ΠΩΣ ΠΟΛΕΜΟΙ ΟΔΗΓΗΣΑΝ ΣΕ ΟΙΚΟΜΟΜΙΚΑ ΕΜΠΑΡΓΚΟ, ΚΥΡΩΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΥΣ ΑΠΟΚΛΕΙΣΜΟΥΣ

Πως πολεμοι οδηγησαν σε οικομομικα εμπαργκο, κυρωσεις και οικονομικους αποκλεισμους

Γράφει ο ΑΛΩΠΗΞ

Όπως είναι γνωστό καθόλη την διάρκεια της ιστορίας η χρήση της οικονομικής ισχύος ως όπλο πολέμου δεν είναι σύγχρονη εφεύρεση, αλλά μια στρατηγική που εξελίσσεται εδώ και Αιώνες. Από τις πολιορκίες των αρχαίων πόλεων μέχρι τις σημερινές ψηφιακές κυρώσεις, ο στόχος παραμένει ο ίδιος: η εξάντληση των πόρων του αντιπάλου και η κάμψη της πολιτικής του βούλησης χωρίς απαραίτητα την χρήση όπλων.

Ακολουθεί μια αναλυτική εξέταση των σημαντικότερων ιστορικών και σύγχρονων παραδειγμάτων οικονομικού πολέμου.1. Ο Ηπειρωτικός Αποκλεισμός του Ναπολέοντα (1.806 μ.Χ.-1.814 μ.Χ.). Ο Ναπολέων Βοναπάρτης, αδυνατώντας να νικήσει την Μεγάλη Βρετανία στην θάλασσα (ειδικά μετά την Τραφάλγκαρ), επιχείρησε να την γονατίσει οικονομικά.

Η Στρατηγική: Με τα διατάγματα του Βερολίνου και του Μιλάνου, απαγόρευσε σε όλες τις Ευρωπαϊκές χώρες υπό Γαλλικό έλεγχο ή επιρροή να διεξάγουν εμπόριο με τους Βρετανούς. Αποτέλεσμα (Αποτυχία): Ο αποκλεισμός απέτυχε για δύο λόγους: Ναυτική Υπεροχή: Η Βρετανία έλεγχε τις θάλασσες και άνοιξε νέες αγορές στην Λατινική Αμερική. Λαθρεμπόριο:

Η ανάγκη της Ευρώπης για Βρετανικά βιομηχανικά προϊόντα και αποικιακά αγαθά οδήγησε σε εκτεταμένο λαθρεμπόριο. Συνέπεια: Η προσπάθεια επιβολής του αποκλεισμού οδήγησε τον Ναπολέοντα στην καταστροφική εκστρατεία στην Ρωσία (που αρνήθηκε να συμμορφωθεί), σηματοδοτώντας την αρχή του τέλους του.

2. Ο Βρετανικός Ναυτικός Αποκλεισμός στον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο. Κατά την διάρκεια του Μεγάλου Πολέμου, η Βρετανία χρησιμοποίησε το πανίσχυρο ναυτικό της για να αποκόψει τις Κεντρικές Δυνάμεις από τις παγκόσμιες αγορές. Η Στρατηγική: Ο αποκλεισμός της Βόρειας Θάλασσας εμπόδιζε την ροή τροφίμων και πρώτων υλών προς την Γερμανία και την Αυστροουγγαρία. Αποτέλεσμα (Επιτυχία):

Θεωρείται ένας από τους καθοριστικούς παράγοντες της νίκης των Συμμάχων. Προκάλεσε τρομερές ελλείψεις τροφίμων (ο "Χειμώνας των Γογγυλιών" 1916 μ.Χ.-17 μ.Χ.).Υπονόμευσε το ηθικό του άμαχου πληθυσμού και την παραγωγική ικανότητα του στρατού. Υπολογίζεται ότι περίπου 750.000 Γερμανοί άμαχοι πέθαναν από ασθένειες που σχετίζονταν με τον υποσιτισμό.

3. Οικονομικός Πόλεμος του Ψυχρού Πολέμου: Κούβα και Βόρεια Κορέα. Μετά το 1.945 μ.Χ., οι κυρώσεις έγιναν εργαλείο ιδεολογικής και γεωπολιτικής ανάσχεσης από τις ΗΠΑ. Κούβα (1.960 μ.Χ.-Σήμερα)Στόχος: Η ανατροπή του καθεστώτος Κάστρο. Αποτέλεσμα (Μικτό/Αποτυχία):

Ενώ προκάλεσε τεράστια οικονομική ζημιά (άνω των 100 δισ. δολαρίων), το καθεστώς επιβίωσε. Οι κυρώσεις συχνά χρησιμοποιούνται από την κουβανική κυβέρνηση ως δικαιολογία για την εγχώρια οικονομική δυσπραγία, ενισχύοντας το εθνικιστικό αίσθημα κατά των "ιμπεριαλιστών". Βόρεια Κορέα. Στόχος: Η αποπυρηνικοποίηση.

