ΛΑΟΙ ΠΟΥ ΗΤΑΝ ΣΚΛΑΒΟΜΕΝΑ ΜΕΛΗ ΑΛΛΩΝ ΧΩΡΩΝ ΚΑΙ ΚΑΤΑΦΕΡΑΝ ΝΑ ΓΙΝΟΥΝ ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΟΙ ΜΕ ΤΗΝ ΒΟΗΘΕΙΑ ΑΛΛΩΝ ΚΡΑΤΩΝ

Λαοι που ηταν ΣΚΛΑΒΟΜΕΝΑ μελη αλλων ΧΩΡων και καταφεραν να γινουν ανεξαρτητΟΙ με την βοηθεια αλλων κρατων

Γράφει ο ΑΛΩΠΗΞ

Όπως είναι γνωστό καθόλη την διάρκεια της ιστορίας η ανεξαρτησία ως φαινόμενο και η δημιουργία νέων κρατών σπάνια αποτελεί αποκλειστικά εσωτερική υπόθεση ενός λαού. Η ιστορική εμπειρία δείχνει ότι οι περισσότερες επιτυχημένες ανεξαρτητοποιήσεις πραγματοποιήθηκαν με την άμεση ή έμμεση υποστήριξη ισχυρών εξωτερικών δρώντων. Στην διεθνή πολιτική, η αρχή της αυτοδιάθεσης των λαών συνυπάρχει –και συχνά υποτάσσεται– στην λογική της γεωπολιτικής ισορροπίας και των συμφερόντων ισχύος.

Έτσι, είναι γνωστό ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες με την Γαλλική στήριξη (1.775 μ.Χ.–1.783 μ.Χ.) κυρίως πέτυχαν την ανεξαρτησία τους από το μητρικό κράτος, την Βρετανική Αυτοκρατορία με εξωτερικό υποστηρικτής την Γαλλία (και δευτερευόντως Ισπανία, Ολλανδία).

Η Αμερικανική Επανάσταση αποτελεί κλασικό παράδειγμα επιτυχούς ανεξαρτητοποίησης μέσω εξωτερικής παρέμβασης. Χωρίς την Γαλλική στρατιωτική, οικονομική και ναυτική βοήθεια, οι αποικίες δύσκολα θα είχαν νικήσει την μεγαλύτερη ναυτική δύναμη της εποχής.

Η Γαλλία δεν ενήργησε από ιδεαλισμό, αλλά για να αποδυναμώσει τη Βρετανία μετά τον Επταετή Πόλεμο. Κρίσιμο συμπέρασμα: Η ανεξαρτησία των ΗΠΑ ήταν προϊόν σύγκρουσης αυτοκρατορικών συμφερόντων.

Το ίδιο έγινε με την Ελλάδα και Βαλκάνια  με την διάλυση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Από την  Οθωμανική Αυτοκρατορία ανεξαρτητοποιήθηκαν χάρις στον αγώνα τους αλλα και από εξωτερικούς υποστηρικτές Ρωσία, Βρετανία, Γαλλία ανά περίοδο.

Η Ελληνική Επανάσταση (1.821 μ.Χ.) και οι μετέπειτα Βαλκανικές ανεξαρτησίες δεν θα είχαν ευδοκιμήσει χωρίς την εμπλοκή των Μεγάλων Δυνάμεων. Η Ρωσία, στο πλαίσιο του πανσλαβισμού και της πρόσβασης στα θερμά ύδατα, έπαιξε καθοριστικό ρόλο, ενώ η ναυμαχία του Ναβαρίνου (1.827 μ.Χ.) ουσιαστικά έκρινε την Ελληνική ανεξαρτησία. Παρόμοια μοτίβα παρατηρούνται στην Σερβία, την Βουλγαρία και αργότερα στα Βαλκανικά κράτη.

