ΠΡΟΠΑΓΑΝΔΙΣΤΙΚΕΣ ΤΑΙΝΙΕΣ ΤΗΣ ΔΥΣΗΣ ΚΑΤΑ ΤΗΣ ΡΩΣΙΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΚΙΝΑΣ ΚΑΙ ΕΝΑΝΤΙΑ ΣΤΟ ΙΡΑΝ

ΠΡΟΠΑΓΑΝΔΙΣΤΙΚΕΣ ΤΑΙΝΙΕΣ ΤΗΣ ΔΥΣΗΣ ΚΑΤΑ ΤΗΣ ΡΩΣΙΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΚΙΝΑΣ ΚΑΙ ΕΝΑΝΤΙΑ ΣΤΟ ΙΡΑΝ

Γράφει ο ΑΛΩΠΗΞ

Όπως είναι γνωστό είναι πολύ σημαντικός διαχρονικά ο ρόλος των προπαγανδιστικών ταινιών και μέσων στην Δύση, από τον Ψυχρό Πόλεμο έως στις μέρες μας, με έμφαση κυρίως στην Ρωσία, την Κίνα και το Ιράν.

Η προπαγάνδα είναι ένα από τα πιο ισχυρά εργαλεία για την διαμόρφωση της κοινής γνώμης και την νομιμοποίηση πολιτικών αποφάσεων. Στον 20ό και 21ο Αιώνα μ.Χ., το σινεμά και τα μαζικά μέσα επικοινωνίας αποτέλεσαν έναν από τους βασικότερους τρόπους με τους οποίους η Δύση παρουσίαζε τους γεωπολιτικούς της αντιπάλους ως απειλή.

Έτσι γίνονταν συστηματικά προπαγάνδα κατά της Σοβιετικής Ένωσης και της Ρωσίας στον Ψυχρό Πόλεμο. Κατά την διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου, το Χόλυγουντ και οι δυτικές παραγωγές δημιούργησαν ταινίες που παρουσίαζαν τη Σοβιετική Ένωση ως:

Απειλή για την ατομική ελευθερία και τα δημοκρατικά ιδανικά. Κομμουνιστικό καθεστώς καταπίεσης, με χαρακτήρες καταπιεσμένους από τον κρατικό μηχανισμό. Στρατιωτική απειλή για τη Δύση, συχνά με σενάρια πυρηνικής σύγκρουσης ή καταστροφής. Σημαντικότερα παραδείγματα ήταν:

Το Red Nightmare (1.962 μ.Χ.): Προπαγανδιστικό φιλμ που έδειχνε την ζωή στην «κατεχόμενη από τους Κομμουνιστές Αμερική». Ταινίες με θέμα κατασκοπεία και Σοβιετικούς πράκτορες, όπως ταινίες James Bond της δεκαετίας του ’60 μ.Χ.–’70 μ.Χ.

James Bond: “From Russia with Love” (1.963 μ.Χ.). Ο Σοβιετικός πράκτορας παρουσιάζεται ως ψυχρός και επικίνδυνος. Στόχος: Ενίσχυση της ιδέας ότι η Σοβιετική Ένωση αποτελεί μόνιμη στρατιωτική και πολιτική απειλή.

Ταινίες όπως “Red Dawn” (1.984 μ.Χ.) παρουσίαζαν εισβολή Σοβιετικών στρατευμάτων στις ΗΠΑ. Σειρές όπως το “The Russia House” (1990 μ.Χ.), βασισμένο σε μυθιστόρημα του John le Carré, παρουσίαζαν την Σοβιετική Ένωση ως απειλή κατασκοπείας και στρατιωτικής ισχύος. Συμπέρασμα: Το μήνυμα ήταν η συνεχής ύπαρξη εξωτερικής απειλής, ακόμη και με την διάλυση της ΕΣΣΔ.

Τηλεοπτικά προγράμματα: Σειρές ντοκιμαντέρ σε εκπαιδευτικά δίκτυα των ΗΠΑ παρουσίαζαν την ζωή στην Σοβιετική Ένωση ως στερημένη και αυταρχική. Συμπέρασμα: Στόχος ήταν η νομιμοποίηση στρατιωτικών δαπανών και της αντισοβιετικής πολιτικής.

Στόχοι των ταινιών αυτών ήταν η ενίσχυση της πολιτικής αποδοχής για στρατιωτικές δαπάνες. Η διάχυση φόβου και πολιτικής αποσταθεροποίησης του «άλλου» και η προετοιμασία της κοινής γνώμης για εμπλοκή σε αντισοβιετικές πολιτικές.

