ΚΡΑΤΗ ΠΟΥ ΠΙΣΤΕΥΑΝ ΟΤΙ ΗΤΑΝ ΕΚΛΕΚΤΟΙ ΛΑΟΙ ΑΠΟ ΤΗΝ ΙΔΡΥΣΗ ΤΟΥΣ ΚΑΙ ΑΥΤΟ ΣΥΝΕΒΑΛΕ ΣΤΗΝ ΙΔΕΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΠΕΚΤΑΣΗ ΤΟΥΣ

κρατη που πιστευαν οτι ηταν εκλεκτοι λαοι απο την ιδρυση τους και αυτο συνεβαλε στην ιδεολογια και την επεκταση τους

Γράφει ο ΑΛΩΠΗΞ

Όπως είναι γνωστό είναι γνωστό το φαινόμενο των κρατών και λαών που θεώρησαν τον εαυτό τους «εκλεκτό», «εκλεκτό του Θεού», «φορέα αποστολής» ή «φορέα ανώτερου πολιτισμού», και πώς αυτή η πίστη διαμόρφωσε την πολιτική τους ταυτότητα, την επέκταση και την ιστορική τους πορεία.

Σε όλη την ανθρώπινη ιστορία, πολλά κράτη και λαοί πίστεψαν ότι έχουν μοναδική αποστολή, ότι είναι εκλεκτοί από τον Θεό, τη Μοίρα, την Ιστορία ή τον Πολιτισμό. Η πίστη αυτή δημιουργεί ισχυρή συλλογική ταυτότητα, δικαιολογεί θυσίες και πολέμους, νομιμοποιεί επέκταση και κυριαρχία επί άλλων λαών και δίνει νόημα στην ύπαρξη του κράτους πέρα από την απλή επιβίωση.

Στον Αρχαίο Κόσμο υπήρχε το Αρχαίο Ισραήλ σαν εκλεκτός λαός του Θεού. Η ιδέα του εκλεκτού λαού είναι θεολογικά θεμελιωμένη στην Εβραϊκή παράδοση. Ο λαός του Ισραήλ θεωρείται ότι έχει διαθήκη με τον Θεό.

Η γη είναι θεϊκά υποσχόμενη, άρα η κατοχή της είναι ιερή υποχρέωση. Οι πόλεμοι εναντίον άλλων λαών συχνά παρουσιάζονται ως εκτέλεση θεϊκού σχεδίου. Αυτή η ιδέα επέτρεψε στο Ισραήλ να διατηρήσει την ταυτότητά του ακόμα και χωρίς κράτος για αιώνες, αλλά και επηρεάζει έως σήμερα την πολιτική του σκέψη.

Στην Αρχαία Ελλάδα υπήρχε ο πολιτισμικός εκλεκτισμός. Οι Έλληνες δεν πίστευαν ότι ήταν εκλεκτοί από έναν Θεό, αλλά ότι ήταν ανώτεροι πολιτισμικά από τους “βαρβάρους” και φορείς του λόγου, της δημοκρατίας, της φιλοσοφίας και της τέχνης.

Η ιδέα αυτή ενίσχυσε την Ελληνική ταυτότητα,  νομιμοποίησε την αποικιοκρατία στην Μεσόγειο  και αργότερα τον παν ελληνισμό του Μεγάλου Αλεξάνδρου και την Μεγάλη και νικηφόρα του εκστρατεία κατά των Περσών και την ίδρυση του Ελληνιστικού κόσμου.

Στην Αρχαία Ρώμη υπήρχε η αποστολή της κυριαρχίας. Οι Ρωμαίοι πίστευαν ότι είχαν θεϊκή εντολή να κυβερνούν τον κόσμο. Η Ρώμη παρουσιάζεται ως εκλεκτή της μοίρας (fatum). Η Pax Romana θεωρείται ευεργέτημα για όλους τους λαούς. Η κατάκτηση έγινε ηθικό καθήκον. Η ιδεολογία αυτή δημιούργησε την μεγαλύτερη αυτοκρατορία της Αρχαιότητας.

Στον Μεσαίωνας υπήρχε η Θρησκευτική αποστολή και αυτοκρατορική ιδεολογία. Πρωτα το έκαναν οι Άραβες με την άνοδος του Ισλάμ.  Το Ισλάμ εισήγαγε την ιδέα της τελευταίας και πλήρους αποκάλυψης.

