ΟΙ ΟΜΟΙΟΗΤΕΣ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΡΟΠΑΓΑΝΔΑ ΠΟΥ ΕΧΕΙ Η ΤΑΙΝΙΑ ΦΛΑΣ ΓΚΟΡΝΤΟΝ ΕΝΑΝΤΙ ΤΗΣ ΚΙΝΑΣ

Οι ομοιοητες και την προπαγανδα που εχει η ταινια Φλας Γκορντον εναντι της Κινας

Γράφει ο ΑΛΩΠΗΞ

Όπως είναι γνωστό καθόλη την διάρκεια της ιστορίας υπήρξε προπαγάνδα των Αμερικάνων κατά των εχθρών τους, τόσο στον Ψυχρό Πόλεμο, όσο και στις μέρες μας παρουσιάζοντας τους ως ανηλεή και αδίστακτα τέρατα.

Μια πολύ γνωστή ταινία του είδους αυτού είναι η ταινία του Flash Gordon, με τον Ming the Merciless να είναι και ο κίτρινος εχθρός σαν πολιτισμική προπαγάνδα, Κίνα ενάντια σε Δύση. Η σειρά Flash Gordon (κόμικς από το 1.934 μ.Χ., ταινία 1.980 μ.Χ.) γεννήθηκε σε μια εποχή όπου η Δύση, και ειδικά οι ΗΠΑ, κατασκεύαζαν έντονα τον μύθο του εξωτικού, απολυταρχικού και απειλητικού Ανατολικού Άλλου.

Το όνομα Ming the Merciless δεν είναι τυχαίο. Παραπέμπει άμεσα στην Δυναστεία Μινγκ της Κίνας. Ενισχύει το στερεότυπο του ανατολίτη δεσπότη. Συνδέεται με το μοτίβο του Yellow Peril (Κίτρινος Κίνδυνος), κυρίαρχο στην δυτική προπαγάνδα του 19^ου–20ού Αιώνα μ.Χ.

Για το δυτικό κοινό του 19^ου και αρχών 20ού Αιώνα μ.Χ., οι Κινεζικές δυναστείες συχνά παρουσιάζονταν ως αυταρχικές, εξωτικές,  ανεξιχνίαστες και επικίνδυνες.  Το μοτίβο αυτό εντάσσεται στο ευρύτερο πολιτισμικό στερεότυπο του “Yellow Peril” (Κίτρινος Κίνδυνος), το οποίο κυριάρχησε στην Δύση από τα τέλη του 19^ου Αιώνα μ.Αχ. έως τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Ο Μινγκ ενσαρκώνει ακριβώς αυτό, έναν απόλυτο, απάνθρωπο, ανατολίτη δεσπότη που απειλεί τον «ελεύθερο κόσμο». Ο Μινγκ ως αρχέτυπο του «σατανικού δεσπότη» αφού εμφανισιακά, ο Μινγκ έχει αυστηρά, γωνιώδη χαρακτηριστικά, έντονο βλέμμα και μια τελετουργική, σχεδόν θεοκρατική παρουσία.

Πολλοί θεατές έχουν επισημάνει ομοιότητες με τον Anton LaVey, ιδρυτή της Εκκλησίας του Σατανά. Δεν υπάρχει απόδειξη πρόθεσης, όμως η σύγκριση είναι ενδιαφέρουσα σε επίπεδο αρχέτυπου σαν αυταρχικός χαρισματικός ηγέτης, λατρεία της ισχύος και της κυριαρχίας, θεατρική, σχεδόν «αντίχριστη» αισθητική

Έτσι, ο Μινγκ δεν παρουσιάζεται απλώς ως πολιτικός εχθρός, αλλά ως ηθικά διεστραμμένος, σχεδόν μεταφυσικά κακός. Αυτό είναι βασικό χαρακτηριστικό της προπαγάνδας, ο αντίπαλος δεν έχει απλώς άδικο — είναι από την φύση του κακός.

