ΠΩΣ ΕΚΡΗΞΕΙΣ ΗΦΑΙΣΤΕΙΩΝ ΠΡΟΚΑΛΕΣΑΝ ΚΛΙΜΑΤΙΚΕΣ ΑΛΛΑΓΕΣ ΧΕΙΜΩΝΑ ΠΕΙΝΑ ΕΞΕΓΕΡΣΕΙΣ ΚΑΙ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΕΙΣ

ΠΩΣ ΕΚΡΗΞΕΙΣ ΗΦΑΙΣΤΕΙΩΝ ΠΡΟΚΑΛΕΣΑΝ ΚΛΙΜΑΤΙΚΕΣ ΑΛΛΑΓΕΣ ΧΕΙΜΩΝΑ ΠΕΙΝΑ ΕΞΕΓΕΡΣΕΙΣ ΚΑΙ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΕΙΣ

Γράφει ο ΑΛΩΠΗΞ

Όπως είναι γνωστό είναι πραγματικά εντυπωσιακό το πώς η γεωλογία και το κλίμα "σπρώχνουν" τα γρανάζια της ιστορίας. Αυτό που περιγράφεις ονομάζεται Περιβαλλοντικός Ντετερμινισμός (Environmental Determinism): Η θεωρία ότι οι φυσικές συνθήκες διαμορφώνουν την ανθρώπινη κουλτούρα και την πολιτική ιστορία.

Οι ηφαιστειακές εκρήξεις δεν είναι απλώς τοπικές καταστροφές. Η απελευθέρωση τεράστιων ποσοτήτων διοξειδίου του θείου στην ανώτερη ατμόσφαιρα δημιουργεί ένα στρώμα αερολυμάτων που αντανακλά το ηλιακό φως. Το αποτέλεσμα; Ένας «ηφαιστειακός χειμώνας».

Ο Μηχανισμός της Κατάρρευσης: Από το Ηφαίστειο στην Επανάσταση. Η αλυσίδα των γεγονότων που περιγράφεις ακολουθεί σχεδόν πάντα το ίδιο μοτίβο: Έκρηξη & Ατμοσφαιρική Σκίαση: Πτώση της θερμοκρασίας παγκοσμίως.

Αγροτική Αποτυχία: Οι παγετοί και η έλλειψη ηλιοφάνειας καταστρέφουν τις σοδειές..  Λιμός & Εξαθλίωση: Η έλλειψη τροφής οδηγεί σε θανάτους και κοινωνική αποδιοργάνωση. Μετανάστευση & Πειρατεία: Πληθυσμοί μετακινούνται για να επιβιώσουν, συχνά στρεφόμενοι στην βία (π.χ. Λαοί της Θάλασσας, Βίκινγκς).

Στρατιωτικοποίηση: Οι κοινωνίες οχυρώνονται για να αμυνθούν (Κάστρα, Μυκηναϊκά τείχη). Πολιτική Ανατροπή: Ο λαός χάνει την πίστη του στον "θεόπνευστο" ηγεμόνα που δεν μπορεί να φέρει βροχή ή τροφή.

Η μεγάλη κλιματική αλλαγή του 2.200 π.Χ. στην Μεσόγειο που προκλήθηκε μάλλον και από έκρηξη ηφαίστειου προκάλεσε σε Κρήτη και σε Ηπειρωτική Ελλάδα χειμώνα και την έξοδο πληθυσμού και την δημιουργία πειρατείας με συνέπεια την στρατικοποίησή των κοινωνιών και οχύρωση περιοχών και εξεγέρσεις/επαναστάσεις.

Η Θήρα και το τέλος της Μινωικής Κρήτης (1.600 π.Χ.). Η έκρηξη του ηφαιστείου της Σαντορίνης προκάλεσε ένα τεράστιο τσουνάμι, αλλά ο ηφαιστειακός χειμώνας που ακολούθησε ήταν αυτός που "γονάτισε" την Μινωική γεωργία. Η αποδυνάμωση αυτή επέτρεψε στους Μυκηναίους να εισβάλουν και να επιβάλλουν ένα πολύ πιο στρατιωτικοποιημένο μοντέλο διοίκησης.

