ΠΩΣ Η ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΕΥΡΩΠΑΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΘΥΜΙΖΕΙ ΤΗΝ ΔΥΤΙΚΗ ΡΩΜΑΙΚΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ, ΤΗΝ ΓΑΛΛΙΑ, ΤΗΝ ΡΟΥΜΑΝΙΑ, ΤΗΝ ΓΙΟΥΚΟΣΛΑΒΙΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΣΟΒΙΕΤΙΚΗ, ΤΟ ΑΝΑΤΟΛΙΚΟ ΜΠΛΟΚ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΡΑΒΙΚΗ ΑΝΟΙΞΗ

Πως η σημερινη Ευρωπαικη Ενωση θυμιζει την Δυτικη Ρωμαικη Αυτοκρατορια, την Γαλλια, την Ρουμανια, την Γιουκοσλαβια και την Σοβιετικη, το Ανατολικο μπλοκ και την Αραβικη Ανοιξη

Γράφει ο ΑΛΩΠΗΞ

Όπως είναι γνωστό καθόλη την διάρκεια της ιστορίας υπήρξαν παρηκμασμένες Μεγάλες Δυνάμεις που μέσω καταπίεσης, κακής οικονομικής πολιτικής, αλλα και εξωτερικών πολέμων έπεσαν τελικά από την εξουσια με εξεγέρσεις των λαών τους.

Έτσι η Ευρωπαϊκή Ένωση στον 21^ο Αιώνα μ.Χ. είναι εάν ιστορικό πρότυπο παρακμής και μπορούν να γίνουν συγκρίσεις της με την Δυτική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία του 476 μ.Χ., την Γαλλία του 1.788 μ.Χ., την Ανατολική Ευρώπη του 1.989 μ.Χ. και τον Αραβικό κόσμο πριν το 2010 μ.Χ.

Η Ιστορία σπάνια επαναλαμβάνεται με τον ίδιο τρόπο, όμως συχνά «ομοιοκαταληκτεί». Η σύγχρονη Ευρωπαϊκή Ένωση, παρά τις θεμελιώδεις διαφορές της με προηγούμενα ιστορικά συστήματα, παρουσιάζει ορισμένα ανησυχητικά δομικά και κοινωνικά χαρακτηριστικά που θυμίζουν κοινωνίες λίγο πριν από μεγάλες πολιτικές και ιστορικές ανατροπές.

Έτσι, αρχικά πρέπει να αναφερθεί ότι σε όλες αυτές τις περιπτώσεις υπήρξε μεγάλη οικονομική εξάντληση και ανισότητες. Στην δε Δυτική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία των 4^ου–5^ου Αιώνων μ.Χ., η οικονομία είχε εξαντληθεί από συνεχείς πολέμους, βαριά φορολογία και την κατάρρευση της παραγωγικής βάσης.

Αντίστοιχα, στην Γαλλία πριν την Γαλλική Επανάσταση, οι οικονομικές συνέπειες του Επταετούς Πολέμου και της υποστήριξης της Αμερικανικής Επανάστασης είχαν οδηγήσει το κράτος σε δημοσιονομικό αδιέξοδο, ενώ η πείνα και η ακρίβεια έπλητταν τον λαό.

Αλλα και στον Αραβικό κόσμο υπήρχαν οι οικονομικές συνέπειες των διεφθαρμένων καθεστώτων, κυρίως δικτατορικών και μοναρχικών που καταπίεζαν τους λαούς τους και έπαιρναν όλο τον πλούτο των κρατών για τον εαυτό τους.

Ομοίως και στην ΕΣΣΔ και στο Ανατολικό μπλοκ υπήρχαν οι οικονομικές συνέπειες των διεφθαρμένων καθεστώτων, κυρίως δικτατορικών και μοναρχικών που καταπίεζαν τους λαούς τους και έπαιρναν όλο τον πλούτο των κρατών για τον εαυτό τους.

