ΟΜΟΙΟΤΗΤΕΣ ΟΡΜΠΑΝ ΚΑΙ ΜΙΚΛΟΣ ΧΟΡΤΙ ΚΑΙ ΜΑΓΙΑΡ ΚΑΙ ΣΑΛΑΣΙ

ΟΜΟΙΟΤΗΤΕΣ ΟΡΜΠΑΝ ΚΑΙ ΜΙΚΛΟΣ ΧΟΡΤΙ ΚΑΙ ΜΑΓΙΑΡ ΚΑΙ ΣΑΛΑΣΙ

Γράφει ο ΑΛΩΠΗΞ

Όπως είναι γνωστό η ιστορία της Ουγγαρίας κατά τον Μεσοπόλεμο και τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο είναι μια τραγική πορεία αναζήτησης εθνικής δικαίωσης που κατέληξε στην ολοκληρωτική καταστροφή. Κεντρικοί πρωταγωνιστές αυτής της πορείας ήταν ο Miklós Horthy, ένας αριστοκράτης συντηρητικός, και ο Ferenc Szálasi, ένας φανατικός εθνικοσοσιαλιστής.1

Miklós Horthy: Ο Αντιβασιλέας σε ένα Βασίλειο χωρίς Βασιλιά. Ο Miklós Horthy, ναύαρχος του Αυστροουγγρικού Ναυτικού, αναδύθηκε μέσα από το χάος που ακολούθησε τον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο.

Μετά την κατάρρευση της βραχύβιας Σοβιετικής Δημοκρατίας του Béla Kun το 1.919 μ.Χ., ο Horthy ηγήθηκε του «Λευκού Στρατού» και εισήλθε στην Βουδαπέστη ως σωτήρας της τάξης. Η Άνοδος στην Εξουσία.

Το 1.920 μ.Χ. ανακηρύχθηκε Αντιβασιλέας του Βασιλείου της Ουγγαρίας. Καθώς οι Σύμμαχοι απαγόρευαν την επιστροφή των Αψβούργων, η Ουγγαρία παρέμεινε βασίλειο με κενό θρόνο, με τον Horthy να ασκεί σχεδόν μοναρχικές εξουσίες.

Η Πολιτική του Μεσοπολέμου και η Συνθήκη του ΤριανόνΗ πολιτική του Horthy καθορίστηκε από το «Τραύμα του Τριανόν» (1920 μ.Χ.), με το οποίο η Ουγγαρία έχασε το 70% των εδαφών της. Ο κύριος στόχος του ήταν η αναθεώρηση αυτής της συνθήκης. Αυτή η επιθυμία τον έσπρωξε σταδιακά στην αγκαλιά της Ναζιστικής Γερμανίας και της Φασιστικής Ιταλίας, οι οποίες υποσχέθηκαν την επιστροφή των χαμένων εδαφών.

2. Η Συμμαχία με τον Άξονα και ο Β' Παγκόσμιος Πόλεμος. Κατά την δεκαετία του 1.930 μ.Χ., η οικονομική εξάρτηση από τη Γερμανία και οι διπλωματικές επιτυχίες (όπως οι Διαιτησίες της Βιέννης που επέστρεψαν εδάφη στην Ουγγαρία) στερέωσαν την συμμαχία.

Συμμετοχή στον Πόλεμο:  Η Ουγγαρία προσχώρησε στο Τριμερές Σύμφωνο το 1.940 μ.Χ. και συμμετείχε στην εισβολή στη Γιουγκοσλαβία και τη Σοβιετική Ένωση το 1.941 μ.Χ. Η Στάση απέναντι στους Εβραίους:

 Παρόλο που ο Horthy εισήγαγε αντισημιτικούς νόμους, αρχικά αρνήθηκε την εκτόπιση των Εβραίων της Ουγγαρίας στα στρατόπεδα εξόντωσης, θεωρώντας τους «προστατευόμενους» του κράτους, αν και σε δυσμενή θέση.

Η Πτώση του Horthy (Επιχείρηση Panzerfaust). Το 1.944 μ.Χ., βλέποντας την ήττα της Γερμανίας, ο Horthy προσπάθησε να διαπραγματευτεί ξεχωριστή ειρήνη με τους Σοβιετικούς. Ο Χίτλερ, μαθαίνοντας την προδοσία, διέταξε την απαγωγή του γιου του Horthy και τον ανάγκασε να παραιτηθεί τον Οκτώβριο του 1.944 μ.Χ., τοποθετώντας στη θέση του τον Ferenc Szálasi.

3. Ferenc Szálasi: Ο Ιδεολόγος του «Ουγγρισμού»Ο Ferenc Szálasi ήταν πρώην αξιωματικός του στρατού που ίδρυσε το κόμμα των Σταυρωτών Βελών (Arrow Cross Party). Η ιδεολογία του, ο «Ουγγρισμός», ήταν ένα μείγμα ακραίου εθνικισμού, αντισημιτισμού και ενός είδους «προλεταριακού» φασισμού.

Η Άνοδος μέσω της Γερμανικής ΒίαςΣε αντίθεση με τον Horthy, που διατηρούσε μια απόσταση από τον λαϊκισμό, ο Szálasi ήταν φανατικός θαυμαστής του Χίτλερ. Δεν ανέβηκε στην εξουσία μέσω εκλογών, αλλά επιβλήθηκε από τα γερμανικά στρατεύματα (SS) κατά τη διάρκεια της Γερμανικής κατοχής της Ουγγαρίας (Επιχείρηση Margarethe).

4. Η Κυβέρνηση Εθνικής Ενότητας (1.944 μ.Χ.-1.945  μ.Χ.). Με τον Szálasi ως «Ηγέτη του Έθνους» (Nemzetvezető), η Ουγγαρία μετατράπηκε σε ένα ολοκληρωτικό ναζιστικό προτεκτοράτο. Οι Πράξεις του Καθεστώτος. Ολοκαύτωμα: Με την άνοδο του Szálasi, ξεκίνησε η πιο σκοτεινή περίοδος.

Οι Σταυρωτοί Βέλη συνεργάστηκαν στενά με τον Αδόλφο Άιχμαν για την άμεση εκτόπιση και εξόντωση των Εβραίων της Βουδαπέστης. Χιλιάδες δολοφονήθηκαν στις όχθες του Δούναβη. Ολικός Πόλεμος:

Ο Szálasi διέταξε την επιστράτευση ακόμα και ηλικιωμένων και παιδιών για να σταματήσουν τον Κόκκινο Στρατό, οδηγώντας τη χώρα σε πλήρη ισοπέδωση. Η Κατάρρευση. Η κυβέρνηση του Szálasi διέφυγε προς τα δυτικά καθώς οι Σοβιετικοί κατελάμβαναν την Ουγγαρία μετά την πολιορκία της Βουδαπέστης (Φεβρουάριος 1.945 μ.Χ.).

5. Σύγκριση και ΤέλοςΗ σχέση των δύο ανδρών με την Γερμανία ήταν διαφορετική: ο Horthy ήταν ένας καιροσκόπος σύμμαχος που προσπάθησε να σώσει την χώρα (και την τάξη του) όταν το πλοίο βυθιζόταν, ενώ ο Szálasi ήταν ένας ιδεολογικός ακόλουθος που παρέμεινε πιστός στον Άξονα μέχρι το τέλος.

Η διακυβέρνηση του Horthy έδωσε στην Ουγγαρία μια ψευδαίσθηση σταθερότητας και εδαφικής επέκτασης, αλλά το τίμημα ήταν η πρόσδεση στο άρμα του ναζισμού. Ο Szálasi ήταν ο «νεκροθάφτης» που ολοκλήρωσε την καταστροφή, μετατρέποντας την χώρα σε πεδίο μάχης και σφαγείο, σφραγίζοντας την τύχη της Ουγγαρίας για τις επόμενες δεκαετίες υπό την Σοβιετική κυριαρχία.

Η ιστορία της Ουγγαρίας μοιάζει συχνά με ένα εκκρεμές που κινείται ανάμεσα στην Δύση και την Ανατολή, αναζητώντας την εθνική κυριαρχία μέσα από επικίνδυνες συμμαχίες. Οι φιγούρες των Miklós Horthy και Viktor Orbán, καθώς και εκείνες των Ferenc Szálasi και Péter Magyar, προσφέρουν ένα πεδίο μελέτης για το πώς η γεωπολιτική πίεση διαμορφώνει την εσωτερική πολιτική.

