ΟΜΟΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ PANEM HUNGER GAMES ΜΕ ΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΡΩΜΗ ΚΑΙ ΤΙΣ ΣΗΜΕΡΙΝΕΣ ΗΠΑ

ομοιοτητες της Panem Hunger Games με την Αρχαια Ρωμη και τις σημερινες ΗΠΑ

Γράφει ο ΑΛΩΠΗΞ

Όπως είναι γνωστό υπάρχουν πολλές ομοιότητες μεταξύ της Panem (Hunger Games), της Αρχαίας Ρώμης και των σύγχρονων ΗΠΑ, με έμφαση τόσο στην πολιτική, όσο και στην κοινωνική και στην πολιτισμική διάσταση.

Panem, Αρχαία Ρώμη και σύγχρονες ΗΠΑ: Πολιτικές και Κοινωνικές Αναλογίες. Η σειρά Hunger Games της Suzanne Collins (2008 μ.Χ.–2010 μ.Χ.) δεν είναι μόνο νεανική λογοτεχνία ή επιστημονική φαντασία· πρόκειται για πολιτική αλληγορία, που αντλεί στοιχεία τόσο από την ιστορία όσο και από σύγχρονες κοινωνικές δομές.

Το όνομα και η Ρωμαϊκή προέλευση. Το όνομα Panem προέρχεται από την λατινική φράση panem et circenses («ψωμί και θεάματα»), που χρησιμοποίησε ο Ρωμαίος ποιητής Ιουβενάλιος. Στην Αρχαία Ρώμη οι άρχοντες χρησιμοποιούσαν θεάματα (gladiators, μονομαχίες) για να αποσπάσουν την προσοχή του λαού από τα κοινωνικά προβλήματα.

Το ψωμί ήταν μέσο χειραγώγησης: οι πολίτες διατηρούνταν ήσυχοι μέσω δωρεάν αγαθών. Στην Panem η Capitol προσφέρει θεάματα και πολυτέλεια σε ελίτ, ενώ οι Περιφέρειες υποφέρουν από φτώχεια και καταπίεση. Οι Αγώνες είναι η σύγχρονη εκδοχή των μονομαχιών: θάνατος και ψυχαγωγία, για να διατηρηθεί η κοινωνική ιεραρχία.

Υπάρχει κοινωνική και γεωγραφική ιεραρχία. Στην Αρχαία Ρώμη υπήρχε πολιτική και οικονομική ανισότητα, πατρίκιοι vs πληβείοι. Υπήρχαν περιφέρειες και επαρχίες: πληρωμές, φόροι και έλεγχος από κεντρική εξουσία..

Η Panem έχει πρωτεύουσα την Capitol σαν  Ρώμη (κεντρική εξουσία, πλούτος, τεχνολογία) με περιφέρειες = επαρχίες: κάθε μία παράγει διαφορετικά αγαθά, υπάκουες μέσω φόβου. Στις σύγχρονες ΗΠΑ υπάρχει επίσης οικονομική και πολιτική ανισότητα, ιδιαίτερα ανάμεσα σε μεγάλες μητροπόλεις και αγροτικές/βιομηχανικές περιοχές με πλούσιους και φτωχούς Η πολιτισμική και οικονομική κεντρικότητα των μεγάλων πόλεων (Νέα Υόρκη, Σικάγο, Λος Άντζελες) μοιάζει με το Capitol.

Υπαρχουν θεάματα ως μέσο κοινωνικού ελέγχου. Τα Ρωμαϊκά μονομάχους και πολλές μονομαχίες για τις μάζες στο Κολοσσιαίο και σε μικρότερα στάδια αγώνων σε όλη την Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία με σκοπός: Χειραγώγηση και ψυχαγωγία, απόσπαση προσοχής από κρίσεις.

Στα Hunger Games υπάρχουν οι Αγώνες, ζωντανά μεταδιδόμενοι, φαντασμαγορικά θεάματα, με άμεσο σκοπό να υπενθυμίζουν στις Περιφέρειες ποιος έχει την πλήρη εξουσία και για να διασκεδάζουν την ελίτ.