Σήμερα, η Ευρωπαϊκή Ένωση αντιμετωπίζει χρόνια προβλήματα όπως αποβιομηχάνιση, ενεργειακή ανασφάλεια, πληθωρισμό, στεγαστική κρίση και έντονες κοινωνικές ανισότητες. Παρά την υψηλή συνολική ευημερία, μεγάλα τμήματα του πληθυσμού αισθάνονται ότι φτωχοποιόντας, ενώ μια οικονομική και τεχνοκρατική ελίτ φαίνεται αποκομμένη από τις κοινωνικές ανάγκες.

Επίσης, σε όλες τις παραπάνω περιπτώσεις υπήρξε γραφειοκρατία και αποξένωση της εξουσίας από τους λαούς. Έτσι, η ύστερη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία χαρακτηριζόταν από ένα υπερτροφικό, δυσκίνητο κράτος, με γραφειοκρατία που απομυζούσε τους πολίτες χωρίς να τους προστατεύει.

Παρόμοια, στη Γαλλία του 1.788 μ.Χ,, η αριστοκρατία και το παλαιό καθεστώς (Ancient Regime) λειτουργούσαν με προνόμια, αδιαφορώντας για την λαϊκή δυστυχία. Με τον ίδιο τρόπο και η ΕΣΣΔ και το Ανατολικό μπλοκ και στον Αραβικό κόσμο τα δικτατορικά καθεστώτα ανέπτυξαν τεράστια γραφειοκρατία και αποξενωθήκαν από τους λαούς τους.

Η δε Ευρωπαϊκή Ένωση συχνά κατηγορείται για δημοκρατικό έλλειμμα: αποφάσεις λαμβάνονται από θεσμούς μακριά από τον μέσο πολίτη, με τεχνοκρατική γλώσσα και περιορισμένη λογοδοσία. Αυτή η αποξένωση θυμίζει κοινωνίες όπου η εξουσία χάνει την νομιμοποίησή της όχι μέσω πραξικοπήματος, αλλά μέσω κοινωνικής αποσύνδεσης.

Σε όλες τις παραπάνω περιπτώσεις υπήρξε καταπίεση, λογοκρισία και κοινωνική ένταση. Αυτό συνέβη τόσο στην Υστερεί Δυτική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία, στην μοναρχική Γαλλία, όπως και στα κομμουνιστικά καθεστώτα της Ανατολικής Ευρώπης πριν το 1.989 μ.Χ.

Η οικονομική στασιμότητα, η λογοκρισία, οι εξορίες και η καταστολή είχαν δημιουργήσει μια κοινωνία εξωτερικά «σταθερή» αλλά εσωτερικά διαλυμένη. Ο πόλεμος στο Αφγανιστάν και η κούρσα εξοπλισμών είχαν εξαντλήσει την ΕΣΣΔ, ενώ η νεολαία δεν πίστευε πλέον στο σύστημα.

Την ιδιά οικονομική εξάντληση έφεραν στην Γαλλία ο Επταετής Πόλεμος και ο Πόλεμος της Αμερικάνικης Επανάστασης, οι πόλεμοι που ξεκίνησαν με τις εισβολές των βάρβαρων στην Δυτική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία και οι πόλεμοι με το Ισραήλ και το Ιράν στον Αραβικό κόσμο.

Η δε σημερινή Ευρώπη δεν είναι αυταρχικό καθεστώς και αυξάνονται οι ανησυχίες για περιορισμό της ελευθερίας του λόγου, αστυνόμευση της διαφωνίας, κοινωνική πόλωση και χρήση του φόβου (πόλεμος, ενεργειακή κρίση, μετανάστευση) ως εργαλείου διακυβέρνησης.

Ένα άλλο κοινό στοιχείο σε όλες τις ιστορικές περιπτώσεις πριν από μεγάλες ανατροπές είναι η νεολαία χωρίς μέλλον. Στην Ρώμη, οι νέοι τερατολογούνταν σε πολέμους που δεν πίστευαν. Στην Γαλλία του 18^ου Αιώνα μ.Χ., αποκλείονταν κοινωνικά.