Viktor Orbán και Miklós Horthy: Οι "Πατέρες" του Έθνους και η Στροφή προς την Ανατολή. Βιογραφικές και Πολιτικές Ομοιότητες. Ο Miklós Horthy (1920 μ.Χ.-1.944 μ.Χ.) και ο Viktor Orbán (πρωθυπουργός 1998 μ.Χ.-2002 μ.Χ., 2010-2026 μ.Χ.) μοιράζονται μια κοινή ρητορική: την προστασία των χριστιανικών αξιών, τον εθνικισμό και την υπόσχεση αποκατάστασης του μεγαλείου της Ουγγαρίας.

Η Άνοδος: Και οι δύο ανέβηκαν στην εξουσία σε περιόδους κρίσης (ο Horthy μετά το χάος του 1.919 μ.Χ., ο Orbán μετά την οικονομική κατάρρευση και τα σκάνδαλα του 2006 μ.Χ.-2010 μ.Χ.). Η Σχέση με τη Γερμανία:

Ιστορικά, ο Horthy στηρίχθηκε στην Γερμανία για να αναθεωρήσει την Συνθήκη του Τριανόν. Ο Orbán, αν και εντός ΕΕ, είχε επί χρόνια την Γερμανία ως τον κύριο οικονομικό εταίρο (μέσω της αυτοκινητοβιομηχανίας).Η Στροφή στην Ρωσία και η "Πτώση". Ο Horthy προσπάθησε το 1.944 μ.Χ. να απεμπλακεί από τη Γερμανία και να διαπραγματευτεί με την Σοβιετική Ένωση, οδηγώντας στην ανατροπή του από τους Ναζί.

Σήμερα, ο Orbán κατηγορείται από τους δυτικούς συμμάχους του ότι "στρέφεται στη Ρωσία" (Putin) και την Κίνα, δημιουργώντας ρήγματα στις σχέσεις του με το Βερολίνο και τις Βρυξέλλες. Η "πτώση" του Orbán, αν συμβεί, φαίνεται να προέρχεται από την εσωτερική αμφισβήτηση που γεννά αυτή η απομόνωση από την Δύση.

2. Péter Magyar και Ferenc Szálasi: Οι Δελφίνοι και η Στήριξη της "Νέας Τάξης". Η Άνοδος του Péter MagyarΟ Péter Magyar εμφανίστηκε το 2024 μ.Χ. ως ο "εκ των έσω" αμφισβητίας του συστήματος Orbán. Ενώ ο Szálasi ήταν ο ηγέτης των φασιστών Σταυρωτών Βελών, ο Magyar εκπροσωπεί μια κεντροδεξιά, φιλοευρωπαϊκή εναλλακτική.

Η "Γερμανική" Σύνδεση: Όπως οι Γερμανοί στήριξαν τον Szálasi όταν ο Horthy έγινε αναξιόπιστος, έτσι και σήμερα πολλοί θεωρούν ότι η ΕΕ και η Γερμανία βλέπουν στον Magyar έναν ηγέτη που μπορεί να επαναφέρει την Ουγγαρία στην "τροχιά της Δύσης", αντικαθιστώντας τον απείθαρχο Orbán.

Ομοιότητες και Διαφορές. Παρά την τεράστια ιδεολογική διαφορά (ο Szálasi ήταν ολοκληρωτικός, ο Magyar κινείται στο πλαίσιο της δημοκρατίας), και οι δύο παρουσιάζονται ως "η λύση στην προδοσία" του προηγούμενου ηγέτη.

Ο Szálasi κατηγόρησε τον Horthy για προδοσία προς τον Άξονα· ο Magyar κατηγορεί τον Orbán για διαφθορά και προδοσία προς τα Ευρωπαϊκά ιδανικά.3. Γεωπολιτικά Σενάρια: Το Κραχ και ο "Τρίτος Παγκόσμιος".

Ένα Σύγχρονο 1.929 μ.Χ. Αν συμβεί ένα παγκόσμιο οικονομικό κραχ, παρόμοιο με αυτό του 1.929 μ.Χ. –ίσως πυροδοτούμενο από το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ που θα εκτίνασσε τις τιμές της ενέργειας– η σταθερότητα της ΕΕ θα δοκιμαστεί. Σε ένα τέτοιο περιβάλλον, οι "ισχυροί άνδρες" όπως ο Orbán μπορεί να καταρρεύσουν από την οικονομική δυσπραγία.

Το Σενάριο της Ουκρανίας. Η ιστορία διδάσκει ότι η Ουγγαρία πλήρωσε ακριβά τη συμμετοχή της σε επιθέσεις κατά της Ρωσίας.Β' ΠΠ: Ο στρατός του Horthy και αργότερα του Szálasi καταστράφηκε στο μέτωπο του Don.

Σήμερα: Αν η Ουγγαρία, υπό μια νέα ηγεσία (Magyar) που θα ευθυγραμμιζόταν πλήρως με την πιο επιθετική πτέρυγα του ΝΑΤΟ/ΕΕ, εμπλεκόταν άμεσα σε μια σύγκρουση στην Ουκρανία κατά των Ρώσων, ο κίνδυνος επανάληψης της ιστορίας είναι ορατός.Ιστορικό Μάθημα:

Η εμπλοκή μικρών κρατών σε συγκρούσεις μεγάλων δυνάμεων οδηγεί συχνά στην καταστροφή του ηγέτη που τα οδήγησε εκεί. Όπως ο Szálasi έπεσε με την προέλαση του Κόκκινου Στρατού το 1.945 μ.Χ., έτσι και κάθε σύγχρονος ηγέτης που θα επέλεγε την ολοκληρωτική πολεμική σύγκρουση θα αντιμετώπιζε την πιθανότητα εθνικής και πολιτικής κατάρρευσης.

4. Συμπεράσματα: Η Ιστορική Αναλογία ως Προειδοποίηση. Η σύγκριση των δύο εποχών αναδεικνύει μια σταθερά: η Ουγγαρία βρίσκεται πάντα στο σημείο τριβής μεταξύ Γερμανικής επιρροής (σήμερα μέσω ΕΕ/Οικονομίας) και Ρωσικής ισχύος.Horthy/Orbán: Εκπροσωπούν την προσπάθεια για μια "τρίτη οδό" που συχνά καταλήγει σε αδιέξοδο.Szálasi/Magyar: Εκπροσωπούν την πλήρη ευθυγράμμιση με την κυρίαρχη δύναμη της εποχής (τότε ο Ναζισμός, σήμερα η Φιλελεύθερη Δύση).

Σε περίπτωση διάλυσης της ΕΕ ή ενός γενικευμένου πολέμου, η ιστορία δείχνει ότι οι ηγέτες που στηρίζονται σε ξένες δυνάμεις για να ανατρέψουν το εσωτερικό καθεστώς (όπως ο Szálasi), συχνά παρασύρονται από την πτώση αυτών των ίδιων των δυνάμεων.

Η μοίρα της Ουγγαρίας εξαρτάται από το αν οι σύγχρονοι ηγέτες της θα μπορέσουν να αποφύγουν τις ακρότητες του παρελθόντος, διατηρώντας την ισορροπία χωρίς να μετατρέψουν την χώρα σε πεδίο μάχης ξένων συμφερόντων.

Οι δε εξελίξεις στην Ουγγαρία είναι καταιγιστικές. Μετά τις εκλογές της 12^ης Απριλίου 2026 μ.Χ., ο Péter Magyar και το κόμμα του, Tisza, πέτυχαν μια ιστορική νίκη, τερματίζοντας την 16ετή διακυβέρνηση του Viktor Orbán.

Η Σύγκριση Orbán και Horthy, Υπάρχουν όντως δομικές ομοιότητες που πολλοί αναλυτές είχαν επισημάνει πριν την πτώση του Orbán: Η "Τρίτη Οδός": Όπως ο Horthy προσπάθησε να ελίσσεται ανάμεσα στις Μεγάλες Δυνάμεις (Γερμανία και αργότερα μια αποτυχημένη προσέγγιση προς την ΕΣΣΔ/Συμμάχους), έτσι και ο Orbán προσπάθησε να ισορροπήσει ανάμεσα στην ΕΕ και την Ρωσία του Πούτιν.

Το Τέλος της Ισορροπίας: Η ιστορία έδειξε ότι όταν ο Horthy επιχείρησε να αλλάξει στρατόπεδο το 1.944 μ.Χ., οι Γερμανοί τον ανέτρεψαν βίαια. Στην περίπτωση του Orbán, η "πτώση" δεν ήρθε με πραξικόπημα, αλλά μέσω μιας εκλογικής διαδικασίας όπου η απομόνωσή του από την Δύση και η στενή του σχέση με την Ρωσία φαίνεται πως κούρασαν ένα κρίσιμο μέρος του εκλογικού σώματος.

