Ιουδίθ μπήκε στο στρατόπεδο του Ολοφέρνη και τον αποκεφάλισε για να σώσει την πόλη της, η Arya χρησιμοποιεί την μεταμφίεση και τη λεπίδα για να εξοντώσει τους εχθρούς της οικογένειάς της.

Δαβίδ-Jon Snow-Ο "μικρός" αδελφός, ο βοσκός που κανείς δεν υπολόγιζε, αλλά νίκησε τον Γολιάθ. Είναι ο "εκλεκτός" που υποφέρει, κάνει λάθη (Βηρσαβεέ/Ygritte), αλλά παραμένει ο κεντρικός ήρωας που ενώνει το λαό.

Σαμψών-The Mountain (Gregor Clegane)-Ωμή, υπερφυσική δύναμη. Ένας άνθρωπος-όπλο που καταστρέφει τα πάντα γύρω του, αλλά η αδυναμία του για μια γυναίκα και η "τύφλωσή" του οδηγούν στον τελικό όλεθρο.

Ηλίας (Προφήτης)-Melisandre/Beric Dondarrion-Ο άνθρωπος που καλεί "φωτιά από τον ουρανό", ζει στην έρημο και κηρύττει μια αυστηρή πίστη, συχνά συγκρουόμενος με τους βασιλείς.

Ο Αβεσσαλώμ ως Daemon Targaryen-Ο Αβεσσαλώμ, ο γιος του Δαβίδ, είναι ίσως ο πιο GoT χαρακτήρας της Βίβλου: Ήταν ο πιο όμορφος άνδρας στο βασίλειο.Επαναστάτησε εναντίον του πατέρα του (όπως ο Daemon ή ο Rhaenyra).Σκοτώθηκε με τραγικό τρόπο όταν τα μαλλιά του πιάστηκαν σε ένα δέντρο.

High Sparrow — Ο Προφήτης Νάθαν (στην αυστηρή εκδοχή) ή οι Φαρισαίοι. Η Σύνδεση: Ο High Sparrow είναι ο άνθρωπος που χρησιμοποιεί την «ταπεινότητα» ως όπλο για να ταπεινώσει τους ισχυρούς (όπως τη Cersei).

Βιβλική Αντιστοιχία: Θυμίζει τον Προφήτη Νάθαν όταν ελέγχει τον Βασιλιά Δαβίδ για την αμαρτία του, αλλά στην πιο «πολιτική» και σκληρή του εκδοχή, μοιάζει με τους Αρχιερείς της Καινής Διαθήκης (Άννας και Καϊάφας). Είναι οι ηγέτες που χρησιμοποιούν τον Νόμο όχι για να σώσουν ψυχές, αλλά για να ελέγξουν την κρατική εξουσία και να εξοντώσουν αντιπάλους.

2. Varys (The Spider) — Ο Δανιήλ (στην αυλή των Βαβυλωνίων). Η Σύνδεση: Ο Varys είναι ο ευνούχος σύμβουλος που επιβιώνει από πολλούς βασιλείς, γνωρίζει όλα τα μυστικά («μικρά πουλάκια») και ισχυρίζεται ότι ενεργεί για το «καλό του βασιλείου».

Βιβλική Αντιστοιχία: Ο Προφήτης Δανιήλ. Όπως ο Varys, έτσι και ο Δανιήλ ήταν ένας «ξένος» (αιχμάλωτος) στην αυλή της Βαβυλώνας, πιθανότατα ευνούχος (σύμφωνα με την αυλική παράδοση της εποχής), που έγινε ο ανώτατος σύμβουλος του Ναβουχοδονόσορα και των διαδόχων του. Η δύναμή του δεν ήταν το σπαθί, αλλά η ικανότητά του να ερμηνεύει όσα οι άλλοι δεν έβλεπαν.

3. Aeron Greyjoy (Damphair) — Ο Προφήτης Ιωνάς ή ο Ιωάννης ο Βαπτιστής. Η Σύνδεση: Ο Aeron είναι ο θρησκευτικός ηγέτης της θάλασσας («Αυτός που δεν πέθανε ποτέ δεν μπορεί να πεθάνει»), φανατικός και ασκητικός.

