ΜΕΤΑΒΑΣΗ ΑΠΟ ΠΟΛΥΘΕΙΣΜΟ ΣΕ ΜΟΝΟΘΕΙΣΜΟ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΑ

Μεταβαση απο πολυθεισμο σε μονοθεισμο ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΑ

Γράφει ο ΑΛΩΠΗΞ

Όπως είναι γνωστό καθόλη την διάρκεια της ιστορίας υπήρξαν ομοιότητες διάφορων εποχών μεταξύ τους. Υπήρξε δε ιστορικά μια ιστορική αναδρομή και μια θεμελιώδη μετατόπιση της ανθρώπινης συνείδησης από τον πολυθεϊσμό —όπου οι δυνάμεις της φύσης προσωποποιούνταν σε πολλούς θεούς— προς τον μονοθεϊσμό, μια ιδέα που ένωσε την πνευματική πίστη με την πολιτική κεντρική εξουσία και την απόλυτη ηθική.

Από τους Πολλούς στον Έναν: Η Μεγάλη Πνευματική Επανάσταση της Ανθρωπότητας. 1. Αίγυπτος: Το Πρώτο «Αποτυχημένο» Πείραμα (Ακενατόν) Μετά τον Αβραάμ και τον Μωυσή, η πρώτη καταγεγραμμένη απόπειρα μονοθεϊσμού εκτός Εβραίων συνέβη στην Αίγυπτο του 14^ου Αιώνα π.Χ. Ο Φαραώ Αμένοφις Δ' άλλαξε το όνομά του σε Ακενατόν και επέβαλε τη λατρεία του Ατόν (του ηλιακού δίσκου).

Η Τομή: Ο Ακενατόν έκλεισε τους ναούς των άλλων θεών (ιδιαίτερα του Άμμωνα) και έχτισε μια νέα πρωτεύουσα, την Αχετατών. Η Κατάληξη: Αυτός ο μονοθεϊσμός ήταν "φωτοκεντρικός" και βασιζόταν αποκλειστικά στο πρόσωπο του Φαραώ.

Μετά τον θάνατό του, το παλιό ιερατείο επανέφερε τον πολυθεϊσμό και προσπάθησε να διαγράψει το όνομά του από την ιστορία. Ωστόσο, η ιδέα ενός μοναδικού, πανταχού παρόντος δημιουργού είχε ήδη φυτευτεί στην περιοχή.

Ο Αβραάμ και η Γέννηση του Ηθικού Μονοθεϊσμού. Στην παράδοση των Εβραίων, ο Αβραάμ αποτελεί το σημείο μηδέν. Ενώ ζούσε στην πολυθεϊστική Ουρ της Μεσοποταμίας, δέχτηκε την κλήση ενός Θεού που δεν ήταν τοπικός, αλλά οικουμενικός.

Η Έννοια της Διαθήκης: Σε αντίθεση με τους θεούς της Μεσοποταμίας που ήταν άστατοι, ο Θεός του Αβραάμ συνήψε μια Διαθήκη (συμφωνία). Η πίστη μετατράπηκε από μια σειρά θυσιών σε μια προσωπική σχέση εμπιστοσύνης και υπακοής.

Εικονοκλασία: Ο Αβραάμ εισήγαγε την ιδέα ότι ο Θεός δεν μπορεί να αναπαρασταθεί με είδωλα. Αυτό ανάγκασε τους πιστούς να συλλαμβάνουν το θείο ως μια αφηρημένη, ηθική διάνοια και όχι ως ένα άγαλμα με ανθρώπινες αδυναμίες.

Ζωροαστρισμός: Ο Δυϊσμός που Προετοίμασε το Έδαφος. Στην Αρχαία Περσία, ο προφήτης Ζωροάστρης (Ζαρατούστρα) πραγματοποίησε μια παρόμοια επανάσταση ενάντια στις παλιές ινδοϊρανικές πολυθεϊστικές λατρείες.