Péter Magyar: Ο "Ευρωπαίος" Διάδοχος. Ο παραλληλισμός του Magyar με τον Szálasi είναι ενδιαφεροντα προκλητικός, αλλά με μια θεμελιώδη διαφορά κατεύθυνσης: Szálasi (1.944 μ.Χ.): Επιβλήθηκε από τους Γερμανούς για να κρατήσει την Ουγγαρία στο άρμα του Ναζισμού με κάθε κόστος.

Magyar (2026 μ.Χ.): Ανέβηκε στην εξουσία με τη στήριξη των ψηφοφόρων που ζητούσαν επιστροφή στις ευρωπαϊκές αξίες. Αν και η Γερμανία και η ΕΕ σίγουρα ευνοούν αυτή την αλλαγή, ο Magyar προβάλλεται ως ένας ηγέτης που θέλει να "θεραπεύσει" την σχέση με την Δύση, όχι να υπηρετήσει έναν ολοκληρωτισμό.

3. Το Σενάριο της Κατάρρευσης και του Πολέμου. Το σενάριο που περιγράφεις για ένα οικονομικό κραχ (τύπου 1.929 μ.Χ.) με αφορμή τα Στενά του Ορμούζ είναι ένας εφιάλτης για κάθε κυβέρνηση: Ο Κίνδυνος της Εμπλοκής:

Αν ο Magyar, στην προσπάθειά του να αποδείξει την πίστη του στην Δύση, οδηγήσει την Ουγγαρία σε μια άμεση στρατιωτική σύγκρουση με την Ρωσία στην Ουκρανία (όπως έκανε η Ουγγαρία το 1.941 μ.Χ.), τότε οι ιστορικές αναλογίες γίνονται τρομακτικές.

Η Πτώση: Η ιστορία διδάσκει ότι οι Ούγγροι ηγέτες που οδηγούν την χώρα σε ολοκληρωτικό πόλεμο στο πλευρό μιας Μεγάλης Δύναμης (είτε ήταν ο Χίτλερ τότε, είτε μια υποθετική επιθετική συμμαχία σήμερα), τείνουν να καταρρέουν μαζί με την έκβαση του μετώπου.

Ο Magyar καλείται τώρα να αποδείξει ότι δεν είναι απλώς ένας "εκλεκτός" της Δύσης που θα επαναλάβει τα λάθη της πλήρους υποταγής, αλλά ένας ηγέτης που θα αποφύγει την παγίδα του πολέμου που κατέστρεψε τους προκατόχους του. Η "επανάληψη της ιστορίας" είναι ένας κίνδυνος, αλλά η δημοκρατική εντολή που έλαβε του δίνει -θεωρητικά- την δυνατότητα να γράψει ένα διαφορετικό κεφάλαιο.

Θα είναι άραγε αυτή η εξέλιξη των πραγμάτων στις μέρες μας; Κανείς δεν μπορεί να πει με σιγουριά, άλλα μόνο αν λάβουμε όλα τα κατάλληλα μέτρα ως λαός θα αποφύγουμε τις οποίες κακοτοπιές και θα φέρουμε εκ νέου την πολυαγαπημένη μας πατρίδα σε μία κατάσταση ακμής και ευημερίας.

 

ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΟΙ ΠΟΛΕΜΟΙ ΠΕΡΣΙΑΣ ΚΑΙ ΟΘΩΜΑΝΩΝ ΚΑΙ ΕΝΑΣ ΠΙΘΑΝΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ ΤΟΥΡΚΙΑΣ ΚΑΙ ΙΡΑΝ ΣΤΙΣ ΜΕΡΕΣ ΜΑΣ

ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΟΙ ΠΟΛΕΜΟΙ ΠΕΡΣΙΑΣ ΚΑΙ ΟΘΩΜΑΝΩΝ ΚΑΙ ΕΝΑΣ ΠΙΘΑΝΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ ΤΟΥΡΚΙΑΣ ΚΑΙ ΙΡΑΝ ΣΤΙΣ ΜΕΡΕΣ ΜΑΣ

Γράφει ο ΑΛΩΠΗΞ

Όπως είναι γνωστό καθόλη την διάρκεια της ιστορίας υπήρξαν ομοιότητες διάφορων εποχών μεταξύ τους.  Η ιστορική αντιπαράθεση ανάμεσα στον τουρκικό και τον Περσικό κόσμο είναι μία από τις μακροβιότερες και πιο καθοριστικές συγκρούσεις στην ιστορία της Εγγύς και Μέσης Ανατολής. Από τις θρησκευτικές σχισματικές διαμάχες του 16^ου Αιώνα μ.Χ. μέχρι τους σύγχρονους γεωπολιτικούς ανταγωνισμούς, οι δύο αυτές δυνάμεις λειτουργούν ως "συγκοινωνούντα δοχεία" ισχύος.

1. Η Απαρχή: Οθωμανοί εναντίον Σαφαβιδών (16^ος-17^ος Αιώνας μ.Χ.). Η σύγκρουση ξεκίνησε ουσιαστικά ως ιδεολογική και θρησκευτική. Η άνοδος της δυναστείας των Σαφαβιδών στο Ιράν, η οποία υιοθέτησε τον Σιιτισμό ως επίσημο δόγμα, αποτέλεσε άμεση απειλή για την ηγεμονία των Σουνιτών Οθωμανών.

Η Μάχη του Τσαλντιράν (1/514 μ.Χ.): Ο Σουλτάνος Σελήμ Α΄ νίκησε τον Σάχη Ισμαήλ, εδραιώνοντας την οθωμανική κυριαρχία στην Ανατολική Ανατολία. Το Διακύβευμα: Ο έλεγχος του Καυκάσου, της Μεσοποταμίας (σημερινό Ιράκ) και των εμπορικών δρόμων του μεταξιού. Η Συνθήκη του Ζουχάμπ (1.639 μ.Χ.): Μετά από δεκαετίες πολέμων, η συνθήκη αυτή καθόρισε τα σύνορα που, σε μεγάλο βαθμό, παραμένουν ίδια μέχρι σήμερα μεταξύ Τουρκίας και Ιράν.

2. Η Παρακμή και οι Συγκρούσεις του 18^ου Αιώνα μ.Χ. Καθώς οι δύο αυτοκρατορίες άρχισαν να εξασθενούν, οι πόλεμοι έγιναν πιο σποραδικοί αλλά εξίσου αιματηροί. Ο Ναντίρ Σάχ, ο επονομαζόμενος "Ναπολέων της Περσίας", κατάφερε να ανακτήσει πολλά εδάφη από τους Οθωμανούς, αναγκάζοντάς τους σε αμυντική στάση. Ωστόσο, η εσωτερική αστάθεια και στις δύο πλευρές οδήγησε σε μια "ψυχρή" ισορροπία τρόμου.

3. Η Μετάβαση στα Σύγχρονα Κράτη: Ατατούρκ και Ρεζά Σάχ. Μετά τον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο, η Τουρκία έγινε κοσμική δημοκρατία και το Ιράν προσπάθησε να εκσυγχρονιστεί υπό τη δυναστεία των Παχλαβί.

Για ένα διάστημα, οι σχέσεις ήταν φιλικές, καθώς και οι δύο ηγέτες επικεντρώθηκαν στην εσωτερική ανασυγκρότηση και τον περιορισμό της σοβιετικής επιρροής. Η υπογραφή του Συμφώνου του Σαανταμπάντ (1.937 μ.Χ.) σηματοδότησε μια σπάνια περίοδο συνεργασίας.

4. Η Ισλαμική Επανάσταση (1.979 μ.Χ.) και η Αλλαγή Παραδείγματος. Η ανατροπή του Σάχη και η εγκαθίδρυση της Θεοκρατίας στο Ιράν άλλαξε τα πάντα. Η Τουρκία, ως μέλος του ΝΑΤΟ και τότε προπύργιο του κοσμικισμού, έβλεπε με καχυποψία την εξαγωγή της ισλαμικής επανάστασης.

Ανταγωνισμός επιρροής: Οι δύο χώρες άρχισαν να ανταγωνίζονται για την επιρροή στις νέες δημοκρατίες της Κεντρικής Ασίας μετά την πτώση της ΕΣΣΔ. Το Κουρδικό ζήτημα: Παρά τις διαφορές τους, Τουρκία και Ιράν συχνά συνεργάζονται για να καταστείλουν τις κουρδικές αυτονομιστικές τάσεις, καθώς και οι δύο έχουν μεγάλους κουρδικούς πληθυσμούς.