Βιβλική Αντιστοιχία: Ο Ιωνάς, λόγω της άμεσης σύνδεσης με την θάλασσα και την «ανάσταση» από τα βάθη (την κοιλιά του κήτους). Όμως, στην εμφάνιση και τον φανατισμό, θυμίζει τον Ιωάννη τον Βαπτιστή στην έρημο: ένας άνθρωπος που ζει ασκητικά, βαπτίζει τους πιστούς στο νερό και κηρύττει τη μετάνοια πριν την έλευση μιας τρομερής δύναμης.

4. Euron Greyjoy (The Crow's Eye) — Ο Αντίχριστος ή ο Βασιλιάς Νεμρώδ. Η Σύνδεση: Ο Euron είναι ο απόλυτος μηδενιστής. Θέλει να γίνει θεός, δεν φοβάται τίποτα, ασκεί μαύρη μαγεία και θέλει να φέρει την αποκάλυψη.

Βιβλική Αντιστοιχία: Είναι η ενσάρκωση του Αντιχρίστου (όπως περιγράφεται στην Αποκάλυψη του Ιωάννη) — ο ηγεμόνας που έρχεται από την θάλασσα για να βλασφημήσει τους θεούς και να υποδουλώσει την ανθρωπότητα. Επίσης, θυμίζει τον Νεμρώδ, τον βιβλικό τύραννο που έχτισε τον Πύργο της Βαβέλ για να φτάσει στον ουρανό και να πολεμήσει τον Θεό, αντιπροσωπεύοντας την απόλυτη Ύβρη.

Η σχέση του Άρχοντα των Δαχτυλιδιών με την Βίβλο είναι βαθιά και οργανική, καθώς ο ίδιος ο J.R.R. Tolkien ήταν ευσεβής καθολικός και περιέγραψε το έργο του ως «θεμελιωδώς θρησκευτικό και καθολικό». Αν και δεν πρόκειται για άμεση αλληγορία (όπως τα Χρονικά της Νάρνια), οι χαρακτήρες κουβαλούν βιβλικά αρχέτυπα. Ιδού οι κυριότερες αντιστοιχίσεις:

1. Ο Τριπλός Χριστολογικός Ρόλος. Στη Βίβλο, ο Χριστός ενσαρκώνει τρία αξιώματα: Προφήτης, Ιερέας και Βασιλιάς. Ο Tolkien μοίρασε αυτές τις ιδιότητες σε τρεις κεντρικούς χαρακτήρες:

Gandalf-Ο Προφήτης-Όπως οι Προφήτες της Παλαιάς Διαθήκης, καθοδηγεί τον λαό με την σοφία του. Η Ανάστασή του (ως Gandalf ο Λευκός) μετά την θυσία στην γέφυρα του Khazad-dûm είναι σαφής αναφορά στην νίκη επί του θανάτου.Frodo Baggins.

Ο Ιερέας (Ο Πάσχων Δούλος)-Είναι αυτός που κουβαλάει το "βάρος" της αμαρτίας του κόσμου (το Δαχτυλίδι). Ανεβαίνει τον δικό του Γολγοθά (Βουνό του Χαμού) για να σώσει την ανθρωπότητα μέσω της ταπείνωσης και του πόνου.

Aragorn-Ο Βασιλιάς-Ο «Μεσσίας» που επιστρέφει για να διεκδικήσει τον θρόνο του (όπως ο Δαβίδ ή ο Χριστός στην Δευτέρα Παρουσία). Φέρνει τη θεραπεία («τα χέρια του βασιλιά είναι χέρια θεραπευτή») και την ειρήνη.

Η Πτώση και ο Εκπεσών Άγγελος-Melkor (Morgoth)Εωσφόρος (Satan)-Ο πιο ισχυρός από τους αγγέλους (Ainur) που επαναστάτησε λόγω υπερηφάνειας (Ύβρις). Είναι η πηγή κάθε κακού στην Μέση Γη, όπως ο Σατανάς στην Βίβλο.

Sauron-Ο Αντίχριστος-Ο υπηρέτης του Morgoth που δρα στον κόσμο, διαφθείρει τους ανθρώπους με υποσχέσεις δύναμης και απαιτεί λατρεία, θυμίζοντας το "Θηρίο" της Αποκάλυψης.