Εν συνέχεια και ο Παναμάς κέρδισε ανεξαρτησία ως γεωοικονομικό εργαλείο το 1.903 μ.Χ. Το μητρικό κράτος ήταν η Κολομβία και εξωτερικός υποστηρικτής ήταν οι Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής.

Η ανεξαρτητοποίηση του Παναμά από την Κολομβία οργανώθηκε ουσιαστικά από τις ΗΠΑ, οι οποίες επιθυμούσαν τον έλεγχο της Διώρυγας του Παναμά. Η Αμερικανική στρατιωτική παρουσία απέτρεψε την κολομβιανή επέμβαση και εξασφάλισε την γρήγορη διεθνή αναγνώριση του νέου κράτους. Εδώ η ανεξαρτησία δεν προέκυψε από λαϊκή επανάσταση, αλλά από στρατηγική σκοπιμότητα.

Αλλα και το Μπαγκλαντές/τότε Ανατολικό Πακιστάν/Βεγγάλη πέτυχε την εθνική απελευθέρωση μέσω περιφερειακής σύγκρουσης το 1971 μ.Χ. από το μητρικό κράτος του Πακιστάν με εξωτερικός υποστηρικτή την Ινδία.

Η Ταιβάν είναι De facto κράτος χωρίς de Jürgen αναγνώριση, διεκδικούμενο από: Λαϊκή Δημοκρατία της Κίνας και κύριο υποστηρικτή τις Ηνωμένες Πολιτείες (και άτυπα σύμμαχοι), Η Ταιβάν αποτελεί ένα από τα πιο προηγμένα παραδείγματα de facto ανεξαρτησίας.

Διαθέτει πλήρη κρατική λειτουργία, οικονομική και τεχνολογική αυτονομία, στρατιωτική προστασία μέσω αμερικανικής αποτροπής. Ωστόσο, η απουσία πλήρους διεθνούς αναγνώρισης αποδεικνύει ότι η κραταιότητα δεν αρκεί χωρίς γεωπολιτική συναίνεση των μεγάλων δυνάμεων.

Η απόπειρα ανεξαρτητοποίησης της Καταλονίας (2017 μ.Χ.) απέτυχε όχι λόγω έλλειψης εσωτερικής κινητοποίησης, αλλά λόγω απουσίας εξωτερικού προστάτη, ξεκάθαρης αντίθεσης της ΕΕ, φόβου δημιουργίας προηγούμενου. Η περίπτωση αυτή επιβεβαιώνει ότι χωρίς διεθνή νομιμοποίηση, η απόσχιση παραμένει συμβολική.

Η Σκωτία αποτελεί ίσως την πιο «ώριμη» ευρωπαϊκή περίπτωση πιθανής ανεξαρτησίας. Ωστόσο: η στάση της ΕΕ παραμένει αμφίσημη, το ΝΑΤΟ και οι ΗΠΑ αξιολογούν το ζήτημα με όρους σταθερότητας, η οικονομική εξάρτηση λειτουργεί αποτρεπτικά. Η ανεξαρτησία της Σκωτίας είναι πιθανή μόνο εάν ενταχθεί σε ευρύτερη γεωπολιτική αναδιάταξη.

Άλλες ευρωπαϊκές περιπτώσεις είναι η Φλάνδρα (Βέλγιο), οικονομικά βιώσιμη αλλά γεωπολιτικά ανεπιθύμητη. Η χώρα των Βάσκων με ιστορικό εθνικισμού, αλλά μειωμένη διεθνής στήριξη. Η Βόρεια Ιταλία (Padania) με οικονομικό αυτονομισμό χωρίς πολιτική νομιμοποίηση.

Η συγκριτική ανάλυση δείχνει ότι κανένα νέο κράτος δεν επιβιώνει χωρίς ισχυρό εξωτερικό προστάτη. Η αρχή της εδαφικής ακεραιότητας εφαρμόζεται επιλεκτικά. Η Ευρώπη αποδέχεται αποσχίσεις μόνο όταν εξυπηρετούν την συνολική σταθερότητα.