Αποτέλεσμα (Αποτυχία): Παρά τον σχεδόν πλήρη διεθνή αποκλεισμό, η Βόρεια Κορέα κατάφερε να αναπτύξει πυρηνικά όπλα και βαλλιστικούς πυραύλους, βασιζόμενη στην αυτονομία ("Juche") και την σκιώδη βοήθεια από την Κίνα.

4. Οι Κυρώσεις στο Ιράκ (1990 μ.Χ.-2003 μ.Χ.). Μετά την εισβολή στο Κουβέιτ, το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ επέβαλε ένα από τα πιο σκληρά καθεστώτα κυρώσεων στην ιστορία.  Η Στρατηγική:  Πλήρης απαγόρευση εμπορίου, με εξαίρεση το πρόγραμμα "Πετρέλαιο έναντι Τροφίμων" αργότερα.

Αποτέλεσμα: Οδήγησε σε κατάρρευση των υποδομών υγείας και παιδείας. Αν και αποδυνάμωσε τον στρατό του Σαντάμ Χουσεΐν, δεν τον ανέτρεψε.  Χρειάστηκε στρατιωτική εισβολή το 2003 μ.Χ. για την αλλαγή καθεστώτος, αφήνοντας πίσω μια διαλυμένη κοινωνία.

5. Η Σύγχρονη Εποχή: Ιράν, Ρωσία, Κίνα. Ιράν. Οι κυρώσεις για το πυρηνικό πρόγραμμα έχουν απομονώσει το Ιράν από το σύστημα SWIFT και τις εξαγωγές πετρελαίου. Αν και η οικονομία πιέζεται αφόρητα (υπερπληθωρισμός), η Τεχεράνη έχει αναπτύξει μια "οικονομία αντίστασης", ενισχύοντας τους δεσμούς με την Ανατολή.

Ρωσία (2022 μ.Χ.-Σήμερα). Μετά την εισβολή στην Ουκρανία, η Δύση επέβαλε τις πιο εκτεταμένες κυρώσεις που έχουν επιβληθεί ποτέ σε μια μεγάλη οικονομία G20.Στόχος: Η αποδυνάμωση της πολεμικής μηχανής.

Τρέχουσα Κατάσταση:  Η Ρωσία επέδειξε ανθεκτικότητα μετατρέποντας την οικονομία της σε πολεμική και στρέφοντας τις εξαγωγές ενέργειας προς την Κίνα και την Ινδία. Ωστόσο, η μακροπρόθεσμη τεχνολογική της υποβάθμιση είναι βέβαιη.

Η Μεγαλύτερη Οικονομική Πολιορκία της Ιστορίας. Μετά την εισβολή στην Ουκρανία το 2022 μ.Χ., η Ρωσία έγινε η χώρα με τις περισσότερες κυρώσεις στον κόσμο, ξεπερνώντας το Ιράν και την Βόρεια Κορέα.

Οι Μηχανισμοί: Αποκλεισμός από το SWIFT: Η αποκοπή των μεγάλων Ρωσικών τραπεζών από το διεθνές σύστημα πληρωμών. Δέσμευση Συναλλαγματικών Αποθεμάτων: Οι ΗΠΑ και η ΕΕ "πάγωσαν" περίπου 300 δισ. δολάρια της Ρωσικής Κεντρικής Τράπεζας που βρίσκονταν στο εξωτερικό. Πλαφόν στο Πετρέλαιο:

 Η επιβολή ανώτατης τιμής ($60 το βαρέλι) για να μειωθούν τα έσοδα του Κρεμλίνου χωρίς να προκληθεί παγκόσμιο ενεργειακό σοκ. Αποτέλεσμα (Μικτό): Η Ρωσία απέφυγε την κατάρρευση στρέφοντας το εμπόριο της προς την Ινδία και την Κίνα και χρησιμοποιώντας έναν "σκιώδη στόλο" δεξαμενόπλοιων.  Ωστόσο, η οικονομία της έχει καταστεί μονοθεματική (πολεμική), με τεράστιες ελλείψεις σε εργατικό δυναμικό και τεχνολογία αιχμής.

Κίνα. Εδώ δεν έχουμε παραδοσιακό "εμπάργκο", αλλά έναν "πόλεμο ημιαγωγών" και δασμών. Οι ΗΠΑ περιορίζουν την πρόσβαση της Κίνας σε τεχνολογία αιχμής για να εμποδίσουν την στρατιωτική της ανάδειξη.

Συμπεράσματα: Γιατί οι κυρώσεις πετυχαίνουν ή αποτυγχάνουν; Όταν ο στόχος εξαρτάται από μία αγορά. Όταν ο στόχος είναι αυτάρκης ή βρει εναλλακτικές. Σημαντική Σημείωση: Οι οικονομικοί αποκλεισμοί συχνά έχουν το λεγόμενο "κόστος των αθώων". Ενώ στοχεύουν στις ελίτ, οι πρώτοι που υποφέρουν είναι οι πολίτες λόγω έλλειψης φαρμάκων και τροφίμων.