Saruman-Ψευδοπροφήτης/Ιούδας-Ο σοφός που πρόδωσε την αποστολή του για την εξουσία. Όπως ο Ιούδας, πρόδωσε τους "αδελφούς" του (τους Istari) για μια ψευδαίσθηση δύναμης.

Galadriel — Η Παναγία (Παρθένος Μαρία): Ο Tolkien παραδέχτηκε ότι η Galadriel αντικατοπτρίζει την ομορφιά και την καθαρότητα της Θεοτόκου. Είναι η «αστέρι της θαλάσσης» που δίνει ελπίδα και φως (το φιαλίδιο) στις σκοτεινές ώρες.

Gollum — Κάιν/Ιούδας: Ένας χαρακτήρας που καταβροχθίζεται από την απληστία και την μοναξιά. Η προδοσία του Frodo και η τελική του πτώση θυμίζουν την τραγικότητα εκείνων που χάνουν την ψυχή τους για ένα "αντικείμενο" (τα τριάκοντα αργύρια).

Wormtongue (Φιδόγλωσσος) — Το Φίδι της Εδέμ: Ο σύμβουλος που ψιθυρίζει ψέματα στο αυτί του βασιλιά Θέοντεν, δηλητηριάζοντας το μυαλό του, όπως το φίδι στην Εύα.

Samwise Gamgee — Ο Πιστός Μαθητής: Αντιπροσωπεύει την ακλόνητη πίστη και την αγάπη που «πάντα στέργει, πάντα πιστεύει». Είναι ο άνθρωπος που δεν ζητά δόξα, αλλά υπηρετεί το καλό με αυταπάρνηση.

Ενώ στο Game of Thrones οι χαρακτήρες είναι "γκρίζοι" και η ηθική είναι ρευστή, στον Άρχοντα των Δαχτυλιδιών (όπως και στη Βίβλο) υπάρχει μια αιώνια σύγκρουση Φωτός και Σκότους. Το Δαχτυλίδι είναι η Προπατορική Αμαρτία: Δεν μπορείς να το χρησιμοποιήσεις για καλό, μόνο να το καταστρέψεις.

Η Θεία Πρόνοια (Providence): Όπως στη Βίβλο, έτσι και στον Tolkien, τα πάντα γίνονται για κάποιο λόγο. Ακόμα και η κακία του Gollum βοήθησε στην καταστροφή του Δαχτυλιδιού, όπως ακριβώς και η προδοσία του Ιούδα οδήγησε τελικά στην Σωτηρία.

Η δε σύνδεση της αρχαίας ελληνικής μυθολογίας με τον Άρχοντα των Δαχτυλιδιών είναι βαθιά, καθώς ο Tolkien, αν και λάτρης της βόρειας μυθολογίας, ήταν κλασικός φιλόλογος και εμποτισμένος με τα ομηρικά έπη και τις αρχαίες τραγωδίες.Εδώ οι "θεοί" και οι "ήρωες" της Μέσης Γης συναντούν τους αντίστοιχους του Ολύμπου:

Οι Θεότητες: Valar και Ολύμπιοι-Οι Valar του Tolkien δεν είναι παντοδύναμοι θεοί, αλλά «Δυνάμεις» που κυβερνούν τον κόσμο, ακριβώς όπως οι Ολύμπιοι: Valar (LOTR)-Ολύμπιος Θεός-Manwë/ΔίαςΟ άρχοντας των αιθέρων, των ανέμων και των αετών. Κατοικεί στο υψηλότερο βουνό (Taniquetil / Όλυμπος).

Ulmo-Ποσειδώνας-Ο κύριος των υδάτων. Ζει στους ωκεανούς και σπάνια εμφανίζεται στα συμβούλια των υπολοίπων, όπως ο Ποσειδώνας στις δικές του θαλάσσιες επαύλεις.