Υπήρξε όμως και μεγάλη προπαγάνδα κατά της Κίνας ιδίως από τον Ψυχρό Πόλεμο και μετά.  Από την δεκαετία του 1.950 μ.Χ. και μετά, οι ΗΠΑ και οι σύμμαχοί τους χρησιμοποιούσαν ταινίες και ειδήσεις για να παρουσιάσουν την Κίνα:

Ως κομμουνιστικό καθεστώς απειλής για την Ασία και τον κόσμο. Με πολιτικά στρατευμένες ιστορίες, όπως οι ταινίες για τον Κορεατικό Πόλεμο ή τον πόλεμο του Βιετνάμ, όπου η Κίνα εμφανιζόταν ως ιδεολογικός υποστηρικτής των «κακών» δυνάμεων.

Χρησιμοποίησαν τα εξής σενάρια και τεχνικές.  Χρήση υπερβολής και ηρωοποίησης των Αμερικανών στρατιωτών. Στροφή σε πολιτιστικά στερεότυπα για να ενισχυθεί η εικόνα της Κίνας ως «άλλου» και επικίνδυνου.

Πιο πρόσφατα, συγκεκριμένα από την ισλαμική επανάσταση ως στις μέρες μας ξεκίνησε και η προπαγάνδα κατά του Ιράν.  Η προετοιμασία της δυτικής κοινής γνώμης εναντίον του Ιράν ξεκινά ουσιαστικά μετά την Ιρανική Επανάσταση του 1.979 μ.Χ.:

Με ταινίες και τηλεοπτικά ντοκιμαντέρ παρουσίασαν το Ιράν ως απειλή για τη Δύση, με φανατισμό, τρομοκρατικές ομάδες και πυρηνικές φιλοδοξίες. Χρησιμοποιήθηκαν ως μέσο για να νομιμοποιηθούν οικονομικές κυρώσεις και στρατιωτικές ενέργειες.

Χαρακτηριστικά ήταν παραδείγματα με ταινίες και σειρές που δείχνουν «Ιρανικές συνωμοσίες» ή υποτιθέμενα πυρηνικά σχέδια, με στόχο την ενίσχυση του φόβου και την παρουσίαση των Ιρανών ως τεράτων.

Στην σύγχρονη εποχή για την Ρωσία, την Κίνα και το Ιράν στον 21^ο Αιώνα μ.Χ. Συνεχίζεται το ίδιο ακριβώς μοτίβο. Την δε Ρωσία πολλές ταινίες, ηλεκτρονικά παιχνίδια και τηλεοπτικά σόου παρουσιάζουν την Ρωσία ως εχθρικό δρώντα στον κυβερνοχώρο, στις διεθνείς συγκρούσεις και στην Μέση Ανατολή. Ενισχύεται η αφήγηση της «επιστροφής του Ρωσικού στρατιωτικού επεκτατισμού» (π.χ. Ουκρανία, Συρία).

Η δε Κίνα εμφανίζεται σε ταινίες και ντοκιμαντέρ ως στρατηγικός οικονομικός ανταγωνιστής, με αθέμιτες πρακτικές και επεκτατική στρατηγική (Νότια Σινική Θάλασσα, Belt and Road). Η αφήγηση δίνει έμφαση στην τεχνολογική και στρατιωτική ισχύ της Κίνας ως απειλή για την Δύση.

Ταινίες όπως “The Green Berets” (1968 μ.Χ.) παρά το κύριο θέμα του Βιετνάμ, περιλάμβανε υπονοούμενα για Κινεζική υποστήριξη στους κομμουνιστές αντάρτες. Ταινίες πολέμου με κινεζικούς στρατιώτες ως «άγριους και επικίνδυνους», ενισχύοντας στερεότυπα.

Στην τηλεόραση Ντοκιμαντέρ και ειδήσεις παρουσίαζαν την Κίνα ως επικίνδυνο κομμουνιστικό κράτος, προετοιμάζοντας τη δυτική κοινή γνώμη για πολιτική και στρατιωτική αποτροπή. Στόχος: Η Κίνα παρουσιαζόταν ως μη αποδεκτός στρατηγικός αντίπαλος στην Ασία.

Το Ιράν μετά το 2000 μ.Χ., ταινίες και τηλεοπτικά ντοκιμαντέρ προβάλλουν τον Ιράν ως κρατικό υποστηρικτή τρομοκρατίας και πυρηνικής απειλής. Ο στόχος παραμένει να νομιμοποιηθεί η πολιτική πίεση, οι κυρώσεις και η στρατιωτική παρουσία των ΗΠΑ και συμμάχων στην Μέση Ανατολή.

Ταινίες και σειρές όπως “Syriana” (2005 μ.Χ.) με παρουσίαση των σχέσεων ενέργειας και Ιράν ως κράτους που υποστηρίζει τρομοκρατικές οργανώσεις. Στο “Iron Man” (2008 μ.Χ.) – η Μέση Ανατολή, και ιδιαίτερα η φανταστική τρομοκρατική ομάδα, εμφανίζεται ως υπαρκτή απειλή από κράτη όπως το Ιράν. Στόχος η νομιμοποίηση οικονομικών κυρώσεων και στρατιωτικής παρουσίας στην Μέση Ανατολή, η δημιουργία αρνητικού στερεοτύπου για το Ιράν στην κοινή γνώμη.