Στις σύγχρονες ΗΠΑ υπάρχει η Reality TV, αθλητικά γεγονότα, σόου: αντίστοιχη «σύγχρονη ψυχαγωγία» που απορροφά την προσοχή και δημιουργεί πολιτισμική υπερεστίαση στην εικόνα και την διασκέδαση.

Πρόσφατα δε ο Αμερικάνος Προέδρος Τραμπ ανακοίνωσε στις ΗΠΑ την ίδρυση των λεγομένων Patriot Games/Πατριωτικών Αγώνων  που σε πολλούς θύμισε και ονομαστικά την ονομασία των Hunger Games.

Και στις δυο περιπτώσεις, 2 άτομα, ένα αγόρι και ένα κορίτσι από κάθε πολιτεία των ΗΠΑ ή περιφέρεια της Πάνε θα λαμβάνει μέρος σε αυτά μέχρι μετά από κάποιες εβδομάδες αγώνων να αναδειχτεί ο τελικός νικητής.

Φυσικά, εννοείται ότι σε αντίθεση με τα αιμοχαρή και τα θανατηφόρα για τους διαγωνιζομένους παιχνίδια πείνας της Πάνεμ, οι Πατριωτικοί Αγώνες του Τραμπ δεν ενέχουν κανέναν απολύτως κίνδυνο για κανέναν από τους αθλητές, αφού είναι κανονικά αθλητικά παιχνίδια.

Όμως σε όλες τις περιπτώσεις των παιχνιδιών αυτών υπάρχουν και στην περίπτωση αυτή ομοιότητες με την Panem, μέσω της μαζικής συμμετοχής και διαχείρισης συναισθημάτων μέσω θεαμάτων από το κράτος.

Υπάρχει επίσης εξέγερση και πολιτική αλλαγή. Στην Ρώμη με επαναστάσεις και πραξικοπήματα συνήθως ξεκινούσαν από την περιφέρεια ή τον στρατό. Ο λαός είχε περιορισμένη δυνατότητα αλλαγής χωρίς στρατηγική οργάνωση.

Στην Panem η Katniss ως σύμβολο αντίστασης, μετατρέπεται σε ηγέτη της εξέγερσης. Η αλλαγή έρχεται όχι μόνο από βία αλλά και από πολιτική συμβολικότητα και κινητοποίηση των μαζών από πλευράς των πρωταγωνιστών.

Στις σύγχρονες ΗΠΑ για κάποιες οι κοινωνικές εξεγέρσεις (π.χ. πολιτικά κινήματα, διαδηλώσεις) μοιάζουν με τις «Περιφέρειες» που κινητοποιούνται μέσω συμβολικών ηγετών. Μέσα κοινωνικής δικτύωσης = σύγχρονο αντίστοιχο των «τηλεοπτικών αγώνων» για την εξάπλωση του μηνύματος.

Σε όλες τις περιπτώσεις αυτές υπάρχει οικονομική και τεχνολογική ανισότητα. Στην Ρώμη οι επαρχίες παρέχουν πρώτες ύλες και φόρους στην πρωτεύουσα. Η τεχνολογία (αρχιτεκτονική, στρατός) συγκεντρώνεται στην πρωτεύουσα.

Η Panem έχει μέσω της Capitol: Τεχνολογία, πλούτος, τρόφιμα, πολυτέλεια, ενώ αντίθετα οι περιφέρειες έχουν δουλειά, φτώχεια, παραγωγή αγαθών. Η τεχνολογία (αρχιτεκτονική, στρατός) συγκεντρώνεται στην πρωτεύουσα.

Στις σύγχρονες ΗΠΑ υπάρχει επίσης αντίστοιχη ανισότητα: Πλούσιες μητροπόλεις, τεχνολογικές εταιρείες, παραγωγικές περιοχές με χαμηλό εισόδημα. Η τεχνολογική υπεροχή (Silicon Valley, Wall Street) συγκεντρώνει την εξουσία.

Όλες έχουν ηθική και ψυχαγωγία. Κοινό στοιχείο και των τριών συστημάτων: Η εξουσία χρησιμοποιεί ψυχαγωγία για να καθυποτάξει και να χειραγωγήσει. Η ηθική αποστασιοποίηση από τα θύματα είναι απαραίτητη:

Στην Ρώμη με θάνατος μονομάχων. Στην Panem με θάνατος tributes, ενώ στις ΗΠΑ με  έντονα ριάλιτι και αθλητικά spectacles ως «ασφαλής απόσπαση προσοχής», όπως και τους Νέους Πατριωτικούς Αγώνες του Τραμπ.