Aulë-Ήφαιστος-Ο δημιουργός και τεχνίτης. Έφτιαξε τους Νάνους και αγαπά τη σιδηρουργία και την γη.Melkor (Morgoth)Τυφώνας/ΚρόνοςΟ επαναστάτης που θέλει να ανατρέψει την τάξη των θεών. Όπως ο Τυφώνας ήταν το "τέρας" που απείλησε τον Δία, ο Morgoth είναι η πηγή του κακού.

Οι Ήρωες και τα ΑρχέτυπαAragorn και Οδυσσέας: Και οι δύο είναι οι "Βασιλείς που επιστρέφουν". Ο Aragorn περιπλανιέται ως ρακοσυλλέκτης (Strider) και ο Οδυσσέας επιστρέφει ως ζητιάνος. Πρέπει και οι δύο να αποδείξουν την αξία τους πριν ανακτήσουν τον θρόνο και την σύζυγό τους.Gandalf και Ερμής/Προμηθέας: Ο Gandalf είναι ο αγγελιαφόρος των θεών (Ερμής), αλλά ταυτόχρονα αυτός που φέρνει τη "φωτιά" (το δαχτυλίδι της φωτιάς, Narya) και την ελπίδα στους ανθρώπους, θυσιάζοντας τον εαυτό του για το καλό τους, όπως ο Προμηθέας.Túrin Turambar και Οιδίποδας:

Η ιστορία του Túrin (στο Children of Húrin) είναι καθαρή ελληνική τραγωδία. Είναι ο ήρωας που προσπαθεί να ξεφύγει από μια κατάρα, αλλά καταλήγει να διαπράττει ακούσια αιμομιξία και να αυτοκτονεί, όπως ακριβώς ο Οιδίποδας.

Το Δαχτυλίδι και ο Μύθος του Γύγη-Ο Πλάτων στην Πολιτεία περιγράφει το Δαχτυλίδι του Γύγη, ένα χρυσό δαχτυλίδι που κάνει τον κάτοχό του αόρατο.Η Ομοιότητα: Ο Πλάτων το χρησιμοποιεί για να δείξει ότι αν ένας άνθρωπος μπορούσε να κάνει τα πάντα χωρίς να τον δουν, θα διέπρεπε στην αδικία. Ο Tolkien παίρνει αυτή την ιδέα και την πάει παραπέρα: το δαχτυλίδι δεν σε κάνει απλώς αόρατο, αλλά σε διαφθείρει απόλυτα, όπως η εξουσία διαφθείρει τους θνητούς βασιλείς.

Τοποθεσίες και ΠλάσματαNumenor και Ατλαντίδα: Η πτώση της Numenor είναι η "πιστή" μεταφορά του μύθου της Ατλαντίδας. Ένας πολιτισμός που έγινε αλαζονικός (Ύβρις), προσπάθησε να τα βάλει με τους θεούς και βυθίστηκε στον ωκεανό από τον Eru (τον Θεό).Ο Shelob και η Έχιδνα:

Η γιγάντια αράχνη, κόρη της Ungoliant, θυμίζει την Έχιδνα, την μητέρα όλων των τεράτων, που ζούσε σε σκοτεινές σπηλιές και παραμόνευε τα θύματά της.Οι Νεκροί του Dunharrow και ο Κάτω Κόσμος: Η κάθοδος του Aragorn στα "Μονοπάτια των Νεκρών" θυμίζει την Νέκυια (την επίσκεψη του Οδυσσέα ή του Ηρακλή στον Άδη) για να ζητήσει βοήθεια από τις σκιές.

Η Ύβρις και η Νέμεσις-Όλη η κοσμογονία του Tolkien βασίζεται στην ελληνική έννοια της Ύβρεως. Ο Feanor (που έφτιαξε τα Silmarils) και ο Sauron πάσχουν από υπερηφάνεια.Η Νέμεσις (η θεία δίκη) έρχεται πάντα: ο Sauron χάνει το δαχτυλίδι από ένα "τυχαίο" γεγονός, ο Gollum πέφτει στην φωτιά από την ίδια του την απληστία.

Ενώ ο Tolkien ήθελε να φτιάξει μια "μυθολογία για την Αγγλία", χρησιμοποίησε τα δομικά υλικά της Ελλάδας. Το Δαχτυλίδι είναι η ανθρώπινη αδυναμία, οι Valar είναι οι Ολύμπιοι που παρακολουθούν από μακριά, και η Μέση Γη είναι το πεδίο όπου οι θνητοί πρέπει να αποδείξουν αν είναι ήρωες ή προδότες.