Ο Μινγκ είναι απόλυτος μονάρχης, κυβερνά με τρόμο, έχει υπερτεχνολογική Αυτοκρατορία, απειλεί την Γη (δηλαδή την Δύση) και έχει εμφανισιακές ομοιότητες με Anton LaVey.  Η παρατήρηση ότι ο Μινγκ θυμίζει Anton LaVey (ιδρυτή της Εκκλησίας του Σατανά) δεν είναι ιστορικά τεκμηριωμένη ως πρόθεση, αλλά η εμφάνιση του με το αιχμηρό μούσι, η θεατρική αυταρχικότητα, η  αποθέωση του εγώ,  δημιουργούν ένα αρχέτυπο του «σατανικού δεσπότη».

Αυτό ενισχύει την ηθική διχοτόμηση: Δύση = ελευθερία και Ανατολή = τυραννία. Ο Flash Gordon ως σύμβολο της Δύσης. Ο Flash λευκός, αθλητικός, Αμερικανός και ατομικιστής ήρωας που σώζει τον κόσμο χωρίς ιδεολογία, μόνο με «καθαρό ήθος».  Αυτή είναι καθαρή soft power αφήγηση: Η Δύση δεν επιτίθεται — «σώζει».

Ο Flash δεν εκπροσωπεί μια Αυτοκρατορία, αλλά τον “ελεύθερο άνθρωπο”. Αυτό είναι ένα κλασικό δυτικό αφήγημα, η Δύση δεν κατακτά, δεν επιβάλλεται,  απλώς «ελευθερώνει». Έτσι, η σύγκρουση δεν παρουσιάζεται ως Δύση εναντίον Ανατολή, αλλά ως Ελευθερία εναντίον Τυραννίας.  Αυτή η ηθική αναπλαισίωση είναι κεντρικό στοιχείο της soft power προπαγάνδας.

Από τον Ψυχρό Πόλεμο στο σήμερα: Ξ Κίνα ως σύγχρονη απειλή. Όταν δημιουργήθηκε το Flash Gordon, η Κίνα δεν ήταν ακόμη παγκόσμια υπερδύναμη,  αλλά λειτουργούσε ήδη στο δυτικό φαντασιακό ως «κοιμώμενος γίγαντας».

Σήμερα, με την οικονομική άνοδο της Κίνας, την τεχνολογική της ισχύ, τον ανταγωνισμό με τις ΗΠΑ, το παλιό αυτό αφήγημα αποκτά εκ των υστέρων επικαιρότητα. Ο Μινγκ μπορεί να διαβαστεί σήμερα ως πρόδρομος του φόβου για μια μη-δυτική υπερδύναμη, σύμβολο του άγχους της Δύσης απέναντι σε έναν διαφορετικό πολιτισμικό πόλο ισχύος Σημαντικό όμως είναι να τονιστεί, αυτή η ανάγνωση αφορά τον δυτικό φόβο, όχι την πραγματική Κίνα.

Συμπέρασμα: όχι «κακή ταινία», αλλά χαρακτηριστικό παράδειγμα. Το Flash Gordon δεν είναι μοναδικό ούτε «σατανικό» έργο. Είναι όμως προϊόν της εποχής του, φορέας παλαιών στερεοτύπων, παράδειγμα του πώς η διασκέδαση μεταφέρει ιδεολογία. Η προπαγάνδα εδώ δεν λειτουργεί με συνθήματα, αλλά με εικόνες,  χαρακτήρες, απλοποιημένες ηθικές αντιθέσεις και ακριβώς γι’ αυτό είναι αποτελεσματική.

Ουσιαστικά στις μέρες μας με την άνοδο της Κίνας ως γεωπολιτικής δύναμης, το Flash Gordon διαβάζεται εκ των υστέρων ως πρώιμη πολιτισμική προετοιμασία, απλοϊκή αλλά ισχυρή προπαγάνδα και δημιουργία μνήμης ότι «η Κίνα = φυσικός εχθρός».

Το Star Wars είναι εμπνευσμένο από τον Ψυχρός Πόλεμο και την «Αυτοκρατορία του Κακού». Το Star Wars (1.977 μ.Χ.) γεννήθηκε εν μέσω Ψυχρού Πολέμου, μετά το Βιετνάμ και σε κρίση εμπιστοσύνης προς την εξουσία (Νίξον).

