ΤΟ ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΤΙΜΗΜΑ ΤΟΥ ΤΕΛΜΑΤΟΣ ΠΩΣ ΟΙ ΠΟΛΕΜΟΙ ΧΩΡΙΣ ΝΙΚΗ ΚΑΤΕΣΤΡΕΨΑΝ ΗΓΕΤΕΣ ΚΑΙ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΙΣ

Το Πολιτικό Τίμημα του Τέλματος Πώς οι Πόλεμοι Χωρίς Νίκη Κατέστρεψαν Ηγέτες και Κυβερνήσεις

Γράφει ο ΑΛΩΠΗΞ

Όπως είναι γνωστό στην πολιτική ιστορία των σύγχρονων δημοκρατιών, η ανάληψη στρατιωτικής δράσης παρουσιάζεται συχνά από την εκάστοτε ηγεσία ως μια πράξη αναγκαιότητας, ισχύος ή εθνικής περηφάνιας. Ωστόσο, ο πόλεμος αποτελεί μια απρόβλεπτη δυναμική.

Όταν οι στρατιωτικές επιχειρήσεις παρατείνονται, μετατρέπονται σε τέλμα και στερούνται μιας ξεκάθαρης, ορατής νίκης, το αρχικό κύμα πατριωτικής συσπείρωσης («rally 'round the flag») μετατρέπεται γρήγορα σε πολιτική φθορά.

Από τις Ηνωμένες Πολιτείες μέχρι την Ευρώπη, οι ηγέτες που εγκλωβίστηκαν σε ασύμμετρες ή αδιέξοδες συγκρούσεις πλήρωσαν το βαρύτερο δυνατό εκλογικό και πολιτικό τίμημα: την απώλεια της εξουσίας, την κατάρρευση των κυβερνήσεων τους και την καταδίκη της υστεροφημίας τους.

Κεφάλαιο 1: Χάρι Τρούμαν και ο «Ξεχασμένος Πόλεμος» της Κορέας (1.950 μ.Χ.-1.953 μ.Χ.). Ο Χάρι Τρούμαν οδήγησε τις Ηνωμένες Πολιτείες στον Πόλεμο της Κορέας το 1.950 μ.Χ. υπό την σημαία των Ηνωμένων Εθνών, με στόχο την αναχαίτιση του κομμουνισμού. Παρά τις αρχικές επιτυχίες, η παρέμβαση της Κίνας μετέτρεψε την σύγκρουση σε έναν αιματηρό πόλεμο φθοράς γύρω από τον 38^ο Παράλληλο.

• Το Πολιτικό Κόστος: Καθώς οι αμερικανικές απώλειες αυξάνονταν και η προοπτική μιας ξεκάθαρης νίκης απομακρυνόταν, η δημοτικότητα του Τρούμαν κατέρρευσε σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα (κοντά στο 22%).

• Το Εκλογικό Τίμημα: Η λαϊκή δυσαρέσκεια για τον «Πόλεμο του Τρούμαν» ήταν τόσο έντονη που ανάγκασε τον εν ενεργεία Πρόεδρο να αποσύρει την υποψηφιότητά του για τις εκλογές του 1.952 μ.Χ. Η ήττα των Δημοκρατικών ήταν ολοκληρωτική, ανοίγοντας τον δρόμο για την εκλογή του Ρεπουμπλικανού Ντουάιτ Αϊζενχάουερ, ο οποίος υποσχέθηκε να τερματίσει τη σύγκρουση.

Κεφάλαιο 2: Λίντον Τζόνσον και η Τραγωδία του Βιετνάμ. Ο Λίντον Τζόνσον κέρδισε τις εκλογές του 1.964 μ.Χ. με μια σαρωτική πλειοψηφία, υποσχόμενος την δημιουργία της «Μεγάλης Κοινωνίας». Ωστόσο, η σταδιακή και μαζική εμπλοκή των αμερικανικών στρατευμάτων στη ζούγκλα του Βιετνάμ κατέστρεψε την προεδρία του.