Το 1989 μ.Χ., οι νέοι της Ανατολικής Ευρώπης απέρριπταν ιδεολογίες που δεν τους πρόσφεραν προοπτική. Το 2010 μ.Χ., η Αραβική νεολαία εξεγέρθηκε ενάντια στην ανεργία, τη διαφθορά και την καταπίεση.

Σήμερα, πολλοί νέοι Ευρωπαίοι αντιμετωπίζουν επισφαλή εργασία, αδυναμία απόκτησης κατοικίας και γενικευμένη ανασφάλεια, ενώ καλούνται να στηρίξουν συστήματα που θεωρούν ότι δεν τους εκπροσωπούν.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται στις μέρες μας στο κατώφλι μιας κατάρρευσης και όπως στις ιστορικές περιπτώσεις της Δυτικής Ρώμης, της Γαλλίας του 1.788 μ.Χ., της Ευρώπης του 1/989 μ.Χ. και του Αραβικού κόσμου πριν το 2010 μ.Χ., συσσωρεύονται κοινωνικές, οικονομικές και πολιτικές εντάσεις.

Η Ιστορία δείχνει ότι όταν οι ελίτ αδυνατούν ή αρνούνται να μεταρρυθμίσουν έγκαιρα τα συστήματα εξουσίας, οι αλλαγές έρχονται απότομα και συχνά βίαια. Το ερώτημα για την Ευρώπη δεν είναι αν θα αλλάξει, αλλά αν θα το κάνει μέσω συνειδητών μεταρρυθμίσεων ή μέσα από κρίσεις που θα θυμίζουν, για άλλη μια φορά, τις πιο σκοτεινές σελίδες της Ιστορίας.

Επίσης, η σημερινή Ευρωπαϊκή Ένωση παρουσιάζει αναλογίες με τέσσερις ιστορικές περιόδους λίγο πριν από συστημικές ανατροπές: α) Την Δυτική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία (4^ος–5^ος Αι. μ.Χ.), β) Την Γαλλία πριν το 1.789 μ.Χ., γ) Τα κομμουνιστικά καθεστώτα της Ευρώπης πριν το 1.989 μ.Χ., και δ) Τον Αραβικό κόσμο πριν το 2010 μ.Χ.

Στην Δυτική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία ο Διοκλητιανός (284 μ.Χ.–305 μ.Χ.) ως Αυτοκράτορας υ επιχείρησε να σώσει την Αυτοκρατορία μέσω ακραίου συγκεντρωτισμού, βαριάς φορολογίας και υποχρεωτικής κοινωνικής ακινησίας (κληρονομικά επαγγέλματα).

Ονώριος (395–423 μ.Χ.): Αυτοκράτορας χωρίς ουσιαστική πολιτική ισχύ, σύμβολο της αποσύνδεσης εξουσίας και πραγματικότητας. Η Ύστερη Ρώμη χαρακτηριζόταν από υπερτροφική γραφειοκρατία, εξοντωτική φορολόγηση των χαμηλών στρωμάτων, στρατιωτικοποίηση της κοινωνίας, απώλεια εμπιστοσύνης στο κράτος. Η πολιτική εξουσία επιβίωνε τυπικά, αλλά είχε απωλέσει τη νομιμοποίησή της. Παρόμοια, η ΕΕ διατηρεί ισχυρούς θεσμούς, αλλά δυσκολεύεται να πείσει τους λαούς ότι λειτουργεί προς όφελός τους.

Στην Γαλλία του 1,788 μ.Χ. υπήρξε κρίση του Ancien Régime με ηγετική φυσιογνωμία τον  Λουδοβίκος ΙΣΤ΄ (1.754 μ.Χ.–1.793 μ.Χ.), ένας καλοπροαίρετος αλλά πολιτικά αδύναμος μονάρχης, εγκλωβισμένος σε ένα σύστημα αριστοκρατικών προνομίων που δεν μπορούσε να μεταρρυθμίσει.