Το δε Dune του Frank Herbert είναι ίσως το πιο «βιβλικό» έργο επιστημονικής φαντασίας που γράφτηκε ποτέ. Ο Herbert δανείστηκε στοιχεία από την Παλαιά Διαθήκη, την Καινή Διαθήκη και το Κοράνι για να φτιάξει μια ιστορία για μεσσίακες, προφητείες και την επικίνδυνη φύση της θρησκευτικής λατρείας.Ιδού οι κυριότερες αντιστοιχίσεις:

Paul Atreides (Muad'Dib) — Ο Μωυσής και ο Ιησούς-Ο Paul είναι ο κεντρικός "Μεσσίας", αλλά η πορεία του έχει δύο όψεις: Ως Μωυσής: Οδηγεί έναν λαό που υποφέρει (τους Fremen, που θυμίζουν τους Ισραηλίτες) μέσα από την έρημο προς την ελευθερία. Υπόσχεται να μετατρέψει την έρημο σε «παράδεισο» (τη Γη της Επαγγελίας).

Ως Ιησούς/Μεσσίας: Είναι ο Kwisatz Haderach, αυτός που περιμένουν οι προφητείες των Bene Gesserit. Όπως ο Χριστός, ο Paul έχει μια "θεϊκή" ενόραση, βλέπει το μέλλον και το πεπρωμένο του είναι συνδεδεμένο με την σωτηρία (ή την καταστροφή) της ανθρωπότητας. Ωστόσο, ο Herbert προειδοποιεί: σε αντίθεση με την Βίβλο, εδώ ο Μεσσίας είναι ένα κατασκευασμένο πολιτικό εργαλείο.

2. Lady Jessica — Η Παρθένος Μαρία-Η Σύνδεση: Η Jessica ανήκει σε ένα θρησκευτικό τάγμα (Bene Gesserit) και φέρνει στον κόσμο έναν γιο που προορίζεται να γίνει ο σωτήρας. Το Βιβλικό Στοιχείο: Όπως η Μαρία, η Jessica γνωρίζει ότι ο γιος της δεν είναι ένα συνηθισμένο παιδί. Συχνά απεικονίζεται ως η "Μητέρα του Μεσσία" (Reverend Mother), που κουβαλά το βάρος της μοίρας του παιδιού της, ενώ ταυτόχρονα κατέχει μυστικά που ξεπερνούν την ανθρώπινη κατανόηση.

Baron Harkonnen — Ο Ηρώδης ή ο Φαραώ-Η Σύνδεση: Ο απόλυτος τύραννος. Αντιπροσωπεύει την διαφθορά, την απληστία και την σκληρότητα της κοσμικής εξουσίας. Το Βιβλικό Στοιχείο: Θυμίζει τον Φαραώ που αρνείται να απελευθερώσει τον λαό ή τον Ηρώδη που φοβάται την έλευση του νέου "Βασιλιά" (Paul) και προσπαθεί να τον εξοντώσει με κάθε μέσο. Είναι η προσωποποίηση της αμαρτίας και της σαρκικής παρακμής.

Duke Leto Atreides — Ο Βασιλιάς Δαβίδ/Αβραάμ. Η Σύνδεση: Ο δίκαιος ηγεμόνας που θυσιάζεται. Το Βιβλικό Στοιχείο: Ο Leto είναι ο πατριάρχης. Η θυσία του θυμίζει τον Αβραάμ (που ήταν έτοιμος να θυσιάσει τον γιο του, αλλά εδώ ο πατέρας πεθαίνει για να ζήσει ο γιος) ή τον Βασιλιά Δαβίδ που θέτει τα θεμέλια για μια μεγάλη δυναστεία, αλλά δεν προλαβαίνει να δει την πλήρη δόξα της.

