ΠΡΑΞΙΚΟΠΗΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΑ ΠΑΝΩ ΑΠΟ ΠΡΟΕΔΡΟΥΣ ΚΑΙ ΠΡΩΘΥΠΟΥΡΓΟΥΣ ΚΑΙ ΑΠΟ ΑΤΟΜΑ ΠΟΥ ΕΙΧΑΝ ΕΞΟΥΣΙΑ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΑ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ

Πραξικοπηματα απο τα πανω απο Προεδρους και πρωθυπουργους και απο ατομα που ειχαν εξουσια διαχρονικα στην ιστορια

Γράφει ο ΑΛΩΠΗΞ

Όπως είναι γνωστό υπήρξαν συχνά πραξικοπήματα “από τα πάνω” — δηλαδή όταν άτομα που ήδη είχαν κάποια θέση εξουσίας (Προέδροι, πρωθυπουργοί, τεχνοκράτες, στρατιωτικοί) κατάφεραν να αποκτήσουν περισσότερη ή ολοκληρωτική εξουσία μέσω μη-δημοκρατικών ή μονομερών κινήσεων, χωρίς λαϊκή ψήφο ή χωρίς πλήρη κοινοβουλευτική έγκριση.

Πραξικοπήματα από τα πάνω: Η κατάληψη εξουσίας από ηγέτες που ήδη κυβερνούσαν. Σε αντίθεση με τα κλασικά πραξικοπήματα, όπου στρατιωτικές ή παραστρατιωτικές ομάδες ανατρέπουν κυβερνήσεις, υπάρχουν ιστορικές περιπτώσεις όπου η εξουσία συσσωρεύτηκε ή μεταβλήθηκε μονομερώς από ανθρώπους που ήδη βρίσκονταν στην ηγεσία, είτε πρόκειται για μονοκράτορες, Πρόεδρους, πρωθυπουργούς ή τεχνοκράτες.

Αρχικά ο Ναπολέων Γ’ (Γαλλία, 1.851 μ.Χ.–1.852 μ.Χ.). Ιστορικό πλαίσιο: Ο Λουδοβίκος Ναπολέων Βοναπάρτης εκλέχθηκε πρόεδρος της Δεύτερης Δημοκρατίας το 1.848 μ.Χ. Μέθοδος: Το Δεκέμβριο του 1851 πραγματοποίησε πραξικόπημα από τα πάνω, διαλύοντας το Κοινοβούλιο, καταργώντας το Σύνταγμα και ανακηρύσσοντας τον εαυτό του Αυτοκράτορα (Ναπολέων Γ’).  Αποτέλεσμα: Επέκτεινε εξουσία από εκλεγμένος πρόεδρος σε απόλυτο ηγεμόνα, ενοποιώντας την νομοθετική και εκτελεστική εξουσία.

Το ίδιο έκανε και ο Χίντενμπουργκ και ο Χίτλερ στην Γερμανία το 1.933 μ.Χ. Χίντενμπουργκ: Πρόεδρος της Βαϊμάρης, διατηρούσε εκτελεστική εξουσία, αλλά η πολιτική κρίση οδήγησε σε περιορισμένη νομιμοποίηση.

Χίτλερ: Αρχικά καγκελάριος, με την υπογραφή του “Enabling Act” (Μάρτιος 1.933 μ.Χ.) απέκτησε πλήρη νομοθετική και εκτελεστική εξουσία χωρίς δημοκρατική ψήφο. Αποτέλεσμα: Το κοινοβούλιο και ο πρόεδρος, παρά το αρχικό πλαίσιο, υπέκυψαν, και ο Χίτλερ δημιούργησε δικτατορικό καθεστώς. Σημείο-κλειδί: Η κατάληψη εξουσίας ήταν νομιμοποιημένη αρχικά από υπάρχουσες θεσμικές διαδικασίες, αλλά ουσιαστικά ήταν μονομερής ανατροπή του δημοκρατικού συστήματος.

Ο Μουσολίνι στην Ιταλία το 1. 922 μ.Χ. Ιστορικό πλαίσιο: Μπενίτο Μουσολίνι είχε ήδη πολιτική παρουσία ως ηγέτης του Κόμματος Φασιστών. Μέθοδος: Η “Πορεία προς την Ρώμη” (1.922 μ.Χ.) δεν ήταν πλήρες στρατιωτικό πραξικόπημα αλλά πίεση από τα πάνω, με τον βασιλιά Βίκτωρα Εμμανουήλ ΙΙΙ να ορίζει τον Μουσολίνι πρωθυπουργό. Αποτέλεσμα: Μετατράπηκε σύντομα σε δικτάτορα, αφαίρεσε το κοινοβούλιο και κατέλυσε δημοκρατικές διαδικασίες.