Συμπερασματικά, η Panem λειτουργεί ως σύγχρονο ιστορικό αλληγορικό μοντέλο που συνδυάζει στοιχεία από την Αρχαία Ρώμη με θεάματα, ψωμί, συγκεντρωτική εξουσία, ανισότητες, αλλά και από τις σύγχρονες ΗΠΑ με την μεγάλη πολιτική και οικονομική ανισότητα, ψυχαγωγία ως μαζικός χειρισμός, τεχνολογική υπεροχή.

Υπάρχουν πολλές ενδιαφέρουσες ομοιότητες ανάμεσα στην εξέγερση των Περιφερειών και την ανατροπή του Καπιτωλίου στο Panem (Hunger Games), στους εμφυλίους, εξεγέρσεις και πραξικοπήματα στην Αρχαία Ρώμη και στο σενάριο της ταινίας Civil War.

1. Κεντρική Εξουσία εναντίον Περιφερειών / Επαναστατών. Panem – Hunger Games. To Panem είναι μια δυστοπική αυτοκρατορία όπου το Καπιτώλιο ασκεί αυταρχική εξουσία πάνω από τις 12 περιφερειακές Districts με κοινωνική ανισότητα και καταπίεση. Η ετήσια γιορτή των Αγώνων Πείνας υπάρχει για να ελέγχει και να υπενθυμίζει την κυριαρχία του Καπιτωλίου. Η Δεύτερη Επανάσταση ξεκινά όταν οι περιφέρειες εξεγείρονται συστηματικά ενάντια στον καταπιεστικό έλεγχο και στο τέλος ανατρέπουν τον πρόεδρο Snow και το Καπιτώλιο.

Αρχαία Ρώμη – Εμφύλιοι και Εξεγέρσεις. Η Ρωμαϊκή Δημοκρατία και αργότερα η Αυτοκρατορία υπέστησαν διαδοχικές εμφύλιες συγκρούσεις, πραξικοπήματα και εξεγέρσεις που κατέκριναν ή αντέστρεψαν την εξουσία της κεντρικής κυβέρνησης ή ισχυρών ηγετών.

Παραδείγματα: Ο Μάρκος Λικίνιος Κράσσος και ο Σπάρτακος ηγήθηκαν εξέγερσης σκλάβων που απείλησε άμεσα τη ρωμαϊκή κοινωνία (Τρίτος Σερβίλιος Πόλεμος). Η πολιτική αστάθεια της Ύστερης Δημοκρατίας με τις συγκρούσεις φόρου του Sulla εναντίον Μάριου και η μαζική χρήση στρατού για πολιτική κυριαρχία.

Πολλά άλλα πραξικοπήματα και εμφύλιοι μεταξύ στρατηγών και αυτοκρατόρων σημείωσαν την απαξίωση και τελικά την αλλαγή της πολιτικής τάξης. Ομοιότητα: Και στις δύο περιπτώσεις υπάρχει μια κεντρική εξουσία/Αυτοκρατορία που καταπιέζει περιφερειακά ή κοινωνικά στρώματα, τα οποία καταλήγουν σε εξέγερση ή εμφύλιο.

2. Αιτίες και Δυναμική Εξέγερσης / Εμφυλίου. Panem. Η εξέγερση ξεκινά από βαθιά κοινωνική ανισότητα, καταπίεση των περιφερειών, καταναγκασμός στην εξουσιαστική τάξη και άγρια σκληρότητα των Αγώνων Πείνας, τα οποία τελικά ενώνουν τις περιοχές στην αντίσταση.

Ρώμη. Παλαιότερες εξεγέρσεις και εμφύλιοι είχαν επίσης βαθιές κοινωνικές ρίζες (συγκρούσεις τάξεων πλούσιων/φτωχών, στρατιωτική δύναμη υπέρ του ισχυρού, διαρκής πολιτική αστάθεια). Στο τέλος της Δημοκρατίας, ιδιωτικές στρατιωτικές δυνάμεις ακολουθούν ηγέτες που υποσχέθηκαν κοινωνική αλλαγή ή εξουσία, οδηγώντας σε πλήρη εμφύλια σύγκρουση. Ομοιότητα: Σε κάθε περίπτωση η κοινωνική ανισότητα, η κατάχρηση εξουσίας και η αποτυχία ειρηνικής διευθέτησης συγκρούσεων οδηγούν σε βίαιες εξεγέρσεις ή εμφύλιο.