Stilgar και οι Fremen — Οι Προφήτες και οι ΙσραηλίτεςΗ Σύνδεση: Ένας λαός της ερήμου, σκληραγωγημένος, που ζει με αυστηρούς νόμους και περιμένει τη λύτρωση. Το Βιβλικό Στοιχείο: Ο Stilgar είναι ο πιστός ακόλουθος, ο "Απόστολος" ή ο Ιησούς του Ναυή, που πιστεύει ακράδαντα στην προφητεία. Οι Fremen αντιπροσωπεύουν τον "Εκλεκτό Λαό" που μέσα από την ταλαιπωρία της ερήμου εξαγνίζεται και γίνεται η δύναμη που αλλάζει τον κόσμο.

6. Arrakis (Έρημος)-Η Έρημος του Σινά-Ο τόπος της δοκιμασίας, της αποκάλυψης και της συνάντησης με το Θείο. Μπαχαρικό (Melange)-Το ΜάνναΗ ουσία που δίνει ζωή και όραση, απαραίτητη για την επιβίωση και την πνευματική άνοδο.

Bene Gesserit-Φαρισαίοι/Ιερατείο-Το τάγμα που φυλάει τις παραδόσεις και τις προφητείες, ελέγχοντας τον λαό μέσω του φόβου και της πίστης

.Lisan al-Gaib-Μεσσίας-Η «Φωνή από τον Έξω Κόσμο», η υπόσχεση για έναν σωτήρα που θα φέρει την δικαιοσύνη.

Στο σύμπαν του Dune, ο Αυτοκράτορας Σαντάμ Δ΄ Κορίνο είναι η προσωποποίηση της παλαιάς τάξης πραγμάτων που καταρρέει κάτω από το βάρος της δικής της διαφθοράς και του φόβου για το μέλλον. Στην Βίβλο, συναντάμε αντίστοιχες μορφές ηγεμόνων που, ενώ κάθονται στον υψηλότερο θρόνο, γίνονται έρμαια της ανασφάλειάς τους.Ιδού οι κυριότερες βιβλικές αντιστοιχίσεις για τον Αυτοκράτορα Κορίνο:

Ο Φαραώ (της Εξόδου)-Αυτή είναι η πιο ισχυρή αντιστοίχιση. Η Σύνδεση: Όπως ο Φαραώ αρνείται να παραχωρήσει δύναμη και ελευθερία στους Ισραηλίτες, έτσι και ο Σαντάμ Δ΄ προσπαθεί να καταπνίξει την άνοδο του Οίκου των Ατρειδών και αργότερα των Fremen. Η Συντριβή:

Και οι δύο ηγεμόνες βλέπουν την υπερδύναμή τους (τον στρατό της Αιγύπτου/τους Sardaukar) να συντρίβεται από μια δύναμη που θεωρούσαν κατώτερη, επειδή δεν υπολόγισαν την πνευματική/θρησκευτική ορμή του αντιπάλου (Μωυσής / Paul Muad'Dib).

Ο Βασιλιάς Ηρώδης ο Μέγας-Η Σύνδεση: Ο Ηρώδης ήταν ένας «υποτελής βασιλιάς» της Ρώμης, όπως ο Αυτοκράτορας Κορίνο προσπαθεί να ισορροπήσει μεταξύ των μεγάλων Οίκων και της Συντεχνίας των Πλοηγών.

Ο Φόβος του Μεσσία: Ο Ηρώδης διέταξε την Σφαγή των Νηπίων επειδή φοβόταν την έλευση ενός νέου «Βασιλιά των Ιουδαίων». Παρομοίως, ο Σαντάμ Δ΄ οργανώνει την εξόντωση των Ατρειδών στον Αρράκις επειδή φοβάται ότι ο Λέτο Ατρείδης (και αργότερα ο γιος του, ο Paul) θα γίνει πιο δημοφιλής και ισχυρός από τον ίδιο.

Ο Βασιλιάς ΣαούλΗ Σύνδεση: Ο Σαούλ ήταν ο πρώτος βασιλιάς του Ισραήλ που έχασε την «εύνοια του Θεού» (ή της μοίρας) λόγω της αλαζονείας και της ανασφάλειάς του απέναντι στον νεαρό Δαβίδ. Η Παρακμή: Όπως ο Σαούλ έβλεπε τον Δαβίδ να κερδίζει τις καρδιές του λαού και ένιωθε τον θρόνο του να τρίζει, έτσι και ο Αυτοκράτορας Κορίνο βλέπει στους Ατρείδες την απειλή που θα τερματίσει τη δυναστεία του, η οποία κρατούσε χιλιάδες χρόνια.