Οι μελλοντικές ανεξαρτητοποιήσεις στην Ευρώπη θα εξαρτηθούν λιγότερο από την λαϊκή βούληση και περισσότερο από την γεωπολιτική συγκυρία. Η ανεξαρτησία στον 21^ο Αιώνα μ.Χ. δεν είναι πράξη επανάστασης, αλλά αποτέλεσμα διαπραγμάτευσης ισχύος.

Στον μετασοβιετικό χώρο, η Ρωσική Ομοσπονδία έχει αναπτύξει μια ιδιαίτερη στρατηγική διαχείρισης αποσχίσεων, γνωστή στην διεθνή βιβλιογραφία ως strategy of frozen conflicts. Σε αντίθεση με την κλασική αποαποικιοποίηση ή τις δυτικές παρεμβάσεις τύπου Κοσόβου, η Ρωσική προσέγγιση δεν στοχεύει πάντα στην διεθνή αναγνώριση νέων κρατών, αλλά στη μόνιμη αποδυνάμωση της κυριαρχίας γειτονικών κρατών.

Αμπχαζία και Νότια Οσετία – Η αποδόμηση της γεωργιανής κυριαρχίας, Μετά την διάλυση της ΕΣΣΔ, η Γεωργία βρέθηκε αντιμέτωπη με αποσχιστικά κινήματα στις περιοχές της Αμπχαζίας και της Νότιας Οσετίας. Οι συγκρούσεις της δεκαετίας του 1.990 μ.Χ. κατέληξαν σε de facto ανεξαρτησία, η οποία παγιώθηκε στρατιωτικά μετά τον πόλεμο Ρωσίας–Γεωργίας το 2008 μ.Χ.

Η Ρωσία παρείχε στρατιωτική προστασία, μοίρασε ρωσικά διαβατήρια (passportization), αναγνώρισε επίσημα τις δύο περιοχές ως ανεξάρτητα κράτη. Ωστόσο, η διεθνής αναγνώριση παραμένει εξαιρετικά περιορισμένη, γεγονός που καταδεικνύει ότι ο στόχος δεν ήταν η πλήρης κρατική ένταξη στο διεθνές σύστημα, αλλά η μόνιμη αποτροπή της γεωργιανής ένταξης στο ΝΑΤΟ και την ΕΕ.

Η Υπερδνειστερία είναι το πρότυπο του de facto κράτους χωρίς αναγνώριση με μητρικό κράτος την Μολδαβία και υποστηρικτή την Ρωσία.  Η Υπερδνειστερία αποσχίστηκε στις αρχές της δεκαετίας του 1990, με την παρουσία ρωσικών στρατευμάτων να διασφαλίζει τη στρατιωτική της επιβίωση. Παρά το γεγονός ότι δεν έχει αναγνωριστεί διεθνώς (ούτε καν από τη Ρωσία επίσημα), λειτουργεί ως πλήρως οργανωμένο κράτος.

Η στρατηγική αξία της Υπερδνειστερίας έγκειται στο ότι μπλοκάρει την δυτική πορεία της Μολδαβίας, λειτουργεί ως μοχλός πίεσης, αποδεικνύει ότι η μη λύση μπορεί να είναι στρατηγικά πιο χρήσιμη από την λύση.

Η Κριμαία είναι η εξαίρεση της άμεσης προσάρτησης με μητρικό κράτος την Ουκρανία και υποστηρικτη την Ρωσία,  Η Κριμαία αποτελεί ιδιαίτερη περίπτωση, καθώς δεν κατέληξε σε de facto ανεξαρτησία, αλλά σε άμεση προσάρτηση από την Ρωσία το 2014 μ.Χ.