• Το Τέλμα: Η επίθεση του Τετ το 1.968 μ.Χ. απέδειξε στο αμερικανικό κοινό ότι οι διαβεβαιώσεις της κυβέρνησης για «φως στο τούνελ» ήταν ένα ψέμα. Ο πόλεμος χωρίς τέλος και χωρίς ξεκάθαρη στρατηγική νίκης δίχασε βαθιά την Αμερικανική κοινωνία.

• Η Πολιτική Πτώση: Αντιμέτωπος με σφοδρές αντιπολεμικές διαδηλώσεις και μια εσωκομματική εξέγερση, ο Τζόνσον προχώρησε σε διάγγελμα τον Μάρτιο του 1968, ανακοινώνοντας ότι δεν θα επιδιώξει ούτε θα δεχτεί το χρίσμα του κόμματός του για μια νέα προεδρική θητεία. Το Βιετνάμ είχε καταπιεί τη Μεγάλη Κοινωνία.

Κεφάλαιο 3: Τζίμι Κάρτερ και η Επιχείρηση «Νύχτα της Ερήμου» στο Ιράν (1.980 μ.Χ.). Η προεδρία του Τζίμι Κάρτερ σημαδεύτηκε από την κρίση των Αμερικανών ομήρων στην Τεχεράνη μετά την Ισλαμική Επανάσταση.

Σε μια απεγνωσμένη προσπάθεια να επιτύχει μια ξεκάθαρη νίκη που θα διέσωζε την πολιτική του μοίρα, ο Κάρτερ διέταξε μια άκρως απόρρητη στρατιωτική επιχείρηση διάσωσης με κομάντος και ελικόπτερα (Operation Eagle Claw).

• Το Φιάσκο: Η επιχείρηση κατέληξε σε απόλυτη τραγωδία στην έρημο του Ιράν, λόγω αμμοθύελλας και μηχανικών βλαβών, με αποτέλεσμα τη σύγκρουση ενός ελικοπτέρου με μεταγωγικό αεροσκάφος και τον θάνατο οκτώ Αμερικανών στρατιωτών.

• Το Εκλογικό Τίμημα: Η εικόνα των απανθρακωμένων αμερικανικών ελικοπτέρων στην έρημο σφράγισε την αντίληψη του κοινού για μια «αδύναμη και αναποτελεσματική» προεδρία. Ο Κάρτερ υπέστη μια συντριπτική εκλογική ήττα τον Νοέμβριο του 1.980 μ.Χ. από τον Ρόναλντ Ρέιγκαν.

Κεφάλαιο 4: Τζορτζ Μπους ο Νεότερος και το Τέλμα του Ιράκ (2003 μ.Χ.). Μετά την 11^η Σεπτεμβρίου, ο Τζορτζ Μουσ ο Νεότερος απόλαυσε μερικά από τα υψηλότερα ποσοστά δημοτικότητας στην Αμερικανική ιστορία. Η εισβολή στο Ιράκ το 2003 μ.Χ. με το πρόσχημα των όπλων μαζικής καταστροφής ξεκίνησε με την αλαζονική ανακοίνωση «Η Αποστολή Εξετελέσθη» (Mission Accomplished).

• Η Πραγματικότητα: Πολύ γρήγορα, η πτώση του Σαντάμ έδωσε την θέση της σε ένα αιματηρό εγχώριο αντάρτικο, θρησκευτικό εμφύλιο και την άνοδο της τρομοκρατίας. Τα όπλα μαζικής καταστροφής δεν βρέθηκαν ποτέ.

• Το Πολιτικό Τίμημα: Αν και ο Μουσ επανεκλέγη οριακά το 2004 μ.Χ., η συνεχιζόμενη αιμορραγία στο Ιράκ κατέστρεψε την πολιτική του νομιμοποίηση. Στις ενδιάμεσες εκλογές του 2006 μ.Χ., οι Ρεπουμπλικάνοι έχασαν τον έλεγχο του Κογκρέσου, ενώ το τέλμα του Ιράκ αποτέλεσε το κύριο όχημα για την ιστορική άνοδο του Μπαράκ Ομπάμα το 2008 μ.Χ., ο οποίος βασίστηκε στην υπόσχεση του τερματισμού αυτών των «ατέρμονων πολέμων».