5. Σύγχρονη Γεωπολιτική: Συρία, Ιράκ και Καύκασος. Σήμερα, Τουρκία και Ιράν διεξάγουν "πολέμους δι' αντιπροσώπων" (proxy wars). Συρία: Η Τουρκία στήριξε την αντιπολίτευση κατά του Άσαντ, ενώ το Ιράν είναι ο κύριος σύμμαχος του καθεστώτος.

Ναγκόρνο-Καραμπάχ: Η Τουρκία στήριξε το Αζερμπαϊτζάν, ενώ το Ιράν, αν και επίσημα ουδέτερο, ανησυχεί για την ενίσχυση του αζερικού εθνικισμού και την επιρροή της Τουρκίας στα βόρεια σύνορά του.

6. Το Σενάριο του "Μεγάλου Πολέμου": Ισραήλ, ΗΠΑ, Ιράν και ο Ρόλος της Τουρκίας. Αν ξεσπάσει μια γενικευμένη σύγκρουση μεταξύ Ισραήλ/ΗΠΑ και Ιράν, η θέση της Τουρκίας θα είναι η πιο δύσκολη εξίσωση στην περιοχή.

Πιθανές Συνέπειες Ανάμειξης της Τουρκίας Κατά του Ιράν: Στρατιωτική Κλιμάκωση: Μια άμεση σύγκρουση Τουρκίας-Ιράν θα σήμαινε τον πρώτο ολοκληρωτικό πόλεμο μεταξύ τους μετά από σχεδόν 200 χρόνια. Το Ιράν θα απαντούσε με βαλλιστικούς πυραύλους κατά τουρκικών βάσεων (π.χ. Ιντσιρλίκ).

Κουρδικό Χάος: Η αποσταθεροποίηση των συνόρων θα έδινε την ευκαιρία σε κουρδικές οργανώσεις (PKK, PJAK) να δημιουργήσουν έναν ενιαίο διάδρομο, κάτι που η Άγκυρα θεωρεί υπαρξιακή απειλή. Ενεργειακή Κρίση: Η Τουρκία εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το ιρανικό φυσικό αέριο. Η διακοπή της ροής θα παρέλυε την τουρκική οικονομία.

Προσφυγικά Ρεύματα: Εκατομμύρια Ιρανοί και Αφγανοί που ζουν στο Ιράν θα κατευθύνονταν προς την Τουρκία και την Ευρώπη, προκαλώντας μια πρωτοφανή ανθρωπιστική κρίση. Η Στάση της Ρωσίας: Η Ρωσία, που διατηρεί στενές σχέσεις και με τους δύο, θα αναγκαζόταν να πάρει θέση, πιθανότατα στηρίζοντας το Ιράν για να περιορίσει την επέκταση του ΝΑΤΟ (μέσω Τουρκίας) στην Ανατολή.

Είναι εξαιρετικά απίθανο η Τουρκία να επιτεθεί απευθείας στο Ιράν, εκτός αν δεχθεί η ίδια επίθεση. Η Άγκυρα προτιμά ένα "αδύναμο αλλά σταθερό" Ιράν. Μια πλήρης κατάρρευση του ιρανικού κράτους θα δημιουργούσε ένα κενό ισχύος που θα μπορούσε να καταπιεί και την ίδια την Τουρκία. Το πιθανότερο σενάριο είναι η Τουρκία να κρατήσει μια στάση επιτήδειας ουδετερότητας, προσφέροντας διευκολύνσεις στους συμμάχους της στο ΝΑΤΟ αλλά αποφεύγοντας την άμεση πολεμική εμπλοκή.

Η ιστορία της Μέσης Ανατολής και της ευρύτερης περιοχής σφυρηλατήθηκε από ισχυρές προσωπικότητες που καθόρισαν την πορεία των εθνών τους, συχνά μέσα από συγκρούσεις και ριζικές μεταρρυθμίσεις. Ακολουθούν οι βιογραφίες των σημαντικότερων ηγετών που επηρέασαν τις σχέσεις Τουρκίας-Ιράν και τη γεωπολιτική της περιοχής:

1. Σουλεϊμάν ο Μεγαλοπρεπής (1.494 μ.Χ.–1.566 μ.Χ.). Ο δέκατος και μακροβιότερος Σουλτάνος της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Υπό την ηγεμονία του, η Αυτοκρατορία έφτασε στο απόγειο της στρατιωτικής και πολιτικής της ισχύος.

Η Σύγκρουση με την Περσία: Διεξήγαγε τρεις μεγάλες εκστρατείες εναντίον των Σαφαβιδών (Περσία). Κατέλαβε τη Βαγδάτη το 1.534 μ.Χ., εξασφαλίζοντας τον έλεγχο της Μεσοποταμίας και την πρόσβαση στον Περσικό Κόλπο. Κληρονομιά: Έμεινε γνωστός ως "Νομοθέτης" (Kanuni), καθώς αναδιοργάνωσε πλήρως το οθωμανικό δίκαιο.

2. Σάχης Ισμαήλ Α΄ (1.487 μ.Χ.–1524 μ.Χ.). Ο ιδρυτής της δυναστείας των Σαφαβιδών και ο άνθρωπος που κατέστησε τον σιιτισμό επίσημη θρησκεία του Ιράν, διαχωρίζοντας οριστικά την Περσία από τον σουνιτικό οθωμανικό κόσμο.

Η Ήττα στο Τσαλντιράν: Αν και ηττήθηκε από τους Οθωμανούς το 1.514 μ.Χ., κατάφερε να ενοποιήσει την Περσία και να δημιουργήσει μια ισχυρή εθνική και θρησκευτική ταυτότητα που επιβιώνει μέχρι σήμερα. Σημασία: Θεωρείται ο πατέρας του σύγχρονου ιρανικού κράτους.

3. Μουσταφά Κεμάλ Ατατούρκ (1.881 μ.Χ.–1.938 μ.Χ.). Ο ιδρυτής και πρώτος Πρόεδρος της Τουρκικής Δημοκρατίας. Μετά την κατάρρευση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, μεταμόρφωσε την χώρα σε ένα σύγχρονο, κοσμικό κράτος.

Μεταρρυθμίσεις: Κατήργησε το Χαλιφάτο, εισήγαγε το λατινικό αλφάβητο και προώθησε τα δικαιώματα των γυναικών. Εξωτερική Πολιτική: Υιοθέτησε το δόγμα "Ειρήνη στην πατρίδα, ειρήνη στον κόσμο", επιδιώκοντας σταθερές σχέσεις με το Ιράν (Σύμφωνο του Σαανταμπάντ).

4. Ρεζά Σάχ Παχλαβί (1.878 μ.Χ.–1.944 μ.Χ.). Ο ιδρυτής της δυναστείας των Παχλαβί στο Ιράν. Εμπνευσμένος από τον Ατατούρκ, προσπάθησε να εκσυγχρονίσει βίαια το Ιράν. Δράση: Δημιούργησε εθνικό στρατό, ίδρυσε πανεπιστήμια και προσπάθησε να περιορίσει την επιρροή των κληρικών. Τέλος: Αναγκάστηκε σε παραίτηση από τους Συμμάχους το 1.941 μ.Χ. λόγω των σχέσεών του με την Ναζιστική Γερμανία, παραδίδοντας το θρόνο στον γιο του, Μοχάμεντ Ρεζά Παχλαβί.

5. Αγιατολάχ Ρουχολάχ Χομεϊνί (1.902 μ.Χ.–1.989 μ.Χ.). Ο θρησκευτικός και πολιτικός ηγέτης της Ισλαμικής Επανάστασης του 1.979 μ.Χ. στο Ιράν. Η Ανατροπή: Ανέτρεψε τον Σάχη και εγκαθίδρυσε την πρώτη "Ισλαμική Δημοκρατία", βασισμένη στην θεωρία του Velayat-e Faqih (διακυβέρνηση από τον νομομαθή κληρικό). Επιρροή: Η άνοδός του άλλαξε δραματικά τις ισορροπίες στην Μέση Ανατολή, μετατρέποντας το Ιράν από σύμμαχο της Δύσης σε ορκισμένο εχθρό των ΗΠΑ και του Ισραήλ.

6. Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν (1.954 μ.Χ.–Σήμερα). Ο μακροβιότερος ηγέτης της σύγχρονης Τουρκίας (ως Πρωθυπουργός και Πρόεδρος). Ιδεολογία: Συνδυάζει τον τουρκικό εθνικισμό με τον ισλαμικό συντηρητισμό ("Νεο-οθωμανισμός").

Γεωπολιτική: Έχει επαναφέρει την Τουρκία ως κεντρικό παίκτη στην Μέση Ανατολή, την Αφρική και τον Καύκασο, συχνά συγκρουόμενος ή συνεργαζόμενος τακτικά με το Ιράν στην Συρία και το Ιράκ. Σημείωση: Η κατανόηση αυτών των προσωπικοτήτων είναι κλειδί για να καταλάβουμε γιατί η Τουρκία και το Ιράν δρουν σήμερα ως "ανταγωνιστές εταίροι".

Θα είναι άραγε αυτή η εξέλιξη των πραγμάτων στις μέρες μας; Κανείς δεν μπορεί να πει με σιγουριά, άλλα μόνο αν λάβουμε όλα τα κατάλληλα μέτρα ως λαός θα αποφύγουμε τις οποίες κακοτοπιές και θα φέρουμε εκ νέου την πολυαγαπημένη μας πατρίδα σε μία κατάσταση ακμής και ευημερίας.

 

 

ΠΟΛΕΜΟΙ ΚΡΑΤΩΝ ΣΕ ΜΕΣΟΠΟΤΑΜΙΑ ΚΑΙ ΠΕΡΙΟΧΗ ΕΛΑΜ, ΠΕΡΣΙΑΣ ΚΑΙ ΙΡΑΝ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΑ

Πολεμοι κρατων σε Μεσοποταμια και περιοχη Ελαμ, Περσιας και Ιραν διαχρονικα

Γράφει ο ΑΛΩΠΗΞ

Όπως είναι γνωστό καθόλη την διάρκεια της ιστορίας υπήρξαν ομοιότητες διάφορων εποχών μεταξύ τους.  Η δε ιστορία της Μεσοποταμίας και του Ιράν (Ελάμ, Περσία) είναι μια αδιάκοπη διαδοχή συγκρούσεων που διαμόρφωσαν την πορεία του ανθρώπινου πολιτισμού.

Η γεωγραφική εγγύτητα της εύφορης κοιλάδας των ποταμών Τίγρη και Ευφράτη με τα ορεινά υψίπεδα του Ζάγρου δημιούργησε μια δυναμική έντασης μεταξύ των οργανωμένων πόλεων-κρατών και των ορεινών φυλών ή αναδυόμενων αυτοκρατοριών. Ακολουθεί μια αναλυτική ανασκόπηση των κυριότερων πολεμικών αναμετρήσεων που σημάδεψαν την περιοχή από την αρχαιότητα έως την σύγχρονη εποχή.

1. Η Αυγή των Συγκρούσεων: Σουμέριοι, Ακκάδιοι και Ελάμ. Σουμέριοι και Ελαμίτες (περ. 2700 π.Χ.- 2300 π.Χ.). Η πρώτη καταγεγραμμένη σύγκρουση στην ιστορία αφορά τον βασιλιά Ενμεμπαραγκέσι της Κις, ο οποίος υπέταξε το Ελάμ.

Το Ελάμ, με επίκεντρο τα Σούσα, αποτελούσε τον μόνιμο "άλλο" για τους Σουμέριους. Οι πόλεμοι αυτοί δεν ήταν μόνο κατακτητικοί αλλά και οικονομικοί, καθώς οι Σουμέριοι χρειάζονταν τις πρώτες ύλες (ξύλο, μέταλλα, λίθους) που διέθεταν τα Ιρανικά υψίπεδα.

Ακκαδική Αυτοκρατορία και Ελάμ (περ. 2334 π.Χ.- 2150 π.Χ.). Ο Σαργκών ο Ακκάδιος ίδρυσε την πρώτη πραγματική Αυτοκρατορία, ενώνοντας την Μεσοποταμία και επιβάλλοντας την κυριαρχία του στο Ελάμ.

Ωστόσο, οι Ελαμίτες παρέμεναν επαναστατικοί. Ο εγγονός του Σαργκών, Ναράμ-Σιν, διεξήγαγε εκτεταμένες εκστρατείες για να διατηρήσει τον έλεγχο των Σούσων, υπογράφοντας την πρώτη γνωστή διεθνή συνθήκη με τους Ελαμίτες ηγεμόνες.

Η Πτώση των Ακκαδίων: Οι Γκούτι (Guti). Η παρακμή των Ακκαδίων επήλθε εν μέρει από την εισβολή των Γκούτι, μιας "βάρβαρης" φυλής από τα βουνά του Ζάγρου. Οι Γκούτι κατέλαβαν μεγάλο μέρος της Μεσοποταμίας, προκαλώντας μια "σκοτεινή εποχή" περίπου ενός αιώνα, μέχρι να εκδιωχθούν από τους Σουμέριους της Γ΄ Δυναστείας της Ουρ.

Οι Κασσίτες ήταν μια ορεινή φυλή που κατέλαβε τη Βαβυλώνα και κυβέρνησε για αιώνες. Ωστόσο, η δυναστεία τους κατέρρευσε μετά από σφοδρές επιθέσεις των Ελαμιτών. Το γεγονός: Ο Ελαμίτης βασιλιάς Σουτρούκ-Ναχουντέ εισέβαλε στην Μεσοποταμία, λεηλάτησε την Βαβυλώνα και μετέφερε στα Σούσα ως λάφυρα εμβληματικά κειμήλια, όπως την Στήλη του Χαμουραμπί και το άγαλμα του θεού Μαρδούκ. Σημασία: Αυτή η περίοδος δείχνει την ικανότητα του Ελάμ να κυριαρχεί πλήρως στην Μεσοποταμία όταν οι τοπικές δυνάμεις εξασθενούσαν.

Η Εποχή της Βαβυλώνας και των Ασσυρίων. Χαμουραμπί (Αμορραίοι) και Ελάμ (18^ος Αιώνας π.Χ.). Ο Χαμουραμπί της Βαβυλώνας χρησιμοποίησε την διπλωματία και τον πόλεμο για να εκδιώξει τους Ελαμίτες, οι οποίοι είχαν εισβάλει στην Μεσοποταμία και είχαν καταλάβει την πόλη Λάρσα. Η νίκη του Χαμουραμπί επί του Ελάμ ήταν καθοριστική για την ενοποίηση της νότιας Μεσοποταμίας υπό βαβυλωνιακή κυριαρχία.

Οι επιδρομές των Λουλουμπί (Lullubi) και των Κασσιτών. Πριν την άνοδο των μεγάλων Αυτοκρατοριών, οι ορεινοί λαοί των Ζάγρων (Περσία) αποτελούσαν μόνιμο πονοκέφαλο για τους Σουμέριους.Λουλουμπί: Συγκρούονταν συχνά με τους Ακκάδιους.

Η περίφημη "Στήλη της Νίκης" του Ναράμ-Σιν απεικονίζει την νίκη του επί αυτών των ορεινών φυλών. Ελαμίτες εναντίον Νεο-Σουμερίων: Η Γ' Δυναστεία της Ουρ κατέρρευσε τελικά το 2004 π.Χ. όταν οι Ελαμίτες εισέβαλαν στην πόλη Ουρ και αιχμαλώτισαν τον τελευταίο βασιλιά, Ιμπί-Σιν.

Ασσύριοι και Ελάμ: Η Ολοκληρωτική Καταστροφή (7^ος Αιώνας π.Χ.). Η σύγκρουση Ασσυρίας και Ελάμ έφτασε στο απόγειό της υπό τον Ασουρμπανιπάλ. Το 647 π.Χ., οι Ασσύριοι ισοπέδωσαν τα Σούσα. Ο Ασουρμπανιπάλ καυχιόταν ότι "έσπειρε αλάτι" στην γη των Ελαμιτών, τερματίζοντας ουσιαστικά το Ελάμ ως ανεξάρτητη δύναμη.

Ασσύριοι και Μήδοι. Η υπερεπέκταση της Ασσυρίας οδήγησε στην πτώση της. Οι Μήδοι (Ιρανικό φύλο) συμμάχησαν με τους Βαβυλωνίους και το 612 π.Χ. κατέστρεψαν την Νινευή. Αυτή η συμμαχία σηματοδότησε την μετατόπιση της ισχύος προς τα Ανατολικά.