⚔️ 3. Το Προσωπείο της Εξουσίας και οι Ηγετικές Μορφές. Coriolanus Snow (Panem). Πρόεδρος του Panem και κύριος αντικείμενο μίσους και εξέγερσης, καθώς αντιπροσωπεύει αυταρχισμό, καταπίεση και την εξουσία που δεν ανταποκρίνεται στις ανάγκες των πολιτών. Τελικά καταλύεται από εσωτερική εξέγερση, λες και η κεντρική εξουσία έχασε την κοινωνική της βάση.

Αρχαία Ρώμη. Πολλοί Ρωμαίοι ηγέτες και αυτοκράτορες χάθηκαν λόγω εξεγέρσεων ή εμφυλίων:. Η κατάχρηση δύναμης ή η πολιτική μοναρχία πολλές φορές έδιωχνε τους ηγεμόνες. Η ουσιαστική εξουσία συχνά κατέληγε σε στρατιωτικούς ισχυρούς που υποσχόταν «τάξη», αλλά οδηγούσε σε δικτατορία ή εμφύλιο.

Ταινία Civil War. Στο Civil War, υπάρχει ένας ανώνυμος πρόεδρος που αρνείται να εγκαταλείψει την εξουσία μετά από εκλεγμένη θητεία, προκαλώντας εμφύλιο πόλεμο (μία κλιμάκωση της πολιτικής ρήξης).

Ομοιότητα χαρακτήρων: Ο Snow του Panem, όπως και ο ανώνυμος Πρόεδρος του Civil War, είναι προσωπείο διχασμού και αποτυχίας σταθερής πολιτικής. Παρόμοιες προσωπικότητες στην Ρώμη ήταν ηγέτες που βασίζονταν στον στρατό για να κρατηθούν στην εξουσία, με αποτέλεσμα εμφύλιες συγκρούσεις ή πραξικοπήματα.

Η εξέγερση των Περιφερειών στο Panem μοιράζεται κοινά γνωρίσματα με τους πολλούς εμφύλιους και πραξικοπήματα της Ρωμαϊκής ιστορίας: κοινωνική καταπίεση, κατάχρηση εξουσίας, στρατιωτική εμπλοκή και τελική πτώση του καθεστώτος.

Ο ανώνυμος Πρόεδρος στην ταινία Civil War λειτουργεί ως μια αλληγορία του ηγεμόνα που αρνείται τις νόμιμες διαδικασίες, προκαλώντας εμφύλιο – κάτι που επίσης εμφανίζεται συχνά σε ρωμαϊκές πηγές όταν αυτοκράτορες ή άρχοντες παραβίαζαν θεσμούς.

Η μορφή του Coriolanus Snow ως ένας αυταρχικός, αποσυνδεδεμένος από τον λαό ηγέτης, έχει αναλογίες με Ρωμαίους ηγεμόνες που αποξενώθηκαν από τις βάσεις τους και τελικά όλοι τους ανατράπηκαν.

Η αλληγορία δείχνει ότι οι κοινωνικές και πολιτικές στρατηγικές επιβολής εξουσίας έχουν διαχρονική ισχύ: Οι μάζες χειραγωγούνται με συνδυασμό φοβίας, ψυχαγωγίας και εξάρτησης από πόρους, ενώ η κεντρική εξουσία παραμένει ισχυρή και αποστασιοποιημένη.

Θα είναι άραγε αυτή η εξέλιξη των πραγμάτων στις μέρες μας; Κανείς δεν μπορεί να πει με σιγουριά, άλλα μόνο αν λάβουμε όλα τα κατάλληλα μέτρα ως λαός θα αποφύγουμε τις οποίες κακοτοπιές και θα φέρουμε εκ νέου την πολυαγαπημένη μας πατρίδα σε μία κατάσταση ακμής και ευημερίας.