Οι πιστοί έχουν αποστολή να μεταδώσουν την αλήθεια. Το χαλιφάτο είναι πολιτικό και θρησκευτικό σχέδιο. Η επέκταση γίνεται ιερή υποχρέωση (όχι πάντα με πόλεμο, αλλά και με διοίκηση και προπαγάνδα και προσηλυτισμό). Σε έναν Αιώνα δημιουργείται η μεγαλύτερη ενιαία αυτοκρατορία του κόσμου.

Οι Σταυροφόροι παρουσιάζονταν ως «εκλεκτοί του Θεού».  Οι στρατιωτικές εκστρατείες της Δύσης στον Μεσαίωνα (11ος–13ος αιώνας) παρουσιαζόταν ως «ιερή αποστολή» για την ανακατάληψη της Ιερουσαλήμ και την υπεράσπιση του Χριστιανισμού.

Το Βατικανό και οι πρίγκιπες της Δύσης προέβαλαν την ιδέα ότι οι Σταυροφόροι λαμβάνουν άφεση αμαρτιών (indulgence), είναι εκλεκτοί για να υπηρετήσουν την θεία θέληση, η δε νίκη τους είναι υπόσχεση θεϊκής ευλογίας. Έτσι, η στρατιωτική και θρησκευτική νομιμοποίηση συνέπιπταν, δημιουργώντας ιερά μονοπάτια εξουσίας και καθήκοντος.

Αλλά και ο Τσένγκις Χαν και οι Μογγόλοι ως «γιοι του Ουρανού». Στην Μογγολική παράδοση, ο ηγεμόνας θεωρείται «Χουλεγκού» ή «γιος του Ουρανού» (Son of Heaven) — ιδέα δανεισμένη από την κινεζική θεολογία αλλά με ιδιαίτερο μογγολικό χαρακτήρα.

Ο Τσένγκις Χαν και οι διάδοχοί του αναγνωρίζονταν ως εκλεκτοί από τον Ουρανό για να κυβερνήσουν όλη την γη, η  στρατιωτική τους επιτυχία θεωρούνταν θεϊκή επιβεβαίωση, η νομιμοποίηση δεν ήταν μόνο θρησκευτική, αλλά και κοσμολογική: η κατάκτηση ήταν «φυσική και θεϊκή τάξη». Αυτό συνέβαλε στην σταθερότητα της αυτοκρατορίας, καθώς η υπακοή στον Χαν συνδέονταν με ηθική και κοσμική τάξη.

Στην Αγγλία υπήρχε το δόγμα πως ήταν το “Νέο Ισραήλ”.  Οι Άγγλοι (ιδίως οι Πουριτανοί) και πίστευαν ότι είναι εκλεκτοί για να δημιουργήσουν νέο ηθικό κόσμο, ενώ  έβλεπαν την Αγγλία και αργότερα την Αμερική ως «Γη της Επαγγελίας».  Η ιδέα αυτή δικαιολόγησε την αποικιοκρατία, τον εκτοπισμό ιθαγενών, όπως και την παγκόσμια Αυτοκρατορία της Αγγλίας.

Στην νεότερη εποχή οι ΗΠΑ είχαν το Manifest Destiny. Οι Αμερικανοί πίστεψαν ότι έχουν θεϊκή αποστολή να επεκταθούν, η δημοκρατία τους είναι παγκόσμιο πρότυπο και ότι ο κόσμος θα γίνει καλύτερος αν τους μοιάσει. Η ιδεολογία αυτή νομιμοποίησε την επέκταση από Ατλαντικό σε Ειρηνικό, παρεμβάσεις παγκοσμίως, όπως και τον ρόλο “παγκόσμιου ηγεμόνα”.

[Οι πρώτοι Άγγλοι έποικοι στην Βόρεια Αμερική (Πουριτανοί, Κουάκεροι) υιοθέτησαν την αντίληψη της εκλεκτότητας και της «θεϊκής αποστολής» του έθνους. Από αυτήν τη θεολογική βάση προέκυψε η έννοια του American Manifest Destiny: ότι οι ΗΠΑ έχουν θεϊκή υποχρέωση να επεκταθούν και να διαδώσουν πολιτισμό και θρησκεία].

Η δε Ρωσία έλεγε ότι είναι η “Τρίτη Ρώμη”. Μετά την πτώση της Κωνσταντινούπολης η Μόσχα αυτοπροσδιορίζεται ως διάδοχος της Ρώμης και του Βυζαντίου. Η Ρωσία έχει αποστολή να προστατεύει την ορθοδοξία και τους Σλάβους. Αυτή η ιδέα συνεχίζει μέχρι σήμερα, με κοσμική μορφή, η Ρωσία ως ιδιαίτερος πολιτισμός, όχι απλώς κράτος.