Η Γαλλία πριν την Επανάσταση υπέφερε από δημοσιονομική κατάρρευση (Επταετής Πόλεμος, Αμερικανική Επανάσταση), πείνα και ελλείψεις τροφίμων, κοινωνική αδικία και φορολογική ανισότητα, πολιτική ακαμψία των ελίτ.

Το κρίσιμο στοιχείο ήταν ότι οι μεταρρυθμίσεις καθυστέρησαν μέχρι να καταστούν αδύνατες. Η Ευρωπαϊκή Ένωση αντιμετωπίζει παρόμοιο δίλημμα: μεταρρύθμιση εκ των έσω ή αναγκαστική αλλαγή μέσω κρίσεων.

Στο Ανατολικό Μπλοκ το 1989 μ.Χ. υπήρξε ιδεολογική εξάντληση με ηγετικές φυσιογνωμίες τον Λεονίντ Μπρεζνιέφ (1906 μ.Χ.–1.982 μ.Χ.), εκπρόσωπο της στασιμότητας, της γραφειοκρατικής ακαμψίας και της κούρσας εξοπλισμών.

Αλλα και τον Μιχαήλ Γκορμπατσόφ (1.931 μ.Χ.–2022 μ.Χ.), μεταρρυθμιστή που επιχείρησε να σώσει το σύστημα, αλλά τελικά επιτάχυνε την πλήρη κατάρρευση ρου. Η ΕΣΣΔ και τα καθεστώτα της Ανατολικής Ευρώπης κατέρρευσαν όχι λόγω στρατιωτικής ήττας, αλλά λόγω οικονομικής αναποτελεσματικότητας, κοινωνικής απάθειας, απώλειας πίστης στην ιδεολογία και αποξένωσης της νεολαίας.

Ο Αραβικός κόσμος το 2010 μ.Χ.  η αυταρχική σταθερότητα ήταν μια ψευδαίσθηση με ηγετικές φυσιογνωμίες τον Χόσνι Μουμπάρακ (Αίγυπτος), μακροχρόνιο ηγέτη με φαινομενική σταθερότητα, βασισμένη στην καταστολή και τον Μπεν Άλι (Τυνησία) με ένα καθεστώς διαφθοράς και αστυνομικού ελέγχου. Τα καθεστώτα κατέρρευσαν όταν η οικονομική πίεση έγινε αφόρητη, η νεολαία δεν είχε μέλλον, η καταστολή δεν μπορούσε πλέον να καλύψει τη σήψη.

Η σύγχρονη Ευρώπη αντιμετωπίζει αντίστοιχη κρίση αφήγησης: δυσκολεύεται να απαντήσει πειστικά στο «γιατί να πιστέψουμε στο Ευρωπαϊκό εγχείρημα;». Η αναλογία με την Ευρώπη δεν αφορά μόνο τον αυταρχισμό, αλλά την αυξανόμενη χρήση του φόβου (πόλεμος, κρίσεις, έκτακτες ανάγκες) ως εργαλείο πολιτικής συνοχής.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν είναι Αυτοκρατορία, μοναρχία αλλά ένα συγκαλυμμένο ολοκληρωτικό καθεστώς και μοιράζεται με αυτά ένα κρίσιμο χαρακτηριστικό λίγο πριν την κρίση: τη συσσώρευση προβλημάτων χωρίς αντίστοιχη πολιτική βούληση για ριζική αλλαγή. Η Ιστορία δείχνει ότι τα συστήματα δεν καταρρέουν όταν είναι αδύναμα, αλλά όταν χάνουν την κοινωνική τους νομιμοποίηση. Η Ευρώπη βρίσκεται σε αυτό ακριβώς το σταυροδρόμι.

Θα είναι άραγε αυτή η εξέλιξη των πραγμάτων στις μέρες μας; Κανείς δεν μπορεί να πει με σιγουριά, άλλα μόνο αν λάβουμε όλα τα κατάλληλα μέτρα ως λαός θα αποφύγουμε τις οποίες κακοτοπιές και θα φέρουμε εκ νέου την πολυαγαπημένη μας πατρίδα σε μία κατάσταση ακμής και ευημερίας.