Κεφάλαιο 5: Νέβιλ Τσάμπερλεν και ο «Ψευδοπόλεμος» στην Γαλλία (1.939 μ.Χ.-1.940 μ.Χ.). Στην Ευρώπη, το τίμημα της στρατιωτικής αναποφασιστικότητας ήταν εξίσου βαρύ. Ο Βρετανός πρωθυπουργός Νέβιλ Τσάμπερλεν, έχοντας συνδεθεί με την αποτυχημένη πολιτική του κατευνασμού έναντι του Χίτλερ, βρέθηκε να ηγείται της χώρας κατά τον «Ψευδοπόλεμο» (Phoney War)—την περίοδο των πρώτων μηνών του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, όπου παρά την κήρυξη πολέμου, δεν υπήρχαν ουσιαστικές χερσαίες επιχειρήσεις στην Γαλλία.

• Η Κατάρρευση: Όταν η Γερμανία εισέβαλε στην Νορβηγία και η Βρετανική αντεπίθεση απέτυχε παταγωδώς λόγω κακού σχεδιασμού, η υπομονή του Κοινοβουλίου εξαντλήθηκε. Κατά τη διάρκεια της περίφημης «Συζήτησης της Νορβηγίας» τον Μάιο του 1.940 μ.Χ., ο Τσάμπερλεν δέχτηκε σφοδρά πυρά από το ίδιο του το κόμμα, αναγκάζοντάς τον σε παραίτηση και ανοίγοντας τον δρόμο για τον Ουίνστον Τσόρτσιλ.

Κεφάλαιο 6: Άντονι Ήντεν, Γκυ Μολέ και η Ήττα στο Σουέζ (1.956 μ.Χ.). Η τριμερής εισβολή της Μεγάλης Βρετανίας και της Γαλλίας (μαζί με το Ισραήλ) στην Αίγυπτο του Νάσερ το 1.956 μ.Χ. αποτέλεσε το κύκνειο άσμα των δύο χωρών ως παγκόσμιων αυτοκρατορικών δυνάμεων.

• Το Τίμημα για τον Ήντεν: Ο Βρετανός πρωθυπουργός Άντονι Ήντεν υπέστη τεράστιο πολιτικό πλήγμα όταν οι ΗΠΑ εξανάγκασαν την Βρετανία σε αποχώρηση μέσω οικονομικού εκβιασμού. Η ταπείνωση ήταν τόσο μεγάλη που ο Ήντεν παραιτήθηκε λίγους μήνες μετά, με την καριέρα του να καταστρέφεται οριστικά.

• Το Τίμημα για τον Μολέ: Ο Γάλλος πρωθυπουργός Γκυ Μολέ, ο οποίος ήλπιζε ότι η πτώση του Νάσερ θα σταματούσε την εξέγερση στην Αλγερία, είδε την κυβέρνησή του να κλονίζεται. Η αποτυχία στο Σουέζ επιτάχυνε τη θεσμική κατάρρευση της Τέταρτης Γαλλικής Δημοκρατίας υπό το βάρος του Αλγερινού Πολέμου.

Κεφάλαιο 7: Η Γαλλική Καταστροφή στην Ινδοκίνα (1.954 μ.Χ.). Πριν από την εμπλοκή των Αμερικανών, η Γαλλία έζησε το δικό της στρατιωτικό τέλμα στο Βιετνάμ (Πρώτος Πόλεμος της Ινδοκίνας). Η πολιτική ηγεσία στο Παρίσι επέμενε σε έναν αποικιακό πόλεμο χωρίς ξεκάθαρο πολιτικό στόχο, πιστεύοντας ότι μια συμβατική νίκη ήταν εφικτή.