Καλό vs Κακό: Ο Ζωροαστρισμός δίδαξε ότι υπάρχει ένας ανώτατος δημιουργός, ο Ahura Mazda, που βρίσκεται σε διαρκή πάλη με το πνεύμα του σκότους, τον Angra Mainyu. Η Επιρροή: Παρόλο που θεωρείται δυϊσμός, ο Ζωροαστρισμός λειτούργησε ως μονοθεϊσμός στην πράξη, εισάγοντας έννοιες που αργότερα υιοθέτησαν ο Χριστιανισμός και το Ισλάμ: τον Παράδεισο, την Κόλαση, την Τελική Κρίση και την έλευση ενός Μεσσία.

Αρμενία και Ρώμη: Ο Χριστιανισμός ως Κρατική Ιδεολογία. Η μετάβαση στον Χριστιανισμό αποτελεί το κλασικό παράδειγμα της "πολιτικής του μονοθεϊσμού". Αρμενία (301 μ.Χ.). Η Αρμενία έγινε το πρώτο χριστιανικό κράτος.

Για τον Βασιλιά Τιριδάτη Γ', ο Χριστιανισμός δεν ήταν μόνο πνευματική επιλογή, αλλά και μέσο για να ενισχύσει την εθνική συνοχή απέναντι στην επεκτατική Περσία. Ο μονοθεϊσμός παρείχε μια ισχυρή, ενιαία ταυτότητα που ο πολυθεϊσμός δεν μπορούσε να προσφέρει.

Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία και Βυζάντιο. Η Ρώμη, από ένα σύστημα που "απορροφούσε" κάθε ξένο θεό (συγκρητισμός), κατέληξε στον απόλυτο μονοθεϊσμό του Χριστιανισμού. Ο Μέγας Κωνσταντίνος: κατάλαβε ότι μια διαιρεμένη αυτοκρατορία χρειαζόταν μια ενιαία πίστη.

Βυζάντιο: Στο Βυζάντιο, η μετάβαση ολοκληρώθηκε με την θεωρία της Συμφωνίας (Symphonia) μεταξύ Εκκλησίας και Κράτους. Ο Αυτοκράτορας θεωρούνταν ο τοποτηρητής του ενός Θεού στην γη. Ο πολυθεϊσμός ταυτίστηκε με την οπισθοδρόμηση και την "ειδωλολατρία".

Το Ισλάμ στην Αραβία: Η Ολοκλήρωση του Κύκλου. Η άνοδος του Μωάμεθ τον 7^ο Αιώνα μ.Χ. αποτελεί την πιο ραγδαία και απόλυτη μετάβαση από τον πολυθεϊσμό στον μονοθεϊσμό στην παγκόσμια ιστορία.

Η Κατάργηση των Ειδώλων: Η Αραβία ήταν γεμάτη με τοπικές θεότητες και πνεύματα (Jinn). Ο Μωάμεθ, με το δόγμα του Ταουχίντ (της απόλυτης ενότητας του Θεού), κατάργησε τις φυλετικές διαιρέσεις που τροφοδοτούνταν από τους τοπικούς θεούς.

Κοινωνική Ενότητα: Το "La ilaha illa Allah" (Δεν υπάρχει άλλος θεός εκτός από τον Αλλάχ) λειτούργησε ως ένα επαναστατικό σύνθημα που ένωσε τις αλληλοσπαρασσόμενες αραβικές φυλές σε μια παγκόσμια αυτοκρατορία (Χαλιφάτο).

Γιατί επικράτησε ο Μονοθεϊσμός; (Συμπεράσματα). Η μετάβαση αυτή δεν ήταν τυχαία. Εξυπηρέτησε βαθιές κοινωνικές και ψυχολογικές ανάγκες: Οικουμενικότητα: Ένας Θεός μπορεί να λατρευτεί παντού, σε αντίθεση με έναν θεό-προστάτη μιας συγκεκριμένης πόλης ή πηγής.

Κοινωνική Δικαιοσύνη: Οι μονοθεϊστικές θρησκείες εισήγαγαν την ιδέα ότι όλοι οι πιστοί είναι ίσοι απέναντι στον Θεό, κάτι που αμφισβητούσε τις παλιές αριστοκρατίες του πολυθεϊσμού. Κεντρική Διοίκηση: Η ιδέα "Ένας Θεός, Ένας Βασιλιάς, Μία Πίστη" αποτέλεσε το θεμέλιο των μεγάλων αυτοκρατοριών, καθώς παρείχε την νομιμοποίηση που χρειαζόταν η κεντρική εξουσία για να επιβάλει ενιαίους νόμους.

Από τον Ακενατόν μέχρι τον Μωάμεθ, ο δρόμος προς τον μονοθεϊσμό ήταν γεμάτος συγκρούσεις, αλλά και πνευματικές αναζητήσεις. Η ανθρωπότητα εγκατέλειψε τους θεούς των φυσικών στοιχείων για να βρει έναν Θεό που κατοικεί στην ηθική συνείδηση και την ιστορική συνέχεια.

Η δε μετάβαση από τον πολυθεϊσμό στον μονοθεϊσμό δεν ήταν μόνο μια θεολογική διαμάχη· ήταν το αποτέλεσμα της δράσης ισχυρών προσωπικοτήτων—προφητών και μοναρχών—που διέθεταν το όραμα (και συχνά την δύναμη των όπλων) να αλλάξουν τον ρου της ιστορίας.

Ο Ακενατόν (γεννημένος ως Αμένοφις Δ') βασίλεψε γύρω στο 1.353π.Χ.–1.336 π.Χ. Θεωρείται ο πρώτος "ατομικιστής" στην ιστορία. Το Όραμα: Στο πέμπτο έτος της βασιλείας του, ισχυρίστηκε ότι δέχτηκε μια αποκάλυψη από τον Ατόν (τον ηλιακό δίσκο).

Δεν ήταν απλώς ένας νέος θεός, αλλά ο μοναδικός θεός. Η Δράση: Άλλαξε το όνομα του (Ακενατόν σημαίνει «Ευεργετικός για τον Ατόν»), εγκατέλειψε τη Θήβα και έχτισε μια νέα πόλη στο πουθενά, την Αμάρνα.

Διέταξε το σβήσιμο των ονομάτων των άλλων θεών από τα μνημεία. Προσωπικότητα: Ήταν ένας επαναστάτης που αγνόησε την εξωτερική πολιτική και την άμυνα της Αιγύπτου για να αφοσιωθεί στη θρησκευτική του μεταρρύθμιση.  Μετά τον θάνατό του, η μνήμη του διώχθηκε ως "αιρετική".

Ιουδαϊσμός: Αβραάμ (Ο Πατριάρχης). Αν και η ιστορικότητά του ανήκει στο πεδίο της θρησκευτικής παράδοσης, ο Αβραάμ είναι η αρχέτυπη μορφή του "πιστού".Η Καταγωγή: Γεννημένος στην Ουρ των Χαλδαίων, μια πόλη με έντονη λατρεία της Σελήνης (θεός Nanna).

Η Μεταστροφή: Σύμφωνα με τη Γένεση, ο Θεός του ζήτησε να εγκαταλείψει την πατρίδα του ("Lech Lecha") για μια άγνωστη γη. Η βιογραφία του χαρακτηρίζεται από τη θυσία: είναι έτοιμος να απαρνηθεί το παρελθόν του (είδωλα) και το μέλλον του (τον γιο του Ισαάκ) για χάρη του Ενός. Κληρονομιά: Δεν ίδρυσε κράτος, αλλά μια γενεαλογία. Έγινε ο "Πατέρας των Εθνών", εισάγοντας την έννοια της ηθικής δέσμευσης απέναντι στο θείο.

Ζωροαστρισμός: Ζαρατούστρα (Ο Προφήτης του Φωτός)Ο Ζαρατούστρα έζησε πιθανότατα στην Κεντρική Ασία (περίπου 1.200 π.Χ.–1.000 π.Χ., αν και οι χρονολογίες διίστανται). Η Αποκάλυψη: Στην ηλικία των 30 ετών, ενώ έπαιρνε νερό από ένα ποτάμι για μια τελετή, είδε ένα όραμα του "Vohu Manah" (του Καλού Νοός) που τον οδήγησε στον Ahura Mazda.

Ο Βασιλιάς-Προστάτης: Η θρησκεία του δεν εξαπλώθηκε μέχρι που προσηλύτισε τον βασιλιά Vishtaspa. Αυτό είναι το κλασικό μοντέλο: ο προφήτης χρειάζεται τον βασιλιά για να αποκτήσει η πίστη θεσμική ισχύ.Φιλοσοφία: Ήταν ο πρώτος που μίλησε για την προσωπική ευθύνη. "Καλές Σκέψεις, Καλά Λόγια, Καλές Πράξεις".

Αρμενία: Τιριδάτης Γ' & Άγιος Γρηγόριος. Η μεταστροφή της Αρμενίας είναι μια ιστορία σύγκρουσης και συμφιλίωσης.Τιριδάτης Γ' (Ο Βασιλιάς): Αρχικά ήταν σκληρός διώκτης των Χριστιανών. Σύμφωνα με την παράδοση, φυλάκισε τον Γρηγόριο σε έναν λάκκο (Khor Virap) για 13 χρόνια.

Γρηγόριος ο Φωτιστής (Ο Ιεραπόστολος): Αρμενικής καταγωγής, μεγαλωμένος στην Καισάρεια με χριστιανική παιδεία. Η επιμονή του και η θεραπεία του βασιλιά από μια ασθένεια (συμβολική της πνευματικής τύφλωσης) οδήγησαν στο βάπτισμα του Τιριδάτη το 301 μ.Χ. Αποτέλεσμα: Ο Τιριδάτης χρησιμοποίησε την νέα πίστη για να ενώσει τους ευγενείς (Nakharars) κάτω από το στέμμα του, δημιουργώντας την πρώτη χριστιανική εθνική ταυτότητα.

Ρώμη: Κωνσταντίνος ο Μέγας (Ο Πολιτικός Στρατηγός). Ο Κωνσταντίνος είναι ίσως η πιο επιδραστική πολιτική προσωπικότητα στην ιστορία του Χριστιανισμού. Η Μεταστροφή: Το περίφημο όραμα πριν την μάχη στη Μιλβία Γέφυρα (312 μ.Χ.) με το σύμβολο "Εν Τούτω Νίκα".

Η Στρατηγική: Ο Κωνσταντίνος δεν ήταν απαραιτήτως ένας "θεολόγος". Ήταν ένας ρεαλιστής ηγεμόνας που είδε ότι ο παλιός πολυθεϊσμός δεν μπορούσε πλέον να εμπνεύσει τον στρατό και τον λαό. Χρησιμοποίησε τον Χριστιανισμό ως unifier (ενοποιό δύναμη). Η Δράση: Συκάλεσε την Α' Οικουμενική Σύνοδο στην Νίκαια (325 μ.Χ.), θέτοντας τα θεμέλια της δογματικής ενότητας της Εκκλησίας, και μετέφερε την πρωτεύουσα στην Κωνσταντινούπολη.

Ισλάμ: Μωάμεθ (Ο Προφήτης και Ηγεμόνας)Ο Μωάμεθ (570 μ.Χ.–632 μ.Χ.) συνδύασε τους ρόλους του Αβραάμ (προφήτης), του Ζαρατούστρα (μεταρρυθμιστής) και του Κωνσταντίνου (κράτος).Η Ζωή στη Μέκκα: Ορφανός, έμπορος, γνωστός ως "Al-Amin" (ο αξιόπιστος).

Η εσωτερική του ανησυχία για την κοινωνική αδικία και τον ειδωλολατρικό πολυθεϊσμό τον οδήγησε στο σπήλαιο Χίρα. Η Εμπειρία: Η λήψη του Κορανίου μέσω του Αγγέλου Γαβριήλ. Η διδασκαλία του προκάλεσε την ελίτ της Μέκκας, καθώς κήρυττε την ισότητα και την κατάργηση των ταξικών/φυλετικών θεών.Η Ηγεμονία: Στη Μεδίνα, ο Μωάμεθ ίδρυσε το πρώτο ισλαμικό κράτος. Πέτυχε αυτό που κανείς άλλος δεν είχε καταφέρει: να ενώσει τις Αραβικές φυλές κάτω από μια κοινή σημαία, αυτή του Αλλάχ.

1. Οι Πόλεμοι του Κωνσταντίνου: Ο Σταυρός ως Στρατιωτικό Λάβαρο. Η επικράτηση του Χριστιανισμού στη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία κρίθηκε σε πεδία μαχών. Ο Κωνσταντίνος δεν αντιμετώπιζε μόνο εξωτερικούς εχθρούς, αλλά και συν-Αυτοκράτορες που εκπροσωπούσαν την παλιά τάξη πραγμάτων.

Η Μάχη της Μιλβίας Γέφυρας (312 μ.Χ.): Η νίκη επί του Μαξέντιου ήταν η καθοριστική στιγμή. Η χρήση του Χριστογράμματος (XP) στις ασπίδες των στρατιωτών μετέτρεψε μια πολιτική σύγκρουση σε "ιερό πόλεμο".

Η Σύγκρουση με τον Λικίνιο: Αν και ξεκίνησαν ως σύμμαχοι, ο Λικίνιος συνέχισε να υποστηρίζει τον παγανισμό στην Ανατολή. Η τελική νίκη του Κωνσταντίνου στην Χρυσούπολη (324 μ.Χ.) σήμανε το τέλος της Τετραρχίας και την ενοποίηση της Αυτοκρατορίας υπό έναν ηγεμόνα και μία πίστη.

2. Η Εξάπλωση του Ισλάμ: Οι Πόλεμοι της Ridda και οι Μεγάλες Κατακτήσεις. Μετά τον θάνατο του Μωάμεθ (632 μ.Χ.), το νέο θρησκευτικό οικοδόμημα κινδύνεψε να καταρρεύσει. Οι Πόλεμοι της Αποστασίας (Ridda):

Ο πρώτος Χαλίφης, Αμπού Μπακρ, έπρεπε να πολεμήσει εναντίον αραβικών φυλών που αρνούνταν να πληρώσουν φόρο (Zakat) ή ακολουθούσαν "ψευδοπροφήτες". Η νίκη του εξασφάλισε ότι το Ισλάμ θα παρέμενε μια ενιαία πολιτική οντότητα.

Η Μάχη του Γιαρμούκ (636 μ.Χ.): Μια από τις σημαντικότερες μάχες στην παγκόσμια ιστορία. Ο ισλαμικός στρατός νίκησε τους Βυζαντινούς, αποσπώντας οριστικά την Συρία και την Παλαιστίνη. Η Μάχη της Al-Qadisiyyah: Σήμανε την κατάρρευση της Αυτοκρατορίας των Σασσανιδών (Περσία). Ο Ζωροαστρισμός έπαψε να είναι κρατική θρησκεία και το Ισλάμ άνοιξε τον δρόμο προς την Κεντρική Ασία.

3. Η Αρμενία και η Άμυνα της Πίστης: Η Μάχη του Αβαραΰρ (451 μ.Χ.). Η Αρμενία, ως το πρώτο χριστιανικό κράτος, βρέθηκε "σάντουιτς" ανάμεσα στη χριστιανική Ρώμη και την ζωροαστρική Περσία. Η Αιτία: Ο Πέρσης βασιλιάς Γιαζντεγκέρντ Β' προσπάθησε να επιβάλει τον Ζωροαστρισμό στους Αρμένιους με τη βία.

Ο Ήρωας: Ο Βαρντάν Μαμικονιάν ηγήθηκε της αντίστασης. Παρόλο που οι Αρμένιοι έχασαν την μάχη στο πεδίο, η σθεναρή τους αντίσταση έπεισε τους Πέρσες ότι δεν μπορούσαν να εκριζώσουν τον Χριστιανισμό. Η Αρμενία διατήρησε την πνευματική της αυτονομία.

4. Βυζάντιο: Η Εικονομαχία (Εσωτερικός Πόλεμος). Η μετάβαση στον απόλυτο μονοθεϊσμό είχε και εσωτερικούς "εμφύλιους" σχετικά με το πώς πρέπει να λατρεύεται ο Θεός. Η Σύγκρουση: Για πάνω από έναν αιώνα (726 μ.Χ.–843 μ.Χ.), η Αυτοκρατορία διχάστηκε ανάμεσα σε Εικονομάχους (που θεωρούσαν τις εικόνες ειδωλολατρία, επηρεασμένοι ίσως από το Ισλάμ και τον Ιουδαϊσμό) και Εικονόφιλους.

Η Κατάληξη: Η τελική επικράτηση των εικόνων (Αναστήλωση) διαμόρφωσε την Ορθόδοξη ταυτότητα, διατηρώντας μια ισορροπία ανάμεσα στην αφηρημένη θεότητα και την ανθρώπινη αναπαράσταση.

Αυτές οι συγκρούσεις μας διδάσκουν ότι: Η πίστη ήταν ταυτότητα: Στον αρχαίο και μεσαιωνικό κόσμο, το να αλλάξεις θρησκεία σήμαινε να αλλάξεις στρατόπεδο. Ο στρατός ως ιεραπόστολος: Οι μεγάλες μονοθεϊστικές θρησκείες εξαπλώθηκαν συχνά μέσα από την οργάνωση και την πειθαρχία των στρατευμάτων που τις υποστήριζαν. Κρατική Συνοχή: Οι ηγεμόνες προτιμούσαν τον μονοθεϊσμό γιατί παρείχε έναν ενιαίο νομικό και ηθικό κώδικα, καθιστώντας την διοίκηση τεράστιων περιοχών.

Αλλά και στις μέρες μας με την χρήση της πανθρησκείας, του συγκρητισμού και του οικουμενισμού θέλουν να δημιουργήσουν σε Δύση και όλη την γη μια συγκριτιστική θρησκεία που θα θεοποιεί τον παγκόσμιο ηγέτη που ετοιμάζουν όπως τους τυράννους Αυτοκράτορες στο παρελθόν, σαν το ισόβιο δικτάτορα και μετά Αύγουστο Οκταβιανό, όπως έκανε και ο φτιαχτός μονοθεισμός ή δυισμός σαν το ισλάμ και τον ζωροαστρισμό και τον Ατόν του Ακενατόν, σε αντίθεση με τον κανονικό και εξ΄ Αποκαλύψεως Μονοθεισμό του Χριστιανισμού με τον μόνο Αληθινό Τριαδικό Θεό και τον προκάτοχο του Ιουδαϊσμό, όχι αυτόν που δημιουργήθηκε μετά την πτώση της Ιερουσαλήμ στον Τίτο που δεν έχει πια με την Καμπαλά και το Ταλμούδ καμία σχέση μαζί του, που κάνεις θνητός ακόμα και αν είναι εκλεκτός δεν φτάνει ποτέ τον Θεό.

Θα είναι άραγε αυτή η εξέλιξη των πραγμάτων στις μέρες μας; Κανείς δεν μπορεί να πει με σιγουριά, άλλα μόνο αν λάβουμε όλα τα κατάλληλα μέτρα ως λαός θα αποφύγουμε τις οποίες κακοτοπιές και θα φέρουμε εκ νέου την πολυαγαπημένη μας πατρίδα σε μία κατάσταση ακμής και ευημερίας.