Ο Ντε Γκολ στην Γαλλία το 1.958 μ.Χ. Ιστορικό πλαίσιο: Ο στρατηγός Σαρλ ντε Γκολ είχε ήδη πολιτική και στρατιωτική φήμη κατά την Απελευθέρωση της Γαλλίας. Μέθοδος: Η πολιτική κρίση της Τέταρτης Δημοκρατίας (πολλές κυβερνήσεις σε λίγα χρόνια, κρίση στην Αλγερία) τον ανέδειξε ως «σωτήρα». Αποτέλεσμα: Με πραξικοπηματικές κινήσεις και πίεση στον πρόεδρο της Δημοκρατίας, διαμορφώθηκε η Πέμπτη Δημοκρατία, με τον ντε Γκολ να αποκτά ουσιαστική εκτελεστική εξουσία ως πρόεδρος.

Τεχνοκράτες και πραξικοπήματα από τα πάνω. Σε πιο σύγχρονες δημοκρατίες, η πολιτική τεχνοκρατών συχνά περιγράφεται ως “ήπιο πραξικόπημα από τα πάνω” όταν: Υποκαθιστούν εκλεγμένες κυβερνήσεις για να εφαρμόσουν μέτρα λιτότητας ή έκτακτης ανάγκης.

Παραδείγματα: Μάριο Ντράγκι (Ιταλία, 2021 μ.Χ,): Ο τεχνοκράτης πρωθυπουργός ανέλαβε μετά την πτώση πολιτικής συμμαχίας, αποκτώντας σχεδόν πλήρη στήριξη από κόμματα χωρίς να εκλεγεί άμεσα από τον λαό.

Λουίς Μόντι (Ιταλία, 2011 μ.Χ..) και Λουκάς Παπαδήμος (Ελλάδα, 2011 μ.Χ.–2012 μ.Χ.): Ανέλαβαν κυβερνήσεις σε κρίση χρέους με υποστήριξη των θεσμών και χωρίς εκλογές, εφαρμόζοντας πολιτικές που οι προηγούμενοι εκλεγμένοι αρνούνταν.

Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν (ΕΕ): Παρότι εκλέγεται από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, η εκτελεστική εξουσία της Κομισιόν συχνά επιτρέπει αποφάσεις με τρόπο συγκεντρωτικό και τεχνοκρατικό, παρά την δημοκρατική εκπροσώπηση.

Κοινά χαρακτηριστικά των πραξικοπημάτων από τα πάνω. Οδηγούνται από κρίση: Οικονομική, κοινωνική ή πολιτική αστάθεια δημιουργεί κενό εξουσίας. Αξιοποίηση θεσμών: Χρησιμοποιούν υπάρχουσες δομές (προεδρία, κοινοβούλιο, εκτελεστική εξουσία) για να αυξήσουν την δύναμή τους.

Μερική νομιμοποίηση: Συχνά παρουσιάζονται ως “σωτήρες” ή τεχνοκρατική λύση. Αποτέλεσμα: Συσσώρευση εξουσίας, συχνά σε βάρος δημοκρατικών ή κοινοβουλευτικών διαδικασιών, χωρίς πλήρη λαϊκή έγκριση.

Κοινά χαρακτηριστικά των πραξικοπημάτων από τα πάνω. Αρχική θέση εξουσίας: Ο ηγέτης κατέχει ήδη θεσμικό ή πολιτικό αξίωμα. Κρίση ως πρόσχημα: Οικονομική, κοινωνική ή πολιτική κρίση δημιουργεί κενό εξουσίας. Μερική ή ψευδή νομιμοποίηση: Εκμετάλλευση θεσμών ή λαϊκής νομιμοποίησης για μονομερή συγκέντρωση εξουσίας.

Η δε συσσώρευση εξουσίας οδηγεί είτε σε απολυταρχία (Μουσολίνι, Χίτλερ, Ναπολέων Γ’) είτε σε τεχνοκρατική μονοκρατορία (Ντράγκι, Παπαδήμος). Αποτελέσματα: Πολιτική σταθερότητα ή προσωρινή αποτελεσματικότητα, αλλά κίνδυνος δημοκρατικής απονομιμοποίησης και λαϊκής δυσαρέσκειας.