• Ντιέν Μπιέν Φου: Η ολοκληρωτική στρατιωτική καταστροφή στην μάχη του Ντιέν Μπιέν Φου το 1.954 μ.Χ., όπου οι δυνάμεις των Βιετμίνχ περικύκλωσαν και ανάγκασαν σε παράδοση την Γαλλική φρουρά, προκάλεσε πολιτικό σεισμό στο Παρίσι.

Η κυβέρνηση έπεσε, και ο νέος πρωθυπουργός, Πιερ Μεντές-Φρανς, ανέλαβε την εξουσία με την μοναδική υπόσχεση να αποσύρει άμεσα την Γαλλία από την Ινδοκίνα, υπογράφοντας τις Συμφωνίες της Γενεύης.

Κεφάλαιο 8: Η Σύγχρονη Εποχή – Donald Trump και η Πολιτική των «Ατέρμονων Πολέμων». Στην σύγχρονη πολιτική σκηνή των ΗΠΑ, η δυναμική αυτή επηρέασε βαθιά την στρατηγική του Donald Trump.

Αντιλαμβανόμενος το τεράστιο εκλογικό κόμμα που πλήρωσαν οι προκάτοχοί του (Μπους και Τζόνσον) για τους πολέμους χωρίς νίκη, ο Trump στήριξε την πολιτική του πλατφόρμα στην υπόσχεση να σταματήσει την εμπλοκή των ΗΠΑ σε «ατέρμονους πολέμους» (foreign entanglements).

Η ρητορική του εναντίον των στρατιωτικών επεμβάσεων και η προσπάθεια απόσυρσης στρατευμάτων από το Αφγανιστάν, την Συρία και το Ιράκ αποτέλεσαν κεντρικό πυλώνα της απήχησής του στην εργατική τάξη των ΗΠΑ, η οποία ιστορικά έστελνε τα παιδιά της να πολεμήσουν σε αυτούς τους πολέμους, την οποία ο Τρμο όμως δεν ακολούθησε και έχασε τις ενδιάμεσες εκλογές των ΗΠΑ.

Η αποφυγή νέων μεγάλων χερσαίων επιχειρήσεων χωρίς ξεκάθαρο στόχο αποτέλεσε μια συνειδητή στρατηγική επιλογή για την αποφυγή του εκλογικού τιμήματος που κατέστρεψε τις Προεδρίες του παρελθόντος.

Συμπεράσματα: Το Αμείλικτο Μάθημα της Κάλπης. Η ιστορική αναδρομή αποδεικνύει ότι οι δημοκρατίες διαθέτουν έναν ισχυρό μηχανισμό αυτοδιόρθωσης: την ψήφο των πολιτών. Όταν οι ηγέτες παρασύρονται από την αλαζονεία της στρατιωτικής ισχύος και εγκλωβίζουν τις χώρες τους σε παρατεταμένες, δαπανηρές και αιματηρές συγκρούσεις χωρίς ξεκάθαρη στρατηγική εξόδου ή νίκης, η κάλπη λειτουργεί ως ο τελικός κριτής.

Η αποτυχία στο πεδίο της μάχης μεταφράζεται αναπόφευκτα σε πολιτική αποκαθήλωση στο εσωτερικό μέτωπο, αποδεικνύοντας ότι το μεγαλύτερο ρίσκο για κάθε ηγέτη δεν είναι η έναρξη ενός πολέμου, αλλά η αδυναμία του να τον τερματίσει με επιτυχία.

Θα είναι άραγε αυτή η εξέλιξη των πραγμάτων στις μέρες μας; Κανείς δεν μπορεί να πει με σιγουριά, άλλα μόνο αν λάβουμε όλα τα κατάλληλα μέτρα ως λαός θα αποφύγουμε τις οποίες κακοτοπιές και θα φέρουμε εκ νέου την πολυαγαπημένη μας πατρίδα σε μία κατάσταση ακμής και ευημερίας.