Οι SardaukarΟι Φρουροί του ΦαραώΗ ελίτ στρατιωτική δύναμη που θεωρείται ανίκητη μέχρι να συναντήσει έναν λαό που μάχεται για την πίστη του.Η Προδοσία-Ο Ιούδας/Αχιτόφελ-Η χρήση του γιατρού Γιούε (Yueh) από τον Αυτοκράτορα και τους Χαρκόνεν θυμίζει τις βιβλικές προδοσίες που γίνονται μέσα από τον στενό κύκλο του θύματος.

Η Εξορία-Η Βαβυλώνια ΑιχμαλωσίαΤο τέλος του Αυτοκράτορα, που αναγκάζεται να παραδώσει τον θρόνο και να αποσυρθεί, θυμίζει την πτώση των μεγάλων αυτοκρατοριών της Βίβλου που υποδουλώθηκαν από νέες δυνάμεις.

Η Μεγάλη Διαφορά (Η "Προειδοποίηση" του Herbert)Ενώ η Βίβλος παρουσιάζει τον Μεσσία ως την απόλυτη ελπίδα, το Dune μας λέει: "Προσέχετε τους ήρωες". Ο Herbert δείχνει ότι όταν η θρησκεία και η πολιτική ενώνονται (όπως στο Jihad του Paul), το αποτέλεσμα είναι ένας "ιερός πόλεμος" που καταβροχθίζει τα πάντα.

Η σύνδεση του Dune με την Ελληνική μυθολογία δεν είναι απλώς επιφανειακή· ο Frank Herbert χρησιμοποίησε το αρχαιοελληνικό δράμα και την έννοια της Ύβρεως ως τον κεντρικό σκελετό του έργου του. Μάλιστα, το όνομα της δυναστείας των πρωταγωνιστών, Ατρείδες (Atreides), είναι η άμεση σύνδεση με τον μυθικό οίκο του Αγαμέμνονα. Ιδού οι κυριότερες αντιστοιχίσεις:

Ο Οίκος των Ατρειδών: Από τις Μυκήνες στον Caladan. Στο Dune, ο Δούκας Λέτο ισχυρίζεται ότι η οικογένειά του κατάγεται απευθείας από τους Ατρείδες της Αρχαίας Ελλάδας. Η Κατάρα των Ατρειδών:

Στην μυθολογία, ο Οίκος των Ατρειδών είναι «καταραμένος» να βιώνει προδοσίες, ενδοοικογενειακές σφαγές και τραγικά διλήμματα (Τάνταλος, Πέλοπας, Αγαμέμνων). Στο Dune, αυτή η «κατάρα» μεταφράζεται στην αναπόφευκτη πτώση του Οίκου λόγω της πολιτικής αντιπαλότητας και του πεπρωμένου του Paul.

Λέτο και Αγαμέμνων: Ο Λέτο είναι ο τραγικός ηγεμόνας που, ενώ γνωρίζει την παγίδα, την αποδέχεται για χάρη της τιμής και του καθήκοντος, θυμίζοντας τον Αγαμέμνονα που οδηγεί τον στόλο του σε έναν πόλεμο που θα φέρει το τέλος του.

Paul Atreides: Οιδίποδας και Απόλλωνας-Ο Paul Muad'Dib είναι ο κατεξοχήν τραγικός ήρωας που παγιδεύεται από την ίδια του την ικανότητα να βλέπει το μέλλον. Οιδιπόδεια Τραγωδία: Όπως ο Οιδίποδας προσπαθεί να αποφύγει την προφητεία και τελικά την εκπληρώνει ακριβώς επειδή προσπάθησε να την αποφύγει, έτσι και ο Paul παγιδεύεται στο «Φρικτό Σκοπό» (Terrible Purpose). Όσο περισσότερο προσπαθεί να αποτρέψει το Jihad (τον ιερό πόλεμο), τόσο περισσότερο οι πράξεις του τον οδηγούν σε αυτόν.