Η επέκταση της ανάλυσης σε αυτές τις τέσσερις χώρες αποκαλύπτει την μετάβαση από τις παραδοσιακές κυρώσεις "πολιορκίας" στον σύγχρονο ασύμμετρο οικονομικό πόλεμο. Σε αυτές τις περιπτώσεις, οι κυρώσεις δεν είναι απλώς μια αντίδραση σε έναν πόλεμο, αλλά αποτελούν το κύριο εργαλείο άσκησης εξωτερικής πολιτικής.

2. Ιράν: Δεκαετίες Απομόνωσης και "Οικονομία Αντίστασης". Το Ιράν αποτελεί το κλασικό παράδειγμα χώρας που επιβιώνει υπό καθεστώς κυρώσεων από το 1.979 μ.Χ., με αποκορύφωμα την περίοδο μετά την αποχώρηση των ΗΠΑ από την πυρηνική συμφωνία (JCPOA) το 2018 μ.Χ. Η Στρατηγική: Οι ΗΠΑ εφάρμοσαν την πολιτική της "Μέγιστης Πίεσης", στοχεύοντας στις εξαγωγές πετρελαίου, που αποτελούν το "αίμα" της ιρανικής οικονομίας. Αποτέλεσμα (Επιτυχία ή Αποτυχία;):

Οικονομικά: Αποτυχία για το Ιράν. Ο πληθωρισμός ξεπερνά το 40% και το νόμισμα (ριάλ) έχει απαξιωθεί. Γεωπολιτικά: Επιτυχία για το καθεστώς. Το Ιράν δεν σταμάτησε το πυρηνικό του πρόγραμμα ούτε την επιρροή του στην Μέση Ανατολή (Χεζμπολάχ, Χούθι). Αντίθετα, σκλήρυνε την στάση του.

3. Συρία: Οι Κυρώσεις "Caesar" και η Ανθρωπιστική Κρίση. Στην Συρία, οι κυρώσεις επιβλήθηκαν ως απάντηση στις βιαιοπραγίες του εμφυλίου πολέμου. Ο νόμος Caesar Act (2020 μ.Χ.) των ΗΠΑ είναι ο πιο αυστηρός.

Η Στρατηγική: Στόχευση οποιουδήποτε (ατόμου ή εταιρείας) συναλλάσσεται με την κυβέρνηση Άσαντ, εμποδίζοντας την ανοικοδόμηση της χώρας. Αποτέλεσμα (Ανθρωπιστική Αποτυχία): Ενώ ο Άσαντ παραμένει στην εξουσία με την βοήθεια της Ρωσίας και του Ιράν, το 90% του πληθυσμού ζει κάτω από το όριο της φτώχειας.  Οι κυρώσεις κατηγορούνται ότι εμποδίζουν την εισαγωγή καυσίμων και ιατρικού εξοπλισμού, παρόλο που υπάρχουν επίσημες εξαιρέσεις για ανθρωπιστικούς λόγους.

4. Κίνα: Ο "Τεχνολογικός Αποκλεισμός. "Εδώ δεν έχουμε έναν πόλεμο με τανκς (ακόμα), αλλά έναν Πόλεμο Υψηλής Τεχνολογίας. Οι Μηχανισμοί: Περιορισμοί Ημιαγωγών (Chips): Οι ΗΠΑ απαγορεύουν την εξαγωγή των πιο προηγμένων τσιπ και του εξοπλισμού κατασκευής τους στην Κίνα.

Μαύρες Λίστες: Εταιρείες όπως η Huawei αποκλείστηκαν από τις δυτικές αγορές και την πρόσβαση σε Αμερικανικό λογισμικό (Google Services).Στόχος: Να καθυστερήσει η στρατιωτική και τεχνητή νοημοσύνη (AI) ανάπτυξη της Κίνας, η οποία θεωρείται η μεγαλύτερη απειλή για την Αμερικανική ηγεμονία.

Αντίδραση: Η Κίνα επενδύει δισεκατομμύρια για να πετύχει τεχνολογική αυτάρκεια, κάτι που οδηγεί σε έναν "διπολικό" κόσμο στο διαδίκτυο και την τεχνολογία. Οι οικονομικές κυρώσεις και τα εμπάργκο στις μέρες μας σπάνια οδηγούν σε άμεση αλλαγή καθεστώτος ή τερματισμό πολέμου. Αντίθετα, συχνά οδηγούν στην δημιουργία ενός "Άξονα των Κυρωμένων", όπου Ρωσία, Ιράν, Κίνα και Βόρεια Κορέα συνεργάζονται στενά για να παρακάμψουν το δολάριο και το δυτικό χρηματοπιστωτικό σύστημα.

Θα είναι άραγε αυτή η εξέλιξη των πραγμάτων στις μέρες μας; Κανείς δεν μπορεί να πει με σιγουριά, άλλα μόνο αν λάβουμε όλα τα κατάλληλα μέτρα ως λαός θα αποφύγουμε τις οποίες κακοτοπιές και θα φέρουμε εκ νέου την πολυαγαπημένη μας πατρίδα σε μία κατάσταση ακμής και ευημερίας.