Η Αυτοκρατορία είναι υβρίδιο Ναζιστικής αισθητικής (στολές, παρελάσεις),  Σοβιετικού ολοκληρωτισμού και Αμερικανικού αυταρχισμού Νίξον. Ο ίδιος ο George Lucas έχει δηλώσει: Ο Πάλπατιν εμπνεύστηκε από τον Νίξον.  Η Δημοκρατία που αυτοκαταργείται είναι Αμερικανικός φόβος

Το Star Wars ειχε σχέση και με το πρόγραμμα SDI. Το πρόγραμμα Strategic Defense Initiative (SDI) του Ρίγκαν ονομάστηκε ανεπίσημα «Star Wars». Η σύμπτωση δεν είναι αθώα: Το Διάστημα είναι νέο πεδίο πολέμου και η τεχνολογία είναι σωτηρία και η Αυτοκρατορία είναι ο εχθρός (ΕΣΣΔ).  Το Star Wars κανονικοποίησε την στρατιωτικοποίηση του διαστήματος και δημιούργησε μυθολογία «καλού τεχνολογικού πολέμου».

Η δε Panem στα Hunger Games είναι εμπμνευσμενη από την Αρχαία Ρώμη και τις σύγχρονες ΗΠΑ. Η Panem είναι σχεδιασμένη πάνω στην Ρώμη: Panem = από το panem et circenses. Capitol = Ρώμη. Περιφέρειες = επαρχίες.  Ομοιότητες με Ρώμη. Θεάματα θανάτου. Υποταγή μέσω διασκέδασης. Απόσταση ελίτ–λαού. Εξευτελισμός των περιφερειών

Αλλά και τις σύγχρονες ΗΠΑ θυμίζει η Panem με οικονομική ανισότητα, Reality TV, πολιτική μέσω εικόνας, Αυτοκρατορική εξουσία χωρίς άμεση δικτατορία, ενώ ακόμα και η Katniss δεν είναι επαναστάτρια από ιδεολογία: Είναι προϊόν του συστήματος Όπως συχνά και οι «αντισυστημικοί ήρωες» σήμερα

Ο Ming the Merciless δεν είναι μεμονωμένη περίπτωση. Ανήκει σε μια μακρά γενεαλογία χαρακτήρων που ενσαρκώνουν τον φόβο της Δύσης απέναντι στην Ανατολή — άλλοτε Κίνα, άλλοτε Ιαπωνία, άλλοτε γενικά «Ασία» ή «Ευρασία».

Ο Μινγκ είναι ο κλασικός «σατανικός αυτοκράτορας της Ανατολής». Ο Fu Manchu είναι το αρχέτυπο.  Ο Fu Manchu (λογοτεχνία & κινηματογράφος, αρχές 20ού αιώνα) είναι ίσως το πιο καθαρό παράδειγμα.

Χαρακτηριστικά, Κινέζος εγκέφαλος-ιδιοφυΐα, μυστικές οργανώσεις, δηλητήρια, επιστήμη, αποκρυφισμός. Στόχος: παγκόσμια κυριαρχία. Ομοιότητες με Μινγκ. Κινέζικη καταγωγή ως απειλή, διαβολική ευφυΐα και απανθρωποποίηση (δεν έχει προσωπικά κίνητρα, μόνο εξουσία). Ο Fu Manchu είναι η βάση πάνω στην οποία χτίστηκε ο Μινγκ.

Ο. Lo Pan (Big Trouble in Little China) είναι ενδιαφέρουσα εξέλιξη του ίδιου μοτίβου. Χαρακτηριστικά Αρχαίος Κινέζος μάγος. Συνδυασμός μυστικισμού και τεχνολογίας. Παράσιτο μέσα στον σύγχρονο κόσμο.  Ομοιότητες με Μινγκ. Εξωτική σοφία, αθανασία/διαχρονική απειλή, η Κίνα ως κάτι που «δεν πέθανε ποτέ» και εδώ η Ανατολή δεν είναι απλώς εχθρός — είναι αρχαία, σκοτεινή και ακατανόητη.