3. Η Άνοδος της Περσίας και η Ελληνιστική Περίοδος. Πέρσες και Βαβυλώνιοι (539 π.Χ.). Ο Κύρος ο Μέγας, ιδρυτής της Αχαιμενιδικής Αυτοκρατορίας, κατέλαβε την Βαβυλώνα σχεδόν αναίμακτα. Η πτώση της Βαβυλώνας σήμανε το τέλος της σημιτικής κυριαρχίας στην Μεσοποταμία για τους επόμενους χίλιους και πλέον αιώνες, καθώς η περιοχή έγινε επαρχία (σατραπεία) της Περσικής Αυτοκρατορίας.

Σελευκίδες και Πάρθοι (3^ος-2^ος Αιώνας π.Χ.). Μετά τον Μέγα Αλέξανδρο, οι Σελευκίδες (Έλληνες διάδοχοι) ήλεγχαν τη Μεσοποταμία. Ωστόσο, οι Πάρθοι (Ιρανικό φύλο) άρχισαν να επεκτείνονται από τα ανατολικά. Μια σειρά πολέμων οδήγησε στην οριστική κατάληψη της Μεσοποταμίας από τους Πάρθους το 141 π.Χ., μετατρέποντας τον Τίγρη σε σύνορο μεταξύ αυτών και των Ρωμαίων αργότερα.

Σασσανίδες Πέρσες εναντίον Ρωμαίων/Βυζαντινών στη Μεσοποταμία. Για Αιώνες, η Μεσοποταμία ήταν το πεδίο μάχης μεταξύ της Ρωμαϊκής (και αργότερα Βυζαντινής) Αυτοκρατορίας και της Περσικής Αυτοκρατορίας των Σασσανιδών.

Η Μάχη της Έδεσσας (260 μ.Χ.): Ο Σαπώρης Α΄ της Περσίας νίκησε και αιχμαλώτισε τον Ρωμαίο αυτοκράτορα Βαλεριανό. Ο Μεγάλος Πόλεμος (602–628 μ.Χ.): Ο Χοσρόης Β΄ των Περσών κατέλαβε σχεδόν όλη την Μέση Ανατολή, για να ηττηθεί τελικά από τον Βυζαντινό Αυτοκράτορα Ηράκλειο στην Νινευή. Αποτέλεσμα: Η εξάντληση των δύο αυτών υπερδυνάμεων άνοιξε τον δρόμο για την Αραβική κατάκτηση.

Η Αραβική Κατάκτηση της Περσίας: Μάχη της αλ-Καντισίγια (636 μ.Χ.)Αυτή είναι ίσως η πιο καθοριστική σύγκρουση στην ιστορία της περιοχής. Η Σύγκρουση: Οι Άραβες Μουσουλμάνοι, ορμώμενοι από τη χερσόνησο, επιτέθηκαν στην Αυτοκρατορία των Σασσανιδών.

Στην πεδιάδα της αλ-Καντισίγια στο σημερινό Ιράκ, ο αραβικός στρατός κατέστρεψε τις περσικές δυνάμεις. Σημασία: Η πτώση της Κτησιφώντος (πρωτεύουσας των Περσών στην Μεσοποταμία) σήμανε το τέλος του αρχαίου Ιρανικού κόσμου και την έναρξη του εξισλαμισμού του Ιράν.4. Σαφαβίδες Πέρσες εναντίον Οθωμανών (16^ος-17^ος Αώνας  μ.Χ.).

Η Μεσοποταμία (σημερινό Ιράκ) έγινε το μήλον της έριδος μεταξύ της Σιιτικής Περσίας και της Σουνιτικής Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.Η Μάχη του Τσαλντιράν (1.514 μ.Χ.): Οι Οθωμανοί χρησιμοποίησαν πυροβολικό και νίκησαν τους Πέρσες του Σάχη Ισμαήλ.

Η Συνθήκη του Ζουχάμπ (1.639 μ.Χ.): Μετά από δεκαετίες πολέμων για τον έλεγχο της Βαγδάτης, οι δύο αυτοκρατορίες χάραξαν τα σύνορα που, σε μεγάλο βαθμό, αποτελούν τα σημερινά σύνορα μεταξύ Ιράν, Ιράκ και Τουρκίας.

Η Ισλαμική Περίοδος: Χαλιφάτα και Εισβολές. Ομεϋάδες και Αββασίδες (750 μ.Χ.). Η δυναστεία των Ομεϋάδων (με έδρα τη Δαμασκό) ανατράπηκε από την Επανάσταση των Αββασιδών, η οποία ξεκίνησε από το Χορασάν του Ιράν. Οι Αββασίδες βασίστηκαν σε Ιρανούς συμβούλους και στρατιώτες, μεταφέροντας την πρωτεύουσα στην Βαγδάτη, μια πόλη χτισμένη κοντά στην παλιά περσική πρωτεύουσα, Κτησιφώντα.

Αββασίδες και Σελτζούκοι (11^ος Αιώνας μ.Χ.). Οι Σελτζούκοι Τούρκοι εισέβαλαν από την Κεντρική Ασία, κατέλαβαν το Ιράν και το 1055 μ.Χ. εισήλθαν στην Βαγδάτη. Αν και διατήρησαν τον Αββασίδη Χαλίφη ως θρησκευτικό σύμβολο, η πραγματική πολιτική και στρατιωτική εξουσία πέρασε στους Σελτζούκους Σουλτάνους.

Αββασίδες και Μογγόλοι (1.258 μ.Χ.). Μια από τις πιο σκοτεινές στιγμές της παγκόσμιας ιστορίας. Ο Χουλαγκού Χαν, εγγονός του Τζένγκις Χαν, πολιόρκησε και κατέστρεψε την Βαγδάτη. Η σφαγή των κατοίκων και η καταστροφή των αρδευτικών συστημάτων της Μεσοποταμίας τερμάτισαν τον "Χρυσό Αιώνα του Ισλάμ".

Μοχάμεντ Σαχ (Χορεσμία) και Αββασίδες. Λίγο πριν την Μογγολική εισβολή, ο Σάχης της Χορεσμίας, Μοχάμεντ Β΄, είχε έρθει σε ρήξη με τον Χαλίφη αλ-Νασίρ, προσπαθώντας να επιβάλει την κυριαρχίατου στην Βαγδάτη. Αυτή η εσωτερική ισλαμική σύγκρουση αποδυνάμωσε την περιοχή, διευκολύνοντας την Μογγολική επικράτηση.

5. Η Σύγχρονη Εποχή. Ο Πόλεμος Ιράν-Ιράκ (1.980 μ.Χ.- 1.988 μ.Χ.). Στον 20ό Αιώνα μ.Χ., η αρχαία αντιπαλότητα αναβίωσε με τον οκταετή πόλεμο μεταξύ του Ιράκ (υπό τον Σαντάμ Χουσεΐν) και του Ιράν (μετά την Ισλαμική Επανάσταση). Τα αίτια ήταν:

Εδαφικά: Ο έλεγχος της διώρυγας Σατ αλ-Άραμπ. Ιδεολογικά: Ο φόβος εξαγωγής της ισλαμικής επανάστασης στο σιιτικό Νότιο Ιράκ. Εθνικιστικά: Η σύγκρουση μεταξύ αραβικού εθνικισμού και ιρανικής ταυτότητας.

Ο πόλεμος αυτός, που θύμιζε τον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο σε τακτικές (χαρακώματα, χημικά όπλα), είχε ως αποτέλεσμα πάνω από ένα εκατομμύριο νεκρούς και καμία ουσιαστική εδαφική αλλαγή, επιβεβαιώνοντας τη διαχρονική τραγωδία των συνόρων της Μεσοποταμίας.

Η ιστορική διαδρομή από τους Σουμέριους έως σήμερα δείχνει ότι η περιοχή της Μεσοποταμίας και του Ιράν αποτελεί μια γεωπολιτική "γραμμή θραύσης". Η πάλη για τον έλεγχο των πόρων και των εμπορικών οδών παραμένει η ίδια, αλλάζοντας μόνο τα ονόματα των πρωταγωνιστών και την τεχνολογία των όπλων.

