ΠΩΣ Η ΤΑΙΝΙΑ STARWARS ΠΟΥ ΒΓΗΚΕ ΕΠΙ ΨΥΧΡΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ ΕΙΝΑΙ ΜΙΑ ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΓΙΑ ΤΟ ΔΙΑΣΤΗΜΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕ ΤΟ ΙΔΙΟ ΟΝΟΜΑ STARWARS

πως η ταινια Starwars που βγηκε επί Ψυχρου Πολεμου ειναι μια μεταφορα για το διαστημικο προγραμμα με το ιδιο ονομα Starwars

Γράφει ο ΑΛΩΠΗΞ

Όπως είναι γνωστό η ταινία Starwars που βγήκε επί Ψυχρού Πολέμου είναι μια μεταφορά για το διαστημικό πρόγραμμα με το ίδιο ονομα Starwars και αυτό, όπως και με την φράση Αυτοκρατορία του κακού του Πάλπατιν που είναι εμπνευσμένη από την ΕΣΣΔ και την ναζιστική Γερμανία αλλά και τον Νίξον.

Η ταινία Star Wars: A New Hope (1.977 μ.Χ.) κυκλοφόρησε σε μια από τις πιο φορτισμένες περιόδους του 20ού Αιώνα μ.Χ. τον ύστερο Ψυχρό Πόλεμο, αμέσως μετά  τον πόλεμο του Βιετνάμ,  το σκάνδαλο Γουότεργκεϊτ και την κρίση εμπιστοσύνης προς την πολιτική εξουσία στις ΗΠΑ

Αν και παρουσιάστηκε ως «διαστημικό παραμύθι», το Star Wars αποδείχθηκε ένα από τα πιο πολιτικά έργα ποπ κουλτούρας, λειτουργώντας ως μυθολογική μεταφορά εξουσίας, Αυτοκρατορίας και αντίστασης.

Η Αυτοκρατορία: ένα υβρίδιο φόβων της Δύσης. Η Γαλαξιακή Αυτοκρατορία δεν αντιστοιχεί σε έναν μόνο ιστορικό εχθρό. Είναι ένα συγχωνευμένο αρχέτυπο, φτιαγμένο από τρεις βασικές πηγές φόβου: α) Ναζιστική Γερμανία

Η ομοιότητα είναι σκόπιμη και εμφανής με τις στολές αξιωματικών εμπνευσμένες από τα SS, τις παρελάσεις, την αρχιτεκτονική ψυχρή, μνημειακή, απάνθρωπη, καθώς μαζί με όλα αυτά και την απόλυτη πειθαρχία. Ο George Lucas έχει αναφέρει ότι η ναζιστική αισθητική χρησιμοποιήθηκε συνειδητά για να γίνει ο εχθρός άμεσα αναγνωρίσιμος ως κακός.

β) Σοβιετική Ένωση (ΕΣΣΔ). Σε επίπεδο δομής, η Αυτοκρατορία θυμίζει συγκεντρωτικό κράτος, με  απρόσωπη γραφειοκρατία, πλήρη έλεγχο κάθε είδους πληροφορίας, απολυτή καταπίεση, στρατόπεδα συγκέντρωσης γκουλάγκ και με καταστολή εξεγέρσεων.

Για το δυτικό κοινό του Ψυχρού Πολέμου, αυτά ήταν χαρακτηριστικά που αποδίδονταν στην ΕΣΣΔ. Η Αυτοκρατορία λειτουργεί έτσι ως ασφαλής μυθολογική αναπαράσταση του κομμουνιστικού «Άλλου», χωρίς να κατονομάζεται άμεσα.

γ) Ρίτσαρντ Νίξον και η αυταρχική Δύση. Αυτό είναι το πιο ενδιαφέρον και συχνά παραγνωρισμένο στοιχείο. Ο ίδιος ο George Lucas έχει δηλώσει ότι ο Αυτοκράτορας Πάλπατιν εμπνεύστηκε εν μέρει από τον Νίξον, όπως και η ιδέα μιας Δημοκρατίας που αυτοκαταργείται «για λόγους ασφάλειας» προέρχεται από τον φόβο για αυταρχισμό μέσα στην Δύση.

Η διάσημη φράση «So this is how liberty dies… with thunderous applause» δεν αφορά την ΕΣΣΔ — αφορά τις ΗΠΑ. Το Star Wars δεν λέει μόνο «ο εχθρός είναι έξω». Λέει και: ο εχθρός μπορεί να γεννηθεί μέσα στην Δημοκρατία.

Ο Πάλπατιν και η έννοια της «Αυτοκρατορίας του Κακού». Η φράση “Evil Empire” (Αυτοκρατορία του Κακού) έγινε διάσημη το 1983, όταν τη χρησιμοποίησε ο Ρόναλντ Ρίγκαν για την Σοβιετική Ένωση.