Ο Wenwu/Mandarin (Marvel – Iron Man). Ο Mandarin είναι ο σύγχρονος απόγονος του Μινγκ. Χαρακτηριστικά. Πολέμαρχος με αρχαία όπλα και συνδυάζει Αρχαία Κινεζική μυθολογία και σύγχρονη τρομοκρατία με το Δίκτυο «Δέκα Δαχτυλιδιών».

Ομοιότητες με Μινγκ. Ανατολικός δεσπότης. Υπερδύναμη χωρίς ηθική. Φόβος για Κίνα που συνδυάζει παρελθόν και μέλλον Σημείωση: Η Marvel προσπάθησε αργότερα να «διορθώσει» την καρικατούρα, πράγμα που δείχνει επίγνωση του προβλήματος.

Ο Blofeld (James Bond – ευρασιατική απειλή). Ο Blofeld δεν είναι Ασιάτης, αλλά έχει «ευρασιακή» αισθητική, διεθνή, απρόσωπη εξουσία, μυστικές βάσεις, τεχνολογία, πειθαρχία. Συχνά οι εχθροί του Bond δεν είναι καθαρά Ανατολή ή Δύση, αλλά «εκφυλισμένη Ανατολή μέσα στην Δύση». Όπως και ο Μινγκ, δεν ανήκει σε έθνος, αλλά σε παγκόσμια απειλή.

Ο Αυτοκράτορας Πάλπατιν (Star Wars) αν και δεν είναι «Ανατολικός», η αισθητική του είναι τελετουργική, Αυτοκρατορική, θεοκρατική και μοιάζει με τον Μινγκ σαν Κινέζο Αυτοκράτορα και Ανατολικό δεσπότη.  Η διαφορά είναι οι ο Πάλπατιν είναι «δυτικός φόβος για την Δύση», ενώ ο Μινγκ είναι «δυτικός φόβος για την Ανατολή».

Τα κοινά που όλοι αυτοί οι χαρακτήρες μοιράζονται είναι απόλυτη εξουσία, απρόσωπη σκληρότητα, υπερτεχνολογία ή αρχαία γνώση, απουσία ατομικής ηθικής, απειλή για τον “ελεύθερο κόσμο” και δεν παρουσιάζονται ποτέ ως απλοί άνθρωποι με καθημερινά κίνητρα, ή με κοινωνική πολυπλοκότητα.  Αυτό είναι απανθρωποποίηση, βασικό εργαλείο προπαγάνδας.

Αυτό το μοτίβο επανέρχεται γιατί η  Δύση χρειάζεται  έναν εξωτερικό εχθρό για να ορίσει τον εαυτό της ως «ελεύθερο». Η Ανατολή λειτουργεί ιδανικά γιατί είναι πολιτισμικά διαφορετική, έχει μακρά ιστορία και δεν χωρά εύκολα στο δυτικό αφήγημα.  Ο Μινγκ, λοιπόν, δεν είναι απλώς κακός χαρακτήρας. Είναι σύμπτωμα ενός πολιτισμικού φόβου.

Το τελικό συμπέρασμα είναι ότι ο Ming the Merciless είναι παιδί του Fu Manchu, αδελφός του Mandarin, πρόγονος σύγχρονων γεωπολιτικών «κακών» και όλοι μαζί αποκαλύπτουν κάτι βαθύτερο, όχι το τι είναι η Ανατολή, αλλά το πώς την φοβήθηκε η Δύση.

Θα είναι άραγε αυτή η εξέλιξη των πραγμάτων στις μέρες μας; Κανείς δεν μπορεί να πει με σιγουριά, άλλα μόνο αν λάβουμε όλα τα κατάλληλα μέτρα ως λαός θα αποφύγουμε τις οποίες κακοτοπιές και θα φέρουμε εκ νέου την πολυαγαπημένη μας πατρίδα σε μία κατάσταση ακμής και ευημερίας.