Αλλά η έκρηξη του Ηφαίστειου της Θήρας στην Αρχαιότητα προκάλεσε σε Κρήτη χειμώνα και την έξοδο πληθυσμού και την δημιουργία πειρατείας με συνέπεια την στρατικοποίησή των κοινωνιών και οχύρωση περιοχών από Μυκήνες και εξεγέρσεις/επαναστάσεις σε Κρήτη.

Η Κρίση του 536 μ.Χ. (Ισλανδία & Βυζάντιο). Οι επιστήμονες θεωρούν το 536 μ.Χ. ως το χειρότερο έτος στην ιστορία. Μια έκρηξη στην Ισλανδία κάλυψε την Ευρώπη και την Ασία με μια "μυστηριώδη ομίχλη" για 18 μήνες.

Αλλά και η κατάρρευση των Μυκηναίων το 1.177 π.Χ. κα οι επιδρομές των Λαών της Θάλασσας και από μια παρατεταμένη ξηρασία. προκάλεσαν έξοδο πληθυσμού και την δημιουργία πειρατείας με συνέπεια την στρατικοποίησή των κοινωνιών και οχύρωση περιοχών και εξεγέρσεις/επαναστάσεις.

Αλλά και ο Χειμώνας του 400 μ.Χ. σε Ρήνο επέτρεψε τις Γερμανικές εισβολές στην Δυτική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία και εξεγέρσεις/επαναστάσεις με συνέπεια την στρατικοποίησή των κοινωνιών και οχύρωση περιοχών στην Φραγκιά/Δύση.

Σκανδιναβία: Οδηγήθηκαν σε ακραία πείνα, που ίσως αποτέλεσε το γενεσιουργό αίτιο για τις πρώτες μετακινήσεις που αιώνες αργότερα ονομάστηκαν "εποχή των Βίκινγκς". Βυζάντιο: Η πείνα αποδυνάμωσε τον πληθυσμό, διευκολύνοντας την εξάπλωση της Πανώλης του Ιουστινιανού, η οποία σταμάτησε τα σχέδιά του για ανασύσταση της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας.

Η Έκρηξη του Ελ Τσίτσων (536 μ.Χ.-540 μ.Χ.) και οι Μάγια. Ενώ στο Βυζάντιο είχαμε τον Ιουστινιανό, στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού, οι Μάγια δέχονταν το δικό τους πλήγμα. Η Καταστροφή: Η έκρηξη του ηφαιστείου El Chichón στο Μεξικό γύρω στο 540 μ.Χ. προκάλεσε μια κλιματική "τρύπα".

Η Μεταβολή: Πολλές πόλεις των Μάγια εγκαταλείφθηκαν, οι θυσίες προς τους θεούς αυξήθηκαν (σε μια απελπισμένη προσπάθεια να σταματήσουν τον χειμώνα) και οι πόλεις-κράτη οχυρώθηκαν, περνώντας από μια εποχή εμπορίου σε μια εποχή διαρκούς πολέμου.

Η Κοινή Συνισταμένη: Η Στρατιωτικοποίηση της Επιβίωσης. Όπως πολύ σωστά επισήμανες για τους Λαούς της Θάλασσας και τους Βίκινγκς, η κλιματική κρίση γεννά την "Οικονομία της Αρπαγής". Όταν η γη δεν παράγει, ο μόνος τρόπος να φας είναι να κλέψεις από αυτόν που έχει. Η πειρατεία γίνεται "επάγγελμα" ανάγκης. Η κοινωνία απαντά με Καστροπολιτείες: Οι άνθρωποι μαζεύονται σε οχυρωμένα ύψη (όπως τα βυζαντινά "κάστρα-καταφύγια" ή οι μυκηναϊκές ακροπόλεις).

Μια ενδιαφέρουσα παρατήρηση: Οι περίοδοι κλιματικής ηρεμίας (όπως η Ρωμαϊκή Κλιματική Βέλτιστη - Roman Climate Optimum) γεννούν Δημοκρατίες και Φιλοσοφία. Οι περίοδοι ηφαιστειακών χειμώνων γεννούν Θρησκευτικό Φανατισμό (αναζήτηση σωτηρίας στο θείο) και Απολυταρχία (ανάγκη για έναν ισχυρό στρατιωτικό ηγέτη).