Όμως στο Star Wars η έννοια προϋπάρχει σε μυθολογική μορφή, ο Πάλπατιν είναι η ενσάρκωση του «κακού που φορά νομιμότητα».  Ο Πάλπατιν δεν καταλαμβάνει την εξουσία με πραξικόπημα, εκλέγεται,  αποκτά έκτακτες εξουσίες και καταργεί την Δημοκρατία «για το καλό όλων». Αυτό είναι καθαρή αλληγορία για τον φόβο της Δύσης ότι η ίδια της η ισχύς μπορεί να γίνει τέρας.

Star Wars και το διαστημικό πρόγραμμα SDI («Star Wars»). Ιστορικό ξεκαθάρισμα. Η ταινία Star Wars κυκλοφόρησε το 1.977 μ.Χ. Το πρόγραμμα Strategic Defense Initiative (SDI) ανακοινώθηκε το 1.983 μ.Χ.

Το SDI ονομάστηκε ανεπίσημα από τα ΜΜΕ «Star Wars», όχι επίσημα από το κράτος. Άρα το πρόγραμμα ΔΕΝ ενέπνευσε την ταινία, η ταινία προηγήθηκε και επηρέασε το φαντασιακό. Πώς όμως συνδέονται;

Το Star Wars κανονικοποίησε την ιδέα του διαστήματος ως πεδίου πολέμου. έκανε αποδεκτή την έννοια «αμυντικά όπλα στο διάστημα» και παρουσίασε την τεχνολογία ως ηθικά ουδέτερη, εξαρτώμενη από το ποιος την χρησιμοποιεί. Όταν ο Ρίγκαν μίλησε για διαστημική ασπίδα και άμυνα απέναντι στο «κακό», το κοινό είχε ήδη εκπαιδευτεί μυθολογικά.

Η ποπ κουλτούρα προετοίμασε το έδαφος για την πολιτική. Οι Επαναστάτες: ποιοι είναι τελικά οι «καλοί»; Οι Επαναστάτες στο Star Wars είναι ανοργάνωτοι, υποχρηματοδοτούμενοι, κερδίζουν με θυσίες και θυμίζουν αντάρτες.

Ο ίδιος ο Lucas έχει πει, οι Επαναστάτες εμπνεύστηκαν από το Βιετκόνγκ, η Αυτοκρατορία είχε στοιχεία Αμερικανικής υπερδύναμης. Αυτό κάνει το Star Wars διπλά ενδιαφέρον, χρησιμοποιήθηκε αργότερα ως ψυχροπολεμικό σύμβολο, αλλά αρχικά ήταν κριτική στην Αυτοκρατορική ισχύ γενικά.

Συμπερασματικά, το Star Wars ως πολιτικός μύθος. Το Star Wars δεν είναι ούτε απλή προπαγάνδα, ούτε ουδέτερη ψυχαγωγία, είναι σύγχρονη μυθολογία, καθρέφτης των φόβων της Δύσης και μια αφήγηση για το πώς η ισχύς διαφθείρει.

Η «Αυτοκρατορία του Κακού» δεν είναι μόνο η ΕΣΣΔ, δεν είναι μόνο οι Ναζί, δεν είναι μόνο ο Νίξον. Είναι η ιδέα ότι κάθε κοινωνία μπορεί να γίνει Αυτοκρατορία, αν θυσιάσει την ελευθερία για την ασφάλεια.

Star Wars vs Dune: Πολιτική Αλληγορία και Μυθολογία Εξουσίας. Και οι δύο σειρές, Star Wars (George Lucas, 1.977 μ.Χ.) και Dune (Frank Herbert, 1.965 μ.Χ.), δεν είναι απλώς επιστημονική φαντασία. Είναι πολιτικά μυθιστορήματα μεταμφιεσμένα σε διαστημικές περιπέτειες, που προέρχονται από τους φόβους και τις ανησυχίες των δημιουργών τους για την εξουσία, την αυτοκρατορία και τις κοινωνικές συγκρούσεις.

1. Αυτοκρατορία και Κεντρική Εξουσία. Star Wars. Η Γαλαξιακή Αυτοκρατορία αντιπροσωπεύει συγκεντρωτική, ολοκληρωτική εξουσία.. Ο Πάλπατιν εκλέγεται νόμιμα και παίρνει υπερεξουσίες, με τελικό αποτέλεσμα την κατάργηση της Δημοκρατίας. Εμπνέεται από Ναζί, ΕΣΣΔ και Νίξον.

Dune. Ο Αυτοκράτορας Σαντιαγκόν IV ελέγχει τους Πλανήτες μέσω φεουδαρχικών ηγεμόνων. Η δύναμη στηρίζεται στον έλεγχο του spice (μελάνης του Arrakis), που είναι απαραίτητο για οικονομία και διαστημικές μετακινήσεις. Αντιπροσωπεύει οικονομικό και στρατιωτικό μονοπώλιο, παραπέμποντας σε πετρελαϊκές αυτοκρατορίες και αποικιοκρατικά μονοπώλια.

Σύγκριση. Και στις δύο περιπτώσεις η αυτοκρατορία είναι παγκόσμια/γαλαξιακή και ασκεί εξουσία πάνω σε πλανήτες ή Ηπείρους. Το Star Wars χρησιμοποιεί δημοκρατικό πρόσχημα, το Dune χρησιμοποιεί οικονομική μονοπωλιακή δύναμη.

2. Αντίσταση και Επαναστάτες. Star Wars. Οι Επαναστάτες είναι ανοργάνωτοι, υπό χρηματοδότηση και ηθικά καθαροί. Θέτουν το καλό ενάντια στο κακό της Αυτοκρατορίας. Dune. Οι Φρέμεν είναι γηγενείς, πολεμιστές και προσαρμοσμένοι στο περιβάλλον τους.. Η αντίσταση είναι περιφερειακή, κοινωνική και οικολογική, όχι μόνο ηθική.

Σύγκριση. Το Star Wars δίνει απλοϊκή ηθική αντίθεση καλού–κακού. Το Dune δείχνει πολιτικές και οικονομικές διαστάσεις, με περιφερειακές ανισότητες, εξάρτηση από φυσικούς πόρους και κοινωνικές στρατηγικές.

3. Ο έλεγχος της τεχνολογίας και των πόρων. Star Wars. Τεχνολογία = στρατιωτική ισχύς (Death Star, διαστημικά σκάφη). Υπερδύναμοι μηχανισμοί για καταστροφή, όχι για ανάπτυξη. Dune. Τεχνολογία περιορισμένη από πολιτισμικούς κανόνες (π.χ. τεχνητή νοημοσύνη απαγορευμένη μετά τους Butlerian Jihad). Ο πραγματικός έλεγχος γίνεται μέσω φυσικών πόρων (spice) και ανθρώπινης εξειδίκευσης Σύγκριση. Star Wars: τεχνολογία ως μέσο κυριαρχίας. Dune: φυσικοί πόροι + στρατηγική γνώση ως μέσο κυριαρχίας

4. Φοβισμός και προπαγάνδα. Star Wars. Αυτοκρατορία: εσωτερικός και εξωτερικός εχθρός. Καθαρές ηθικές γραμμές, μαζική κινητοποίηση μέσω φόβου και κακής προπαγάνδας. Dune. Αυτοκρατορία χρησιμοποιεί θρησκευτικά και μυστικιστικά μοτίβα (Bene Gesserit). Ο φόβος και η πίστη κατευθύνουν τις μάζες, όχι μόνο η στρατιωτική ισχύς.

Σύγκριση. Και οι δύο δείχνουν πως η αυταρχική εξουσία αξιοποιεί φόβο, μυθολογία και θρησκεία για να ελέγξει τον κόσμο.. Στο Star Wars είναι πιο «καθαρά» πολιτικό–ηθικό, στο Dune πιο στρατηγικό–πολιτικό–οικολογικό.

5. Ηγεσία και κληρονομικότητα. Star Wars. Η δύναμη κληρονομείται μέσω «Δύναμης» (Force) και γονιδίων (Anakin, Luke). Θέτει θεολογικό–προφητικό πλαίσιο για ηγεσία. Dune. Ηγεσία συνδέεται με γενετική (Bene Gesserit breeding program), αλλά και στρατηγική και γνώση. Ο Paul Atreides γίνεται ηγέτης μέσω κοινωνικής και στρατηγικής ικανότητας, όχι μόνο μυστικής δύναμης. Σύγκριση. Και οι δύο χρησιμοποιούν κληρονομικότητα ως θεολογικό–πολιτικό εργαλείο. Dune: περισσότερο σύνθετο και «ρεαλιστικό» πολιτικά.

Συμπερασματικά το Star Wars είναι μυθολογική αλληγορία εξουσίας, με καθαρή ηθική διάκριση: Δύση εναντίον ολοκληρωτισμού. Το Dune είναι πολιτικό–οικονομικό σύστημα: διαχείριση πόρων, στρατηγική γνώση, θρησκευτική προπαγάνδα.

Και τα δύο έργα δείχνουν ότι η διαστημική φαντασία μπορεί να είναι καθρέφτης ιστορικών, κοινωνικών και γεωπολιτικών προβλημάτων. Συμπέρασμα: Star Wars=απλοποιημένη ηθική μυθολογία Ψυχρού Πολέμου, Dune = σύνθετη στρατηγική πολιτική αλληγορία με οικονομικές και κοινωνικές διαστάσεις.

Θα είναι άραγε αυτή η εξέλιξη των πραγμάτων στις μέρες μας; Κανείς δεν μπορεί να πει με σιγουριά, άλλα μόνο αν λάβουμε όλα τα κατάλληλα μέτρα ως λαός θα αποφύγουμε τις οποίες κακοτοπιές και θα φέρουμε εκ νέου την πολυαγαπημένη μας πατρίδα σε μία κατάσταση ακμής και ευημερίας.