[Στην Ρωσία υπάρχει η θεωρεία της Τρίτης Ρώμης και η αντίστοιχη ιδέα περί εκλεκτού έθνους.  Από τον 16^ο Αιώνα μ.Χ., η Μόσχα θεωρείται η Τρίτη Ρώμη, δηλαδή η κληρονόμος της Ορθόδοξης πίστης μετά τη Ρώμη και την Κωνσταντινούπολη.

Ο Τσάρος και η Εκκλησία υποστήριζαν ότι η Ρωσία έχει θεϊκή αποστολή να προστατεύσει την Ορθοδοξία και να καθοδηγήσει τους λαούς της Ανατολικής Ευρώπης. Όπως οι ΗΠΑ, η Ρωσία θεωρεί τον εαυτό της εκλεκτό έθνος και θεματοφύλακα ενός θρησκευτικού και ηθικού καθήκοντος.

Υπάρχουν ομοιότητες ΗΠΑ και Ρωσίας στην έννοια του εκλεκτού έθνους αφού και στις 2 περιπτώσεις υπήρχε θεολογική βάση προτεσταντισμό, Βιβλική Πέμπτη Αυτοκρατορία-Ορθόδοξη χριστιανική παράδοση, Τρίτη Ρώμη.

Επίσης και η έννοια εκλεκτότητας, με το American Manifest Destiny και την προστασία Ορθοδοξίας και «εκλεκτής αποστολής». Στρατηγικός στόχος-Επέκταση και ηγεμονία στην Βόρεια Αμερική-Επέκταση και ηγεμονία στην Ανατολική Ευρώπη και Ασία.

Η έννοια του «εκλεκτού έθνους» αποτελεί κεντρικό άξονα στον πολιτικό και θρησκευτικό στοχασμό πολλών χωρών, ιδιαίτερα των Ηνωμένων Πολιτειών και της Ρωσίας. Η ιδέα αυτή συνδέεται με προτεσταντικές θεωρήσεις, βιβλικά προφητικά κείμενα και ερμηνείες ιστορικής αποστολής, που διαμόρφωσαν ιδεολογίες όπως το Αμερικανικό Πεπρωμένο (Manifest Destiny) και τον Χριστιανικό Σιωνισμό, αλλά και την Ρωσική αντίληψη περί «Τρίτης Ρώμης»].

Πιο σύγχρονα παραδείγματα είναι η ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν. Το Ιράν συνδυάζει κράτος και θρησκευτική αποστολή, θεωρεί τον εαυτό του ηγέτη του σιιτικού κόσμου και  βλέπει την πολιτική ως θρησκευτικό καθήκον. Η εξωτερική πολιτική γίνεται ιδεολογική επέκταση, όχι απλή γεωπολιτική.

Αλλά και το σύγχρονο κράτος του Ισραήλ αντλεί νομιμοποίηση από την αρχαία ιδέα του εκλεκτού λαού, συνδυάζει θρησκευτικό, εθνικό και ιστορικό επιχείρημα και βλέπει την ασφάλεια ως υπαρξιακό καθήκον. Η πολιτική του δεν είναι μόνο στρατηγική, αλλά και υπαρξιακή–θεολογική.

Συμπερασματικά οι “εκλεκτοί λαοί” είναι τόσο ισχυρή ιδέα επειδή η πίστη ότι ένας λαός είναι εκλεκτός δημιουργεί ενότητα σε κρίση, νομιμοποιεί θυσίες, δικαιολογεί επέκταση και επιβιώνει ακόμα και μετά την κατάρρευση Αυτοκρατοριών.

Αλλά ταυτόχρονα δημιουργεί συγκρούσεις, αποκλείει άλλους λαούς, και μετατρέπει την πολιτική σε ηθική απόλυτη σύγκρουση. Η ιστορία δείχνει ότι καμία δύναμη δεν θεωρούσε τον εαυτό της απλό κράτος. Όλες πίστευαν πως ήταν φορείς αποστολής — και αυτή ακριβώς η πίστη τις έκανε ισχυρές, αλλά και επικίνδυνες.

Θα είναι άραγε αυτή η εξέλιξη των πραγμάτων στις μέρες μας; Κανείς δεν μπορεί να πει με σιγουριά, άλλα μόνο αν λάβουμε όλα τα κατάλληλα μέτρα ως λαός θα αποφύγουμε τις οποίες κακοτοπιές και θα φέρουμε εκ νέου την πολυαγαπημένη μας πατρίδα σε μία κατάσταση ακμής και ευημερίας.