Η ιστορία της Μέσης Ανατολής είναι γεμάτη από τέτοιες αναμετρήσεις, καθώς η περιοχή αποτελούσε το σταυροδρόμι των τριών ηπείρων. Πέρα από τα κλασικά παραδείγματα που ήδη αναφέραμε, υπάρχουν και άλλες εξίσου σημαντικές συγκρούσεις μεταξύ των κρατών της Μεσοποταμίας και των ιρανικών/ορεινών δυνάμεων που καθόρισαν τον χάρτη της περιοχής. Ακολουθούν επιπλέον ιστορικές περιπτώσεις:

Η Δυναστεία των Μπουγιδών (Buyids) και το Χαλιφάτο. Στον 10^ο Αιώνα μ.Χ., μια Ιρανική (σιιτική) δυναστεία, οι Μπουγίδες, κατάφερε κάτι μοναδικό: Η Κατάληψη: Εισέβαλαν στην Μεσοποταμία και έθεσαν υπό τον έλεγχό τους την Βαγδάτη και τον Αββασίδη Χαλίφη. Η Ιδιαιτερότητα: Παρόλο που ήταν Ιρανοί, διατήρησαν τον Άραβα Χαλίφη ως μαριονέτα για να νομιμοποιούν την εξουσία τους πάνω στους σουνίτες υπηκόους.

Γιατί γίνονταν αυτοί οι πόλεμοι; Γεωπολιτική: Η Μεσοποταμία είναι επίπεδη και εύφορη, αλλά δύσκολη στην άμυνα. Το Ιράν είναι ορεινό και λειτουργεί ως "φρούριο". Πόροι: Οι κάτοικοι της Μεσοποταμίας είχαν σιτηρά, αλλά τους έλειπαν τα μέταλλα και το ξύλο που υπήρχαν στα βουνά του Ιράν. Θρησκεία/Ιδεολογία: Από την αρχαιότητα (θεοί των πόλεων) έως σήμερα (Σουνίτες vs Σιίτες), η ιδεολογία χρησιμοποιούνταν πάντα για να δικαιολογήσει την εδαφική επέκταση.

Θα είναι άραγε αυτή η εξέλιξη των πραγμάτων στις μέρες μας; Κανείς δεν μπορεί να πει με σιγουριά, άλλα μόνο αν λάβουμε όλα τα κατάλληλα μέτρα ως λαός θα αποφύγουμε τις οποίες κακοτοπιές και θα φέρουμε εκ νέου την πολυαγαπημένη μας πατρίδα σε μία κατάσταση ακμής και ευημερίας.

 

ΠΩΣ ΠΟΛΕΜΟΙ ΟΔΗΓΗΣΑΝ ΣΕ ΟΙΚΟΜΟΜΙΚΑ ΕΜΠΑΡΓΚΟ, ΚΥΡΩΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΥΣ ΑΠΟΚΛΕΙΣΜΟΥΣ

Πως πολεμοι οδηγησαν σε οικομομικα εμπαργκο, κυρωσεις και οικονομικους αποκλεισμους

Γράφει ο ΑΛΩΠΗΞ

Όπως είναι γνωστό καθόλη την διάρκεια της ιστορίας η χρήση της οικονομικής ισχύος ως όπλο πολέμου δεν είναι σύγχρονη εφεύρεση, αλλά μια στρατηγική που εξελίσσεται εδώ και Αιώνες. Από τις πολιορκίες των αρχαίων πόλεων μέχρι τις σημερινές ψηφιακές κυρώσεις, ο στόχος παραμένει ο ίδιος: η εξάντληση των πόρων του αντιπάλου και η κάμψη της πολιτικής του βούλησης χωρίς απαραίτητα την χρήση όπλων.

Ακολουθεί μια αναλυτική εξέταση των σημαντικότερων ιστορικών και σύγχρονων παραδειγμάτων οικονομικού πολέμου.1. Ο Ηπειρωτικός Αποκλεισμός του Ναπολέοντα (1.806 μ.Χ.-1.814 μ.Χ.). Ο Ναπολέων Βοναπάρτης, αδυνατώντας να νικήσει την Μεγάλη Βρετανία στην θάλασσα (ειδικά μετά την Τραφάλγκαρ), επιχείρησε να την γονατίσει οικονομικά.

Η Στρατηγική: Με τα διατάγματα του Βερολίνου και του Μιλάνου, απαγόρευσε σε όλες τις Ευρωπαϊκές χώρες υπό Γαλλικό έλεγχο ή επιρροή να διεξάγουν εμπόριο με τους Βρετανούς. Αποτέλεσμα (Αποτυχία): Ο αποκλεισμός απέτυχε για δύο λόγους: Ναυτική Υπεροχή: Η Βρετανία έλεγχε τις θάλασσες και άνοιξε νέες αγορές στην Λατινική Αμερική. Λαθρεμπόριο:

Η ανάγκη της Ευρώπης για Βρετανικά βιομηχανικά προϊόντα και αποικιακά αγαθά οδήγησε σε εκτεταμένο λαθρεμπόριο. Συνέπεια: Η προσπάθεια επιβολής του αποκλεισμού οδήγησε τον Ναπολέοντα στην καταστροφική εκστρατεία στην Ρωσία (που αρνήθηκε να συμμορφωθεί), σηματοδοτώντας την αρχή του τέλους του.

2. Ο Βρετανικός Ναυτικός Αποκλεισμός στον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο. Κατά την διάρκεια του Μεγάλου Πολέμου, η Βρετανία χρησιμοποίησε το πανίσχυρο ναυτικό της για να αποκόψει τις Κεντρικές Δυνάμεις από τις παγκόσμιες αγορές. Η Στρατηγική: Ο αποκλεισμός της Βόρειας Θάλασσας εμπόδιζε την ροή τροφίμων και πρώτων υλών προς την Γερμανία και την Αυστροουγγαρία. Αποτέλεσμα (Επιτυχία):

Θεωρείται ένας από τους καθοριστικούς παράγοντες της νίκης των Συμμάχων. Προκάλεσε τρομερές ελλείψεις τροφίμων (ο "Χειμώνας των Γογγυλιών" 1916 μ.Χ.-17 μ.Χ.).Υπονόμευσε το ηθικό του άμαχου πληθυσμού και την παραγωγική ικανότητα του στρατού. Υπολογίζεται ότι περίπου 750.000 Γερμανοί άμαχοι πέθαναν από ασθένειες που σχετίζονταν με τον υποσιτισμό.

3. Οικονομικός Πόλεμος του Ψυχρού Πολέμου: Κούβα και Βόρεια Κορέα. Μετά το 1.945 μ.Χ., οι κυρώσεις έγιναν εργαλείο ιδεολογικής και γεωπολιτικής ανάσχεσης από τις ΗΠΑ. Κούβα (1.960 μ.Χ.-Σήμερα)Στόχος: Η ανατροπή του καθεστώτος Κάστρο. Αποτέλεσμα (Μικτό/Αποτυχία):

Ενώ προκάλεσε τεράστια οικονομική ζημιά (άνω των 100 δισ. δολαρίων), το καθεστώς επιβίωσε. Οι κυρώσεις συχνά χρησιμοποιούνται από την κουβανική κυβέρνηση ως δικαιολογία για την εγχώρια οικονομική δυσπραγία, ενισχύοντας το εθνικιστικό αίσθημα κατά των "ιμπεριαλιστών". Βόρεια Κορέα. Στόχος: Η αποπυρηνικοποίηση.

Αποτέλεσμα (Αποτυχία): Παρά τον σχεδόν πλήρη διεθνή αποκλεισμό, η Βόρεια Κορέα κατάφερε να αναπτύξει πυρηνικά όπλα και βαλλιστικούς πυραύλους, βασιζόμενη στην αυτονομία ("Juche") και την σκιώδη βοήθεια από την Κίνα.

4. Οι Κυρώσεις στο Ιράκ (1990 μ.Χ.-2003 μ.Χ.). Μετά την εισβολή στο Κουβέιτ, το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ επέβαλε ένα από τα πιο σκληρά καθεστώτα κυρώσεων στην ιστορία.  Η Στρατηγική:  Πλήρης απαγόρευση εμπορίου, με εξαίρεση το πρόγραμμα "Πετρέλαιο έναντι Τροφίμων" αργότερα.

Αποτέλεσμα: Οδήγησε σε κατάρρευση των υποδομών υγείας και παιδείας. Αν και αποδυνάμωσε τον στρατό του Σαντάμ Χουσεΐν, δεν τον ανέτρεψε.  Χρειάστηκε στρατιωτική εισβολή το 2003 μ.Χ. για την αλλαγή καθεστώτος, αφήνοντας πίσω μια διαλυμένη κοινωνία.

5. Η Σύγχρονη Εποχή: Ιράν, Ρωσία, Κίνα. Ιράν. Οι κυρώσεις για το πυρηνικό πρόγραμμα έχουν απομονώσει το Ιράν από το σύστημα SWIFT και τις εξαγωγές πετρελαίου. Αν και η οικονομία πιέζεται αφόρητα (υπερπληθωρισμός), η Τεχεράνη έχει αναπτύξει μια "οικονομία αντίστασης", ενισχύοντας τους δεσμούς με την Ανατολή.