Λέων Γ’ Ίσαυρος και η Έκρηξη του 726 μ.Χ. Η έκρηξη του ηφαιστείου της Θήρας το 726 μ.Χ. ερμηνεύτηκε από τον Λέοντα Γ' ως θεϊκή οργή κατά της λατρείας των εικόνων. Αυτό δεν ήταν απλώς μια θεολογική διαφωνία, αλλά η σπίθα που άναψε την Εικονομαχία, μια κοινωνική επανάσταση που δίχασε την Αυτοκρατορία και οδήγησε σε βίαιες εξεγέρσεις.

Επίσης η έκρηξη του Ηφαίστειου της Ισλανδίας το 6^ο Αιώνα μ.Χ. προκάλεσε σε Σκανδιναβία χειμώνα και την έξοδο πληθυσμού και την δημιουργία των Βίκινγκς, με συνέπεια την στρατικοποίησή των κοινωνιών και οχύρωση περιοχών στην Φραγκιά/Δύση..

Το Ηφαίστειο Ουαϊναπουτίνα (1600 μ.Χ.) και η "Εποχή των Αναστατώσεων" στην Ρωσία. Το 1.600 μ.Χ., μια τρομακτική έκρηξη στο Περού (το ηφαίστειο Huaynaputina) προκάλεσε τον ψυχρότερο χειμώνα των τελευταίων 600 ετών σε όλο το βόρειο ημισφαίριο. Η Καταστροφή: Στην Ρωσία, η παραγωγή σιτηρών μηδενίστηκε για τρία συνεχόμενα χρόνια. Το αποτέλεσμα ήταν ο Μεγάλος Λιμός του 1601-1603, όπου πέθανε το 1/3 του πληθυσμού της χώρας.

Η Εξέγερση: Η πείνα οδήγησε στην απόλυτη κοινωνική κατάρρευση. Εμφανίστηκαν "ψευδο-τσάροι" (άνθρωποι που ισχυρίζονταν ότι είναι οι νόμιμοι κληρονόμοι του θρόνου), ξέσπασαν εμφύλιοι και η Ρωσία παραλίγο να διαλυθεί ως κράτος. Αυτή η περίοδος έμεινε στην ιστορία ως "Εποχή των Αναστατώσεων" (Time of Troubles).

Η Έκρηξη του Ταμπόρα (1.815 μ.Χ.) και το "Έτος χωρίς Καλοκαίρι". Ίσως η πιο τεκμηριωμένη περίπτωση ηφαιστειακής επίδρασης στην σύγχρονη ιστορία. Η έκρηξη του Ταμπόρα στην Ινδονησία ήταν η ισχυρότερη των τελευταίων 10.000 ετών.

Η Κλιματική Αλλαγή: Το 1.816 μ.Χ. ονομάστηκε "Το έτος χωρίς καλοκαίρι". Στην Ευρώπη και την Βόρεια Αμερική έπεφτε χιόνι τον Ιούνιο και τον Ιούλιο. Συνέπειες & Εξεγέρσεις: Στην Ευρώπη (που προσπαθούσε να συνέλθει από τους Ναπολεόντειους Πολέμους) ξέσπασαν οι μεγαλύτερες πεινασμένες εξεγέρσεις (food riots) του 19^ου Αιώνα μ.Χ.

Μετανάστευση: Χιλιάδες Αμερικανοί εγκατέλειψαν την ανατολική ακτή και μετακινήθηκαν προς τα δυτικά (Midwest), αλλάζοντας τον χάρτη των ΗΠΑ. Πολιτισμός: Λόγω του σκοτεινού καιρού, η Mary Shelley κλείστηκε σε μια βίλα στην Ελβετία και έγραψε τον Φρανκενστάιν, αντικατοπτρίζοντας τον φόβο για μια φύση που στρέφεται κατά του δημιουργού της.