Στο“Jack Ryan: Shadow Recruit” (2014 μ.Χ.) η Ρωσία παρουσιάζεται ως υπονομευτής και στρατιωτικός αντίπαλος και στο “Red Sparrow” (2018 μ.Χ.) η Ρωσία ως κέντρο κατασκοπείας και παραπληροφόρησης.

Η Κίνα σε σειρές όπως “House of Cards” περιγράφουν κινεζικές επιχειρήσεις ως απειλή για τις αμερικανικές οικονομικές δομές και ασφάλεια. Ντοκιμαντέρ παρουσιάζουν την Κίνα ως επεκτατική δύναμη στην Ασία.

Το Ιράν ντοκιμαντέρ και ταινίες συνεχίζουν να ενισχύουν την εικόνα του Ιράν ως πυρηνικής απειλής και χρηματοδότη τρομοκρατίας. Η αφήγηση χρησιμοποιείται για να στηρίξει τις πολιτικές κυρώσεων και στρατιωτικών μέτρων.

Οι τεχνικές προπαγάνδας και τα κοινά μοτίβα από τον Ψυχρό Πόλεμο έως σήμερα είναι πρωτα οι  Απειλητικοί «Άλλοι»: Οι αντίπαλοι παρουσιάζονται ως απειλή για την Δύση και τις αξίες της. Υπερβολή και στερεότυπα: Εθνοτικά, θρησκευτικά ή πολιτικά χαρακτηριστικά ενισχύονται για συναισθηματική αντίδραση.

Πολιτική νομιμοποίηση: Στρατιωτικές δαπάνες, κυρώσεις ή επιχειρήσεις εμφανίζονται ως απαραίτητες. Συνεχής ανανέωση: Κάθε νέα κρίση (Ουκρανία, Χονγκ Κονγκ, Ιράν) επαναχρησιμοποιεί παλιά μοτίβα προπαγάνδας.

Διαστρέβλωση και υπερβολή: Στερεότυπα εθνικά, θρησκευτικά ή πολιτικά. Ηρωοποίηση Δυτικών: Οι Δυτικοί ήρωες εμφανίζονται ως ηθικά αψεγάδιαστοι, ενώ οι αντίπαλοι ως μονοδιάστατοι. Απειλή και φόβος: Σενάρια καταστροφής ή στρατιωτικής εισβολής ενισχύουν την αντίληψη κινδύνου. Συνεχής επαναχρησιμοποίηση μοτίβων: Από τον Ψυχρό Πόλεμο έως την Ουκρανία και τον Ινδο-Ειρηνικό.

Συμπερασματικά η χρήση ταινιών και μέσων για τη δημιουργία κοινού αντι-«εχθρού» είναι μια διαχρονική στρατηγική της Δύσης ξεκίνησε με την Σοβιετική Ένωση στον Ψυχρό Πόλεμο. Επεκτάθηκε στην Κίνα και μετά στο Ιράν. Σήμερα συνεχίζεται με σύγχρονα θέματα ασφάλειας, τεχνολογίας και γεωπολιτικής.

Το σινεμά δεν ήταν ποτέ μόνο ψυχαγωγία· ήταν ένα εργαλείο για τη διαμόρφωση της κοινής γνώμης, την προώθηση πολιτικών και την προετοιμασία της κοινωνίας για εξωτερική πίεση ή στρατιωτικές ενέργειες.

Οι ταινίες και οι σειρές έχουν χρησιμοποιηθεί συστηματικά για να διαμορφώσουν τη δυτική κοινή γνώμη: Στον Ψυχρό Πόλεμο, κατά της Σοβιετικής Ένωσης. Μετά, κατά της Κίνας και του Ιράν. Σήμερα, για να προετοιμάσουν την κοινή γνώμη για σύγκρουση ή ανταγωνισμό με Ρωσία, Κίνα και Ιράν. Το μοτίβο παραμένει σταθερό: Η τέχνη γίνεται εργαλείο γεωπολιτικής, με σκοπό την πολιτική νομιμοποίηση στρατιωτικών και οικονομικών μέτρων.

Θα είναι άραγε αυτή η εξέλιξη των πραγμάτων στις μέρες μας; Κανείς δεν μπορεί να πει με σιγουριά, άλλα μόνο αν λάβουμε όλα τα κατάλληλα μέτρα ως λαός θα αποφύγουμε τις οποίες κακοτοπιές και θα φέρουμε εκ νέου την πολυαγαπημένη μας πατρίδα σε μία κατάσταση ακμής και ευημερίας.