ΚΡΑΤΗ ΠΟΥ ΕΚΑΝΑΝ ΠΡΟΛΗΠΤΤΙΚΟΥΣ ΠΟΛΕΜΟΥΣ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΑ ΚΑΙ ΑΝΤΙΣΤΟΙΧΑΑ ΣΕΝΑΡΙΑ ΣΤΙΣ ΜΕΡΕΣ ΜΑΣ

κρατη που εκαναν προληπττικους πολεμους διαχρονικα και αντιστοιχαα σεναρια στις μερες μας

Γράφει ο ΑΛΩΠΗΞ

Όπως είναι γνωστό καθόλη την διάρκεια της ιστορίας υπήρξαν πολλοί προληπτικοί και προκαταβολικοί πόλεμοι.  Προκαταβολικός (Preemptive) πόλεμος: Ξεκινά πριν μια επιθετική επίθεση συμβεί, με την πεποίθηση ότι αυτή είναι επικείμενη και αναπόφευκτη.

Προληπτικός (Preventive) πόλεμος: Ξεκινά όχι επειδή μια επίθεση είναι άμεσα επικείμενη, αλλά επειδή ένα κράτος πιστεύει πως μακροπρόθεσμα απειλείται και πρέπει να εξουδετερώσει την απειλή πριν δυναμώσει.

Στο διεθνές δίκαιο γενικώς η προληπτική χρήση βίας δεν θεωρείται νόμιμη εκτός αυστηρών περιπτώσεων άμυνας, ενώ η προκαταβολική αυτοάμυνα μπορεί να γίνει δεκτή μόνον αν η απειλή είναι άμεση και υπαρκτή (Caroline test).

Υπάρχουν πολλά παραδείγματα Ιστορικών Κρατών που χρησιμοποίησαν Προληπτική ή Προκαταβολική στρατιωτική δράση. Στην Αρχαιότητα στον Πελοποννησιακός Πόλεμος η Αθήνα, σύμφωνα με τον Θουκυδίδη, ενίσχυσε και επιτέθηκε στρατηγικά για να προλάβει την άνοδο της Σπάρτης. Ένα Κλασικό παράδειγμα προληπτικού πολέμου λόγω φόβου απώλειας ισχύος (το λεγόμενο Θουκυδίδειο δίλημμα).

Στην Ρωμαϊκή Δημοκρατία/Αυτοκρατορία οι Ρωμαίοι συχνά επιτίθονταν σε γειτονικούς λαούς πριν αυτοί ισχυροποιηθούν στρατιωτικά με γνωστό παράδειγμα οι Πόλεμοι εναντίον Καρχηδόνας (ιδίως ο 3^ος) ή οι εκστρατείες στην Γαλατία από τον Καίσαρα.

Προληπτικός πόλεμος για διατήρηση ηγεμονίας υπήρχε και στον Μεσαίωνα με την Μογγολική Αυτοκρατορία, αφού οι Μογγόλοι συχνά επιτίθονταν πρώτοι, θεωρώντας ότι: «Όποιος δεν υποτάσσεται σήμερα, θα επιτεθεί αύριο» Αυτό ήταν δόγμα στρατηγικής επιβίωσης.

Στην Κίνα οι Δυναστείες Han, Tang, Ming έκαναν εκστρατείες εναντίον Νομάδων (Xiongnu, Μογγόλων), ή Περιφερειακών βασιλείων. Στην Νεότερη Ιστορία (1.500 μ.Χ.–1.800 μ.Χ.) η Ισπανική Αυτοκρατορία έκανε επιθέσεις σε ιθαγενή βασίλεια, ανταγωνιστικές αποικιακές δυνάμεις με στόχο να προλάβει άλλες Ευρωπαϊκές δυνάμεις. Η Βρετανική Αυτοκρατορία διεξήγαγε προληπτικές εκστρατείες στην Ινδία. στην Αφρική και στις θάλασσες με στόχος τον πλήρη έλεγχο του εμπορίου πριν το κάνουν άλλοι.

Η Ιαπωνία (1.904 μ.Χ.–1.905 μ.Χ.) στον Ρωσοϊαπωνικός Πόλεμος: Η Ιαπωνία επιτέθηκε πρώτη στην Ρωσία, για να μην χάσει τον έλεγχο της Κορέας. Κλασικό παράδειγμα προληπτικού πολέμου μεγάλης επιτυχίας

Στον 20ό Αιώνα μ.Χ. η Φινλανδία (1.941 μ.Χ.) επιχείρησε να προλάβει όλες τις Σοβιετικές πιέσεις μετά τον Χειμερινό Πόλεμο, όπως και το Ισραήλ με τους Αγγλογάλλους το 1.956 μ.Χ. με την κρίση του Σουέζ.

Πολύ γνωστός είναι και ο Πόλεμος των Έξι Ημερών (1.967 μ.Χ.) που εξαπέλυσε το Ισραήλ.  Το Ισραήλ εξαπέλυσε αιφνιδιαστική επίθεση τον Ιούνιο του 1967 εναντίον Αιγύπτου, Συρίας και Ιορδανίας, πριν θεωρούμενες εχθρικές δυνάμεις έχουν πλήρως κινητοποιηθεί. Η ενέργεια αυτή έχει χαρακτηριστεί ευρέως προκαταβολικός πόλεμος και χρησιμοποίησε την αντίληψη ότι οι γειτονικές χώρες ετοίμαζαν επίθεση εναντίον του Ισραήλ.

Επίσης το Ισραήλ εφαρμόζοντας το Δόγμα Begin εκτέλεσε την «Επιχείρηση Opera» (1981 μ.Χ.) Το 1.981 μ.Χ. το Ισραήλ βομβάρδισε τον ιρακινό πυρηνικό αντιδραστήρα Osirak, τον οποίο θεωρούσε μελλοντική απειλή.

Αυτή η επιχείρηση θεωρείται προληπτική στρατιωτική δράση για την αποτροπή πιθανής μελλοντικής προόδου του πυρηνικού προγράμματος του Ιράκ και διαμόρφωσε το λεγόμενο Δόγμα Begin: να μην επιτρέπεται σε περιφερειακούς αντιπάλους να αποκτήσουν δυνατότητα πυρηνικών όπλων.

Παρότι η εισβολή της Γερμανίας στην Πολωνία (1.939 μ.Χ.) και η επίθεση της Ιαπωνίας στο Περλ Χάρμπορ (1.941 μ.Χ.) έχουν καταδικαστεί ιστορικά ως επιθετικές, πολλοί εξιστορικοί σχολιασμοί δείχνουν ότι οι ηγεσίες των δύο αυτών κρατών φιλοδόξησαν να αποκτήσουν στρατηγική υπεροχή πριν αντιδράσουν οι αντίπαλοι — μια μορφή προληπτικής/προκαταβολικής σκέψης που εντάσσεται σε ευρύτερα σχέδια επέκτασης και κυριαρχίας (αν και όχι νόμιμης αυτοάμυνας).

Το ίδιο έκαναν και οι ΗΠΑ με την εισβολή στο Ιράκ (2003 μ.Χ.). Η Αμερικανική εισβολή στο Ιράκ χαρακτηρίστηκε από πολλούς παρατηρητές προληπτικός πόλεμος, καθώς η κυβέρνηση Μπους επέλεξε να εξαπολύσει πόλεμο πριν αποδειχθεί άμεσα ότι το Ιράκ ήταν έτοιμο να επιτεθεί, με την λογική να εμποδιστεί η ανάπτυξη όπλων μαζικής καταστροφής.

Το Δόγμα Ben-Gurion και η Στρατηγική του Ισραήλ. Ο David Ben-Gurion, πρώτος πρωθυπουργός του Ισραήλ, ενσωμάτωσε στην στρατηγική άμυνας την ιδέα ότι το μικρό και ευάλωτο κράτος πρέπει να ενεργεί αιφνιδιαστικά και εν τω βάθει, με σκοπό να απενεργοποιεί απειλές πριν αυτές ολοκληρωθούν — κάτι που προβλήθηκε μέσα από επακόλουθες στρατιωτικές επιλογές, όπως στους πολέμους του 1.967 μ.Χ. και συνέβαλε στην δομική στρατηγική αιφνιδιασμού του ισραηλινού στρατού.

Όμως θα πρέπει να αναφερθεί ότι το “δόγμα Ben-Gurion” δεν είναι τυπικό διεθνές νομικό πλαίσιο, αλλά μια Ισραηλινή στρατηγική αντίληψη ασφαλείας που επηρέασε πολλές μετέπειτα επιλογές του κράτους αυτού.

Υπάρχουν πολλές σύγχρονες Προκλήσεις: Ισραήλ με μεγάλη πιθανότητα νέων δράσεων. Έτσι είναι πιθανή στρατιωτική δράση εναντίον Λιβάνου, Συρίας, Ιράκ, Ιράν. Στο σημερινό γεωστρατηγικό περιβάλλον, υπάρχουν συζητήσεις (αν και όχι επίσημες δηλώσεις) για το κατά πόσο το Ισραήλ θα μπορούσε να εφαρμόσει προληπτικό/προκαταβολικό πλήγμα εναντίον χωρών όπως:

Ιράν: Λόγω των εντεινόμενων ενδείξεων για ανάπτυξη πυρηνικών δυνατοτήτων, οι Ισραηλινές ηγεσίες έχουν εκφράσει δημόσια (και μέσω αναλύσεων) ότι θα θεωρούσαν “πολιτικό op­tion” ένα πρόωρο χτύπημα σε περίπτωση που πιστεύουν ότι η απειλή είναι αναπόφευκτη.

Συρία και Ιράκ: Παρόμοιες δράσεις δείχνουν ένα γενικό μοτίβο πρόληψης της εδραίωσης στρατιωτικών δυνατοτήτων που θεωρούνται απειλή, όπως συνέβη με την Επιχείρηση Outside the Box του 2007 μ.Χ. στην Συρία.

Λίβανος (Hezbollah): Ενώ το Ισραήλ έχει ήδη εμπλακεί σε συγκρούσεις και επιχειρήσεις στον Λίβανο (π.χ. επιχειρήσεις για να αδρανοποιήσει εντεινόμενες επιθέσεις), οποιαδήποτε μελλοντική επίθεση θα είχε ισχυρά πολιτικά και νομικά εμπόδια, και πιθανώς θα ήταν αναγνωρισμένη διεθνώς ως προληπτική ενέργεια με διαφορετική νομική επιβολή από την απλή αυτοάμυνα.

Στις διεθνείς σχέσεις, ο όρος προληπτικός πόλεμος είναι πολύ αμφιλεγόμενος νομικά και γενικά αντιμετωπίζεται ως μη νόμιμη εκτός εξαιρετικών συγκυριών αυτοάμυνας υπό το διεθνές δίκαιο (Χάρτης ΟΗΕ Άρθρο 51).

Συμπερασματικά ο προληπτικός πόλεμος μπορεί να θεωρηθεί δικαιολογημένος υπό συγκεκριμένες συνθήκες άμεσης απειλής. Προληπτικός πόλεμος αποσκοπεί στην εξουδετέρωση πιθανής μελλοντικής απειλής και γενικά θεωρείται παράνομος στο διεθνές δίκαιο.

Το Ισραήλ έχει χρησιμοποιήσει στρατηγικές αιφνιδιασμού ή πρόληψης σε κρίσιμες συγκυρίες, κάτι που έχει επηρεάσει τη συζήτηση για παρόμοιες μελλοντικές ενέργειες. Παράδειγμα άλλων κρατών (ΗΠΑ, Γερμανία, Ιαπωνία) δείχνουν πώς οι ηγεσίες μπορούν να υιοθετούν στρατηγικές πρώτου πλήγματος είτε με πρόσχημα άμυνας είτε στο πλαίσιο επιθετικών σχεδίων που μεταμφιέζονται.

Ιστορικά, πολλές μεγάλες δυνάμεις αλλά και μικρότερα κράτη έχουν καταφύγει σε προληπτικούς (preventive) ή προκαταβολικούς (preemptive) πολέμους, άλλοτε με επιτυχία και άλλοτε με καταστροφικές συνέπειες. Παρακάτω σου δίνω μια αναλυτική αλλά κατανοητή χαρτογράφηση σε όλη την ιστορία, από την Αρχαιότητα έως σήμερα.

Στον 21^ο Αιώνα μ.Χ. το ίδιο συνέβη με την Ρωσία με τους πολέμους σε Γεωργία (2008 μ.Χ.) και Ουκρανία (2022 μ.Χ.), και η Ρωσική ηγεσία το παρουσίασε ως πρόληψη μελλοντικής απειλής του ΝΑΤΟ. Η δε Τουρκία έκανε το ίδιο με επιχειρήσεις σε Συρία και Ιράκ με την λογική της προληπτικής άμυνας κατά κουρδικών οργανώσεων.

Συμπερασματικά ο προληπτικός πόλεμος εμφανίζεται όταν ένα κράτος φοβάται απώλεια ισχύος, θεωρεί ότι ο χρόνος δουλεύει εναντίον του, δεν εμπιστεύεται την διπλωματία και διαθέτει στρατιωτικό πλεονέκτημα τώρα, όχι αργότερα.

Θα είναι άραγε αυτή η εξέλιξη των πραγμάτων στις μέρες μας; Κανείς δεν μπορεί να πει με σιγουριά, άλλα μόνο αν λάβουμε όλα τα κατάλληλα μέτρα ως λαός θα αποφύγουμε τις οποίες κακοτοπιές και θα φέρουμε εκ νέου την πολυαγαπημένη μας πατρίδα σε μία κατάσταση ακμής και ευημερίας.