Η Κατάρρευση της Δυναστείας των Μινγκ στην Κίνα (17^ος Αιώνας μ.Χ.). Η πτώση μιας από τις ισχυρότερες δυναστείες της Κίνας δεν οφειλόταν μόνο σε πολιτική διαφθορά, αλλά και σε μια σειρά ηφαιστειακών εκρήξεων (συμπεριλαμβανομένου του προαναφερθέντος Huaynaputina).

Το Φαινόμενο: Οι εκρήξεις προκάλεσαν την "Μικρή Εποχή των Παγετώνων". Στην Κίνα, αυτό σήμαινε ακραία ξηρασία και επιδρομές ακρίδων. Η Επανάσταση: Οι πεινασμένοι αγρότες επαναστάτησαν κατά των Μινγκ.

Όταν ο επαναστατικός στρατός κατέλαβε το Πεκίνο, οι Μαντσού (πολεμικός λαός από το Βορρά) βρήκαν την ευκαιρία να εισβάλουν. Η Αυτοκρατορία στρατιωτικοποιήθηκε πλήρως υπό την νέα δυναστεία των Τσινγκ (Qing).

Η Γαλλική Επανάσταση και το Ηφαίστειο Λάκι (1.783 μ.Χ.-1.784 μ.Χ.). Η έκρηξη του ηφαιστείου Laki στην Ισλανδία το 1.783 μ.Χ. ήταν τρομακτική. Το σύννεφο θείου προκάλεσε ακραία καιρικά φαινόμενα στην Ευρώπη για χρόνια. Ο χειμώνας του 1.788 μ.Χ.-1.789 μ.Χ. στην Γαλλία ήταν τόσο δριμύς που η τιμή του ψωμιού εκτοξεύτηκε.

Πεινασμένοι αγρότες και αστοί, που ήδη υπέφεραν από την κακοδιαχείριση της μοναρχίας, δεν είχαν πλέον τίποτα να χάσουν. Χωρίς το ηφαίστειο Λάκι, η Γαλλική Επανάσταση ίσως να μην είχε συμβεί το 1.789 μ.Χ.

Αλλά και η έκρηξη του Ηφαίστειου της Θήρας επί Λέων του Γ’ του Ισαύρου προκάλεσε σε Κρήτη χειμώνα και την έξοδο πληθυσμού και την δημιουργία πειρατείας αλλά και την Εικονομαχία και εξεγέρσεις σε αυτή και με συνέπεια την στρατικοποίησή των κοινωνιών και οχύρωση περιοχών στην = Αυτοκρατορία της Ρωμανίας.

Η Στρατιωτικοποίηση ως Άμυνα στην Φύση. Είναι πολύ σωστή η παρατήρησή σου για την οχύρωση. Όταν οι πόροι σπανίζουν, ο "άλλος" (ο γείτονας, ο ξένος) γίνεται απειλή. Τα Κυκλώπεια Τείχη των Μυκηνών. Τα Βυζαντινά Κάστρα (τα λεγόμενα "Κάστρα των Σκοτεινών Αιώνων"). Η άνοδος της φεουδαρχίας στην Δύση. Όλα αυτά είναι απαντήσεις σε μια εποχή ανασφάλειας που ξεκίνησε από την ίδια την Γη.

Σύνοψη: Η φύση δεν είναι απλώς το σκηνικό της ιστορίας, αλλά ο σκηνοθέτης της. Οι ηγεμόνες που μελετήσαμε πριν (Αλέξανδρος, Καίσαρας, Φρειδερίκος) έδρασαν σε περιόδους κλιματικής σταθερότητας. Όταν το κλίμα "σπάει", οι Αυτοκρατορίες συνήθως ακολουθούν.

Θα είναι άραγε αυτή η εξέλιξη των πραγμάτων στις μέρες μας; Κανείς δεν μπορεί να πει με σιγουριά, άλλα μόνο αν λάβουμε όλα τα κατάλληλα μέτρα ως λαός θα αποφύγουμε τις οποίες κακοτοπιές και θα φέρουμε εκ νέου την πολυαγαπημένη μας πατρίδα σε μία κατάσταση ακμής και ευημερίας.