Ρωσία (2022 μ.Χ.-Σήμερα). Μετά την εισβολή στην Ουκρανία, η Δύση επέβαλε τις πιο εκτεταμένες κυρώσεις που έχουν επιβληθεί ποτέ σε μια μεγάλη οικονομία G20.Στόχος: Η αποδυνάμωση της πολεμικής μηχανής.

Τρέχουσα Κατάσταση:  Η Ρωσία επέδειξε ανθεκτικότητα μετατρέποντας την οικονομία της σε πολεμική και στρέφοντας τις εξαγωγές ενέργειας προς την Κίνα και την Ινδία. Ωστόσο, η μακροπρόθεσμη τεχνολογική της υποβάθμιση είναι βέβαιη.

Η Μεγαλύτερη Οικονομική Πολιορκία της Ιστορίας. Μετά την εισβολή στην Ουκρανία το 2022 μ.Χ., η Ρωσία έγινε η χώρα με τις περισσότερες κυρώσεις στον κόσμο, ξεπερνώντας το Ιράν και την Βόρεια Κορέα.

Οι Μηχανισμοί: Αποκλεισμός από το SWIFT: Η αποκοπή των μεγάλων Ρωσικών τραπεζών από το διεθνές σύστημα πληρωμών. Δέσμευση Συναλλαγματικών Αποθεμάτων: Οι ΗΠΑ και η ΕΕ "πάγωσαν" περίπου 300 δισ. δολάρια της Ρωσικής Κεντρικής Τράπεζας που βρίσκονταν στο εξωτερικό. Πλαφόν στο Πετρέλαιο:

 Η επιβολή ανώτατης τιμής ($60 το βαρέλι) για να μειωθούν τα έσοδα του Κρεμλίνου χωρίς να προκληθεί παγκόσμιο ενεργειακό σοκ. Αποτέλεσμα (Μικτό): Η Ρωσία απέφυγε την κατάρρευση στρέφοντας το εμπόριο της προς την Ινδία και την Κίνα και χρησιμοποιώντας έναν "σκιώδη στόλο" δεξαμενόπλοιων.  Ωστόσο, η οικονομία της έχει καταστεί μονοθεματική (πολεμική), με τεράστιες ελλείψεις σε εργατικό δυναμικό και τεχνολογία αιχμής.

Κίνα. Εδώ δεν έχουμε παραδοσιακό "εμπάργκο", αλλά έναν "πόλεμο ημιαγωγών" και δασμών. Οι ΗΠΑ περιορίζουν την πρόσβαση της Κίνας σε τεχνολογία αιχμής για να εμποδίσουν την στρατιωτική της ανάδειξη.

Συμπεράσματα: Γιατί οι κυρώσεις πετυχαίνουν ή αποτυγχάνουν; Όταν ο στόχος εξαρτάται από μία αγορά. Όταν ο στόχος είναι αυτάρκης ή βρει εναλλακτικές. Σημαντική Σημείωση: Οι οικονομικοί αποκλεισμοί συχνά έχουν το λεγόμενο "κόστος των αθώων". Ενώ στοχεύουν στις ελίτ, οι πρώτοι που υποφέρουν είναι οι πολίτες λόγω έλλειψης φαρμάκων και τροφίμων.

Η επέκταση της ανάλυσης σε αυτές τις τέσσερις χώρες αποκαλύπτει την μετάβαση από τις παραδοσιακές κυρώσεις "πολιορκίας" στον σύγχρονο ασύμμετρο οικονομικό πόλεμο. Σε αυτές τις περιπτώσεις, οι κυρώσεις δεν είναι απλώς μια αντίδραση σε έναν πόλεμο, αλλά αποτελούν το κύριο εργαλείο άσκησης εξωτερικής πολιτικής.

2. Ιράν: Δεκαετίες Απομόνωσης και "Οικονομία Αντίστασης". Το Ιράν αποτελεί το κλασικό παράδειγμα χώρας που επιβιώνει υπό καθεστώς κυρώσεων από το 1.979 μ.Χ., με αποκορύφωμα την περίοδο μετά την αποχώρηση των ΗΠΑ από την πυρηνική συμφωνία (JCPOA) το 2018 μ.Χ. Η Στρατηγική: Οι ΗΠΑ εφάρμοσαν την πολιτική της "Μέγιστης Πίεσης", στοχεύοντας στις εξαγωγές πετρελαίου, που αποτελούν το "αίμα" της ιρανικής οικονομίας. Αποτέλεσμα (Επιτυχία ή Αποτυχία;):

Οικονομικά: Αποτυχία για το Ιράν. Ο πληθωρισμός ξεπερνά το 40% και το νόμισμα (ριάλ) έχει απαξιωθεί. Γεωπολιτικά: Επιτυχία για το καθεστώς. Το Ιράν δεν σταμάτησε το πυρηνικό του πρόγραμμα ούτε την επιρροή του στην Μέση Ανατολή (Χεζμπολάχ, Χούθι). Αντίθετα, σκλήρυνε την στάση του.

3. Συρία: Οι Κυρώσεις "Caesar" και η Ανθρωπιστική Κρίση. Στην Συρία, οι κυρώσεις επιβλήθηκαν ως απάντηση στις βιαιοπραγίες του εμφυλίου πολέμου. Ο νόμος Caesar Act (2020 μ.Χ.) των ΗΠΑ είναι ο πιο αυστηρός.

Η Στρατηγική: Στόχευση οποιουδήποτε (ατόμου ή εταιρείας) συναλλάσσεται με την κυβέρνηση Άσαντ, εμποδίζοντας την ανοικοδόμηση της χώρας. Αποτέλεσμα (Ανθρωπιστική Αποτυχία): Ενώ ο Άσαντ παραμένει στην εξουσία με την βοήθεια της Ρωσίας και του Ιράν, το 90% του πληθυσμού ζει κάτω από το όριο της φτώχειας.  Οι κυρώσεις κατηγορούνται ότι εμποδίζουν την εισαγωγή καυσίμων και ιατρικού εξοπλισμού, παρόλο που υπάρχουν επίσημες εξαιρέσεις για ανθρωπιστικούς λόγους.

4. Κίνα: Ο "Τεχνολογικός Αποκλεισμός. "Εδώ δεν έχουμε έναν πόλεμο με τανκς (ακόμα), αλλά έναν Πόλεμο Υψηλής Τεχνολογίας. Οι Μηχανισμοί: Περιορισμοί Ημιαγωγών (Chips): Οι ΗΠΑ απαγορεύουν την εξαγωγή των πιο προηγμένων τσιπ και του εξοπλισμού κατασκευής τους στην Κίνα.

Μαύρες Λίστες: Εταιρείες όπως η Huawei αποκλείστηκαν από τις δυτικές αγορές και την πρόσβαση σε Αμερικανικό λογισμικό (Google Services).Στόχος: Να καθυστερήσει η στρατιωτική και τεχνητή νοημοσύνη (AI) ανάπτυξη της Κίνας, η οποία θεωρείται η μεγαλύτερη απειλή για την Αμερικανική ηγεμονία.

Αντίδραση: Η Κίνα επενδύει δισεκατομμύρια για να πετύχει τεχνολογική αυτάρκεια, κάτι που οδηγεί σε έναν "διπολικό" κόσμο στο διαδίκτυο και την τεχνολογία. Οι οικονομικές κυρώσεις και τα εμπάργκο στις μέρες μας σπάνια οδηγούν σε άμεση αλλαγή καθεστώτος ή τερματισμό πολέμου. Αντίθετα, συχνά οδηγούν στην δημιουργία ενός "Άξονα των Κυρωμένων", όπου Ρωσία, Ιράν, Κίνα και Βόρεια Κορέα συνεργάζονται στενά για να παρακάμψουν το δολάριο και το δυτικό χρηματοπιστωτικό σύστημα.

Θα είναι άραγε αυτή η εξέλιξη των πραγμάτων στις μέρες μας; Κανείς δεν μπορεί να πει με σιγουριά, άλλα μόνο αν λάβουμε όλα τα κατάλληλα μέτρα ως λαός θα αποφύγουμε τις οποίες κακοτοπιές και θα φέρουμε εκ νέου την πολυαγαπημένη μας πατρίδα σε μία κατάσταση ακμής και ευημερίας.