Η Μαντική του Απόλλωνα: Ο Paul κατέχει την ενόραση, μια δύναμη που στην αρχαιότητα ανήκε στον Απόλλωνα και το Μαντείο των Δελφών. Όπως οι χρησμοί των Δελφών ήταν δίκοπο μαχαίρι, έτσι και η προφητεία στο Dune είναι μια παγίδα για αυτόν που την κατέχει.

Οι Bene Gesserit: Οι Μοίρες και οι ΠυθίεςΤο τάγμα των Bene Gesserit λειτουργεί ως οι «υφαντές» της ανθρώπινης ιστορίας. Οι Μοίρες: Όπως οι τρεις Μοίρες (Κλωσώ, Λάχεσις, Άτροπος) καθόριζαν το νήμα της ζωής κάθε θνητού, οι Bene Gesserit ελέγχουν τις γενετικές γραμμές για Αιώνες, προσπαθώντας να «υφάνουν» τον Kwisatz Haderach.

Η Πυθία: Οι Reverend Mothers, με τις ικανότητες ενόρασης και την χρήση της «Φωνής», θυμίζουν τις Πυθίες που μιλούσαν με την δύναμη του θεού, επηρεάζοντας τις τύχες των πόλεων-κρατών.

Shai-Hulud (Σκουλήκι)Λερναία Ύδρα/Δράκοντες. Το «τέρας» που φυλάει το θησαυρό (το Μπαχαρικό). Είναι μια δύναμη της φύσης που προκαλεί δέος και τρόμο, όπως οι δράκοντες που φύλαγαν τα χρυσά μήλα των Εσπερίδων.

Ο Αρράκις (Έρημος)-Ο Τάρταρος/Η Έρημος της Λιβύης Ένας τόπος δοκιμασίας και τιμωρίας, αλλά και ο τόπος όπου γεννιούνται οι ήρωες μέσα από τις κακουχίες.

Η "Φωνή" (The Voice)-Το Τραγούδι των Σειρήνων-Η ικανότητα να ελέγχεις την θέληση των άλλων μόνο μέσω του ήχου. Μια δύναμη που παραλύει την λογική και υποτάσσει το θύμα. Alia Atreides-Κασσάνδρα. Η κόρη που κατέχει την γνώση του μέλλοντος και του παρελθόντος, αλλά αυτή η γνώση την οδηγεί στην τρέλα και στην απομόνωση από τους υπόλοιπους ανθρώπους.

Ύβρις και Νέμεσις: Το Μάθημα του Herbert-Ο Frank Herbert χρησιμοποιεί την Ελληνική έννοια της Ύβρεως για να ασκήσει κριτική στον μεσσιανισμό. Όταν ο άνθρωπος (Paul) προσπαθεί να πάρει την θέση του Θεού ή να ελέγξει απόλυτα την ροή του χρόνου, διαπράττει Ύβρη.

Η Νέμεσις (η θεία δίκη) στο Dune έρχεται με την μορφή ενός Jihad που ο Paul δεν μπορεί πλέον να ελέγξει, καταστρέφοντας τον κόσμο που ήθελε να σώσει. Το Συμπέρασμα: Το Dune είναι μια διαστημική μεταφορά της Ελληνικής τραγωδίας.

Ο Herbert μας λέει ότι όσο κι αν εξελιχθεί η τεχνολογία, τα ανθρώπινα πάθη, οι προδοσίες των «Ατρειδών» και η τύφλωση των «Οιδιπόδων» θα παραμένουν ίδια σε όλη την διάρκεια της ιστορίας χωρίς καμμιά αλλαγή.

Θα είναι άραγε αυτή η εξέλιξη των πραγμάτων στις μέρες μας; Κανείς δεν μπορεί να πει με σιγουριά, άλλα μόνο αν λάβουμε όλα τα κατάλληλα μέτρα ως λαός θα αποφύγουμε τις οποίες κακοτοπιές και θα φέρουμε εκ νέου την πολυαγαπημένη μας πατρίδα σε μία κατάσταση ακμής και ευημερίας.




































































































Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου