ΟΙ ΔΟΡΥΦΟΡΟΙ ΤΗΣ ΙΣΧΥΟΣ ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΟΙ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΟΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΕΣ ΣΥΜΜΑΧΙΕΣ ΚΑΙ Ο ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΠΟΛΥΠΟΛΙΚΟΣ ΕΠΑΝΕΞΟΠΛΙΣΜΟΣ

Οι Δορυφόροι της Ισχύος Συμπληρωματικοί Στρατιωτικοί Οργανισμοί Περιφερειακές Συμμαχίες και ο Σύγχρονος Πολυπολικός Επανεξοπλισμός

Γράφει ο ΑΛΩΠΗΞ

Όπως είναι γνωστό στην επιστήμη των διεθνών σχέσεων, η επιδίωξη της ασφάλειας και της ισορροπίας ισχύος (balance of power) σπάνια βασίζεται αποκλειστικά σε έναν κεντρικό παγκόσμιο οργανισμό. Αντιθέτως, ηγεμονικές δυνάμεις, με πρώτη την Δύση, ιστορικά επεδίωξαν να πλαισιώσουν την κεντρική αμυντική τους αρχιτεκτονική (όπως το ΝΑΤΟ) με ένα δίκτυο συμπληρωματικών, περιφερειακών στρατιωτικών οργανισμών και διμερών συμφώνων.

Οι «περιφερειακοί αυτοί δορυφόροι» σχεδιάζονται για να λειτουργούν ως αναχώματα (containment) απέναντι σε συγκεκριμένες απειλές, προσαρμοσμένοι στις γεωπολιτικές ιδιαιτερότητες κάθε περιοχής. Από τον Μεσοπόλεμο και τον Ψυχρό Πόλεμο μέχρι τον σύγχρονο ραγδαίο επανεξοπλισμό της Ευρώπης και της Μέσης Ανατολής, η δημιουργία αυτών των οργανισμών αντανακλά τη διαρκή ανάγκη των κρατών να οικοδομήσουν «πλέγματα ασφαλείας» και πυρηνικές ομπρέλες προστασίας απέναντι σε αναθεωρητικές δυνάμεις.

Κεφάλαιο 1: Η Μικρή Αντάντ στα Βαλκάνια και την Κεντρική Ευρώπη (Μεσοπόλεμος). Η ανάγκη για συμπληρωματικά αμυντικά δίκτυα εκδηλώθηκε έντονα κατά την περίοδο του Μεσοπολέμου. Μετά την Συνθήκη των Βερσαλλιών, η Γαλλία αναζήτησε περιφερειακούς συμμάχους στην Ανατολική Ευρώπη για να εγκλωβίσει μια πιθανή μελλοντική γερμανική αναθεωρητική τάση και να αποτρέψει την παλινόρθωση των Αψβούργων.

• Η Συμμαχία: Έτσι γεννήθηκε η Μικρή Αντάντ (1.921 μ.Χ.-1.938 μ.Χ.), μια στρατιωτική και πολιτική συμμαχία μεταξύ της Τσεχοσλοβακίας, της Ρουμανίας και του Βασιλείου της Γιουγκοσλαβίας. Ο Ρόλος της: Αν και δεν αποτελούσε άμεσο μέρος του δυτικού συστήματος όπως το γνωρίζουμε σήμερα, η Μικρή Αντάντ λειτούργησε ως ένας συμπληρωματικός οργανισμός υπό την Γαλλική γεωπολιτική κηδεμονία.

Η κατάρρευση της συμμαχίας με την Συμφωνία του Μονάχου το 1.938 μ.Χ. απέδειξε ότι οι περιφερειακοί οργανισμοί χωρίς την απόλυτη και άμεση στρατιωτική δέσμευση μιας Μεγάλης Δύναμης είναι ευάλωτοι μπροστά στην αποφασιστική επιθετικότητα ενός ισχυρού κράτους.

Κεφάλαιο 2: Το Δίκτυο του Ψυχρού Πολέμου – WEU, SEATO και το Σύμφωνο της Βαγδάτης. Κατά την διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου, οι Ηνωμένες Πολιτείες και οι Δυτικοί σύμμαχοί τους εφάρμοσαν το δόγμα της «ανάσχεσης» (containment) του κομμουνισμού σε παγκόσμια κλίμακα, δημιουργώντας μια σειρά από περιφερειακούς οργανισμούς-δορυφόρους που πλαισίωναν το ΝΑΤΟ.

1. Δυτική Ευρωπαϊκή Ένωση (WEU): Ιδρύθηκε το 1.954 μ.Χ. με την τροποποίηση της Συνθήκης των Βρυξελλών και λειτούργησε ως ο αμυντικός βραχίονας της Ευρωπαϊκής ενσωμάτωσης, συμπληρωματικός προς το ΝΑΤΟ, διασφαλίζοντας την ελεγχόμενη επανένταξη της Δυτικής Γερμανίας στη δυτική αμυντική αρχιτεκτονική.

2. SEATO (Οργανισμός Συμφώνου Νοτιοανατολικής Ασίας – 1.954 μ.Χ.): Σχεδιάστηκε ως το «ΝΑΤΟ της Ασίας» με τη συμμετοχή κρατών όπως οι ΗΠΑ, η Μεγάλη Βρετανία, η Γαλλία, η Αυστραλία, οι Φιλιππίνες και η Ταϊλάνδη, με στόχο την αναχαίτιση της κομμουνιστικής εξάπλωσης στη Νοτιοανατολική Ασία.

3. Σύμφωνο της Βαγδάτης (CENTO – 1.955 μ.Χ.): Μια στρατιωτική συμμαχία στην Μέση Ανατολή (Μεγάλη Βρετανία, Ιράν, Ιράκ, Πακιστάν, Τουρκία) που σκοπό είχε να αποκλείσει την Σοβιετική Ένωση από την πρόσβαση στα πετρέλαια του Κόλπου.

Αν και οι οργανισμοί αυτοί (SEATO, CENTO) τελικά διαλύθηκαν λόγω εσωτερικών πολιτικών ανατροπών στα κράτη-μέλη τους (όπως η επανάσταση στο Ιράκ και το Ιράν), προσέφεραν το βασικό στρατηγικό μάθημα ότι η ασφάλεια της Δύσης απαιτεί περιφερειακούς «εργολάβους ασφαλείας».

Κεφάλαιο 3: Το Δίκτυο του ASEAN και η Σύγχρονη Ανάσχεση της Κίνας στον Ειρηνικό. Ο ASEAN (Ένωση Κρατών της Νοτιοανατολικής Ασίας) ιδρύθηκε το 1.967 μ.Χ. κατά την διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου, αρχικά ως πολιτικό και οικονομικό ανάχωμα κατά του κομμουνισμού. Στην σύγχρονη εποχή, αν και διατηρεί τον χαρακτήρα της οικονομικής συνεργασίας, το γεωπολιτικό περιβάλλον τον αναγκάζει να λειτουργεί ως πεδίο ισορροπίας.

Παράλληλα, στο παρόν, οι ΗΠΑ έχουν αναπτύξει ένα εξαιρετικά ισχυρό, συμπληρωματικό πλέγμα συμμαχιών στον Ειρηνικό με στόχο την ανάσχεση της οικονομικής και στρατιωτικής ανόδου της Κίνας:

• Η Τριμερής Συμμαχία: Η στρατιωτική συνεργασία των ΗΠΑ με την Νότια Κορέα, την Ταϊβάν και την Ιαπωνία αποτελεί την πρώτη γραμμή άμυνας. Οι κοινές ναυτικές ασκήσεις, η εγκατάσταση αντιπυραυλικών συστημάτων (όπως το THAAD) και η ρητή δέσμευση της Ουάσιγκτον για την προστασία της Ταϊβάν συνθέτουν ένα σύγχρονο, περιφερειακό τείχος ασφαλείας που συμπληρώνει τις παγκόσμιες δυτικές επιδιώξεις.

Κεφάλαιο 4: Η Στρατιωτική Διάσταση του Ισλαμικού Κόσμου – Οργανισμός Ισλαμικής Διάσκεψης και το «Ισλαμικό ΝΑΤΟ». Στον μουσουλμανικό κόσμο, η ανάγκη για αυτόνομη στρατιωτική συνεργασία οδήγησε στην δημιουργία δομών εντός του Οργανισμού Ισλαμικής Διάσκεψης (OIC), ο οποίος μέσω των συνόδων του επιδιώκει τον συντονισμό των αμυντικών πολιτικών των κρατών-μελών.

Η πιο απτή και στρατιωτικά ισχυρή έκφραση αυτής της τάσης εκδηλώθηκε με τη δημιουργία της Ισλαμικής Στρατιωτικής Συμμαχίας Αντιτρομοκρατίας (IMCTC), γνωστής στη διεθνή ορολογία ως «Ισλαμικό ΝΑΤΟ» ή «Αραβικό ΝΑΤΟ». Ιδρύθηκε υπό την καθοδήγηση της Σαουδικής Αραβίας και περιλαμβάνει δεκάδες μουσουλμανικά κράτη.

Ο οργανισμός αυτός πραγματοποιεί μεγάλης κλίμακας στρατιωτικές ασκήσεις (όπως η επιχείρηση «Βροντή του Βορρά»), με επίσημο στόχο την καταπολέμηση της τρομοκρατίας, αλλά με σαφή γεωπολιτικό προσανατολισμό την εξισορρόπηση της επιρροής του σιιτικού Ιράν στην περιοχή.

Κεφάλαιο 5: Το Πρόσφατο Σύμφωνο της Μέκκας και η Πυρηνική Ομπρέλα της Σαουδικής Αραβίας. Στο παρόν γεωπολιτικό σκηνικό, η Μέση Ανατολή βρίσκεται αντιμέτωπη με μια ριζική αναδιάταξη των ισορροπιών. Η Σαουδική Αραβία, υλοποιώντας ένα εξοπλιστικό πρόγραμμα μαμούθ εκατοντάδων δισεκατομμυρίων δολαρίων, προχώρησε στη σύναψη του Συμφώνου της Μέκκας.

Το σύμφωνο αυτό, πέρα από τις πολιτικές του διακηρύξεις, περιλαμβάνει μια άκρως στρατηγική, κρυφή διάσταση: Την δημιουργία μιας πυρηνικής ομπρέλας προστασίας για το Ριάντ. Λόγω των ανησυχιών για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, η Σαουδική Αραβία έχει χρηματοδοτήσει με τεράστια ποσά την αμυντική και πυρηνική βιομηχανία του Πακιστάν.

Σε αντάλλαγμα, το Πακιστάν (η μόνη πυρηνική δύναμη του ισλαμικού κόσμου) παρέχει εγγυήσεις ασφαλείας, με την δυνατότητα άμεσης μεταφοράς πυρηνικών κεφαλών στο σαουδαραβικό έδαφος σε περίπτωση υπαρξιακής απειλής, δημιουργώντας ένα νέο, αυτόνομο δόγμα αποτροπής.

Κεφάλαιο 6: Ο Επανεξοπλισμός της Ευρώπης και το Σχέδιο του Ευρωστρατού. Στην ευρωπαϊκή ήπειρο, η αλλαγή του αρχιτεκτονικού περιβάλλοντος ασφαλείας μετά το 2022 μ.Χ. οδήγησε σε μια ιστορική καμπή (Zeitenwende).

• Ο Γερμανικός Επανεξοπλισμός: Η Γερμανία ανακοίνωσε ένα ειδικό εξοπλιστικό ταμείο ύψους 100 δισεκατομμυρίων ευρώ για τον ριζικό εκσυγχρονισμό των ενόπλων δυνάμεών της (Bundeswehr), αγοράζοντας υπερσύγχρονα μαχητικά αεροσκάφη (όπως τα F-35) και αμυντικά συστήματα.

• Η Ευρωπαϊκή Τάση: Αντίστοιχα προγράμματα εκατοντάδων δισεκατομμυρίων εφαρμόζονται και σε άλλα κράτη-μέλη της ΕΕ (όπως η Γαλλία, η Πολωνία και οι Σκανδιναβικές χώρες), μετατρέποντας την Ευρώπη σε μια βαριά στρατιωτικοποιημένη ζώνη.

• Ο Ευρωστρατός: Αυτός ο μαζικός επανεξοπλισμός αναζωπύρωσε την συζήτηση για την δημιουργία ενός αυτόνομου Ευρωστρατού. Μέσω πρωτοβουλιών όπως η Μόνιμη Διαρθρωμένη Συνεργασία (PESCO) και η ανάπτυξη της Ευρωπαϊκής Δύναμης Ταχείας Αντίδρασης, η ΕΕ επιδιώκει να αποκτήσει τη δυνατότητα διεξαγωγής στρατιωτικών επιχειρήσεων ανεξάρτητα από τις ΗΠΑ, λειτουργώντας ως ένας πανίσχυρος, αυτόνομος αλλά συμπληρωματικός πυλώνας της δυτικής ισχύος.

Συμπεράσματα: Το Πολυπολικό Πλέγμα Ασφαλείας. Η ιστορική και σύγχρονη ανάλυση αποδεικνύει ότι οι κεντρικές συμμαχίες δεν επαρκούν πλέον για την κάλυψη των παγκόσμιων κενών ασφαλείας. Στο σημερινό πολυπολικό περιβάλλον, η δημιουργία συμπληρωματικών στρατιωτικών οργανισμών, «Αραβικών ΝΑΤΟ», πυρηνικών συμφώνων όπως αυτό της Μέκκας, και η ανάδυση μιας στρατιωτικά ισχυρής Ευρώπης αποτελούν την αναπόφευκτη απάντηση στην παγκόσμια αστάθεια.

Οι οργανισμοί αυτοί δεν αντικαθιστούν το παραδοσιακό σύστημα, αλλά το ενισχύουν και το διαφοροποιούν, αποδεικνύοντας ότι η σταθερότητα στον 21^ο Αιώνα μ.Χ. θα εξαρτηθεί από την ικανότητα αυτών των περιφερειακών δικτύων να λειτουργήσουν ως αποτελεσματικοί μηχανισμοί αποτροπής, αποτρέποντας την διολίσθηση του πλανήτη σε μια ολοκληρωτική παγκόσμια σύγκρουση.

Θα είναι άραγε αυτή η εξέλιξη των πραγμάτων στις μέρες μας; Κανείς δεν μπορεί να πει με σιγουριά, άλλα μόνο αν λάβουμε όλα τα κατάλληλα μέτρα ως λαός θα αποφύγουμε τις οποίες κακοτοπιές και θα φέρουμε εκ νέου την πολυαγαπημένη μας πατρίδα σε μία κατάσταση ακμής και ευημερίας.