Τα πραξικοπήματα από τα πάνω δείχνουν ότι η πρόσβαση σε εξουσία δεν περιορίζεται σε στρατιωτικά πραξικοπήματα. Η ιστορία από τον Ναπολέοντα Γ’ έως τεχνοκράτες όπως ο Ντράγκι και ο Παπαδήμος δείχνει ότι:

Ο ηγέτης μπορεί να χρησιμοποιήσει την υπάρχουσα θέση του για να αποκτήσει μεγαλύτερη εξουσία. Η κρίση, η τεχνοκρατική νομιμοποίηση και η εκμετάλλευση θεσμών επιτρέπουν την μονομερή ενίσχυση εξουσίας. Τα αποτελέσματα κυμαίνονται από την προσωρινή σταθεροποίηση έως την πλήρη κατάλυση δημοκρατικών διαδικασιών.

Φυσικά! Ας δούμε αναλυτικά πολλές ιστορικές και σύγχρονες περιπτώσεις πραξικοπημάτων “από τα πάνω”, δηλαδή όταν ηγέτες ή πολιτικοί που ήδη είχαν θέση εξουσίας χρησιμοποίησαν την υπάρχουσα εξουσία τους για να συγκεντρώσουν ακόμη περισσότερη ή ολοκληρωτική εξουσία, χωρίς δημοκρατική νομιμοποίηση ή με μονομερείς κινήσεις. Θα τα χωρίσουμε σε κατηγορίες για ευκολότερη κατανόηση.

Ναπολέων Α’ (Γαλλία, 1.799 μ.Χ.). Προηγούμενη θέση: Στρατηγός της Γαλλικής Επανάστασης. Μέθοδος: Αξιοποίησε την στρατιωτική φήμη και πολιτική κρίση της Διευθυντηρίου Δημοκρατίας για να πραγματοποιήσει το πραξικόπημα του 18 Μπρυμαίρ, αναλαμβάνοντας την εξουσία ως Πρώτος Ύπατος (Consul). Αποτέλεσμα: Συσσώρευση εκτελεστικής εξουσίας, προετοιμασία για αυτοκρατορία.

Φρανσίσκο Φράνκο (Ισπανία, 1.936 μ.Χ.–1.939 μ.Χ.). Προηγούμενη θέση: Στρατιωτικός ανώτατου επιπέδου. Μέθοδος: Αξιοποίησε πολιτική αστάθεια και εκλεγμένη κυβέρνηση, ξεκίνησε πολιτικό-στρατιωτικό πραξικόπημα κατά της Δεύτερης Ισπανικής Δημοκρατίας.

Ο Καρνόβα και Σαλαζάρ στην Πορτογαλία. Προηγούμενη θέση: Στρατιωτικός και οικονομολόγος ανώτατου επιπέδου. Μέθοδος: Αξιοποίησε πολιτική αστάθεια και εκλεγμένη κυβέρνηση, ξεκίνησε πολιτικό-στρατιωτικό πραξικόπημα κατά της Πορτογαλικής Δημοκρατίας.

Βλαντιμίρ Πούτιν (Ρωσία, 1.999 μ.Χ.–2000 μ.Χ.). Προηγούμενη θέση: Πρωθυπουργός υπό Γιέλτσιν. Μέθοδος: Εκμεταλλεύτηκε παραίτηση Γιέλτσιν για να αναλάβει προσωρινά την Προεδρία και μετά να εκλεγεί. Αποτέλεσμα: Συσσώρευση εξουσίας, χειραγώγηση πολιτικού συστήματος προς μονοκρατορικό έλεγχο.

Λουκάς Παπαδήμος (Ελλάδα, 2011 μ.Χ.–2012 μ.Χ.). Προηγούμενη θέση: Τραπεζίτης, πρώην αντιπρόεδρος Τράπεζας Ελλάδος. Μέθοδος: Πρωθυπουργός σε κρίση χρέους, χωρίς εκλογική εντολή. Αποτέλεσμα: Υλοποίηση μνημονίων και λιτότητας με περιορισμένη πολιτική νομιμοποίηση.

Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν (ΕΕ). Προηγούμενη θέση: Υπουργός Άμυνας Γερμανίας. Μέθοδος: Εκλεγμένη από Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, αλλά η εκτελεστική εξουσία της Κομισιόν της επιτρέπει μονομερή λήψη αποφάσεων σε κρίσεις (π.χ. ενεργειακή κρίση, COVID-19). Αποτέλεσμα: Ενίσχυση εξουσίας “από πάνω” χωρίς πλήρη δημοκρατική έγκριση πολιτών.

Αμερικανικό παράδειγμα (ήπια πραξικοπήματα). Φράνκλιν Ρούζβελτ (ΗΠΑ, 1.937 μ.Χ.) Μέθοδος: Προσπάθησε να αλλάξει τη σύνθεση του Ανώτατου Δικαστηρίου για να περάσει νόμους του New Deal. Αποτέλεσμα: Απέτυχε, αλλά ήταν προσπάθεια αύξησης εξουσίας “από πάνω” με μονομερή μέθοδο.

Τζορτζ Ουάσιγκτον-Πρόεδροι που χρησιμοποιούν εκτελεστικές εντολές. Αν και περιορισμένο, οι εκτελεστικές εντολές μπορούν να θεωρηθούν “ήπιο πραξικόπημα” όταν παρακάμπτουν νομοθετικό σώμα.

Στην Κίνα έγινε το αντίθετο ο Σι κατέλαβε το σύστημα από μέσα και το κλείδωσε. Πώς το έκανε (βήμα-βήμα). Εκκαθαρίσεις με πρόσχημα την διαφθορά. χιλιάδες αξιωματούχοι καθαιρέθηκαν. εξαφάνισε όλους τους αντιπάλους στο Κόμμα. Έλεγχος στρατού, έθεσε τον Λαϊκό Απελευθερωτικό Στρατό απευθείας στον εαυτό του, καμία αυτόνομη στρατιωτική ηγεσία

Αλλαγή Συντάγματος κατήργησε τα όρια θητείας έγινε ισόβιος ηγέτης (νέος Μάο, θεσμικά). Έλεγχος κοινωνίας & πληροφορίας. Ψηφιακή επιτήρηση, social credit. λογοκρισία. εξάλειψη ανεξάρτητων κέντρων εξουσίας. Αυτό είναι κλασικό πραξικόπημα από πάνω, αλλά με απόλυτη νομιμοφάνεια

Τραμπ – απόπειρα «πραξικοπήματος από πάνω» (2017 μ.Χ.–2021 μ.Χ.). Τι προσπάθησε. Ο Τραμπ δεν προσπάθησε να ρίξει το σύστημα με στρατό, αλλά να το λυγίσει από μέσα: Σχέδιο (όχι επίσημο, αλλά ορατό):

Έλεγχος Δικαιοσύνης (διορισμοί), έλεγχος ΜΜΕ μέσω πόλωσης, μετατροπή του κόμματος σε προσωπικό μηχανισμό αμφισβήτηση εκλογών ως μόνη αλήθεια λόγω νοθείας, πίεση σε αξιωματούχους να αγνοήσουν αποτελέσματα

Η 6^η Ιανουαρίου 2021 μ.Χ. δεν ήταν πραξικόπημα τύπου στρατού, ήταν το αποκορύφωμα μιας αποτυχημένης προσπάθειας θεσμικής ανατροπής από πάνω προς τα κάτω. Οι ΗΠΑ έχουν ισχυρούς θεσμούς, ανεξάρτητα δικαστήρια, στρατό που δεν αναμειγνύεται, ομοσπονδιακή διάσπαση εξουσίας. Άρα το σύστημα άντεξε.

Όμως με την εκ νεου επανεκλογή του το 2025 μ.Χ. ο Τραμπ μπορει να πάρει την ρεβάνς και να καταφέρει τελικά να περάσει τις αλλαγές που θέλει ενάντια στους ολιγάρχες, τις δυτικές ελίτ, τους διεφθαρμένους δημοκρατικούς και τις ΜΚΟ του Σόρος.

Θα είναι άραγε αυτή η εξέλιξη των πραγμάτων στις μέρες μας; Κανείς δεν μπορεί να πει με σιγουριά, άλλα μόνο αν λάβουμε όλα τα κατάλληλα μέτρα ως λαός θα αποφύγουμε τις οποίες κακοτοπιές και θα φέρουμε εκ νέου την πολυαγαπημένη μας πατρίδα σε μία κατάσταση ακμής και ευημερίας.