Η Ρωσική στρατηγική βασίστηκε στην ταχεία στρατιωτική επέμβαση, σε δημοψήφισμα του κατά πλειοψηφία Ρωσικού πληθυσμού καύσε ιστορικά και εθνοτικά επιχειρήματα. Παρά την δυτική μη αναγνώριση, η Κριμαία έχει ενσωματωθεί πλήρως στην Ρωσική κρατική δομή. Εδώ, η Ρωσία έκρινε ότι το γεωστρατηγικό κόστος άξιζε το όφελος (έλεγχος Μαύρης Θάλασσας).

Στο Ντονμπάς από proxy απόσχιση σε ανοιχτό πόλεμο με μητρικό κράτος την Ουκρανία και υποστηρικτής την Ρωσία. Οι αυτοανακηρυχθείσες «Λαϊκές Δημοκρατίες» του Ντονέτσκ και του Λουγκάνσκ ξεκίνησαν ως proxy οντότητες, με Ρωσική στρατιωτική, οικονομική και πολιτική στήριξη. Για χρόνια λειτούργησαν ως εργαλείο αποσταθεροποίησης, χωρίς πλήρη αναγνώριση.

Η εξέλιξη σε πλήρους κλίμακας πόλεμο δείχνει τα όρια της στρατηγικής των παγωμένων συγκρούσεων, όταν η γεωπολιτική σύγκρουση κλιμακώνεται πέρα από τον έλεγχο. Η ανεξαρτησία του Μπαγκλαντές προέκυψε μετά από γενοκτονικές πρακτικές, μαζική προσφυγιά και άμεση ινδική στρατιωτική επέμβαση. Η Ινδία εκμεταλλεύτηκε την κρίση για να αποδυναμώσει τον βασικό της αντίπαλο στο Νότιο Ασιατικό σύστημα ασφαλείας.

Το κατεχόμενο νάρκο-προτεκτοράτο και ψευδοκράτος Σερβικό Κόσοβο υπάρχει ως προϊόν στρατιωτικής επέμβασης του ΝΑΤΟ και της Δύσης. Με μητρικό κράτος: Σερβία (πρώην Γιουγκοσλαβία) και κύριους υποστηρικτές Ηνωμένες Πολιτείες, ΝΑΤΟ, βασικά κράτη της ΕΕ

Το Κόσοβο αποτελεί μία από τις πιο χαρακτηριστικές περιπτώσεις του ύστερου 20^ου Αιώνα μ.Χ. Μετά τους πολέμους της Γιουγκοσλαβίας και την στρατιωτική επέμβαση του ΝΑΤΟ το 1.999 μ.Χ., το Κόσοβο τέθηκε υπό διεθνή διοίκηση ως το 2008 μ.Χ.

Η κρατική του ύπαρξη βασίζεται στην κατάκτηση, στην στρατιωτική παρουσία του ΝΑΤΟ, στην διπλωματική αναγνώριση δυτικών κρατών και στην γεωπολιτική στόχευση περιορισμού της Ρωσικής επιρροής στα Βαλκάνια. Η περίπτωση του Κοσόβου αποδεικνύει ότι η διεθνής αναγνώριση είναι επιλεκτική και εξαρτάται από συσχετισμούς ισχύος, όχι από καθολικές αρχές.

Το Νότιο Σουδάν πήρε ανεξαρτησία χωρίς κρατική βιωσιμότητα με μητρικό κράτος το Σουδάν και υποστηρικτές Ηνωμένες Πολιτείες, περιφερειακοί δρώντες, ΟΗΕ. Το Νότιο Σουδάν έγινε ανεξάρτητο το 2011 μ.Χ. μετά από δεκαετίες εμφυλίου πολέμου και διεθνή πίεση. Παρότι αποτελεί το νεότερο κράτος του κόσμου, σύντομα βυθίστηκε σε εσωτερική σύγκρουση, κρατική αποτυχία και ανθρωπιστική κρίση.

Η περίπτωση αυτή δείχνει ότι η ανεξαρτησία δεν εγγυάται σταθερότητα, η εξωτερική υποστήριξη μπορεί να δημιουργήσει κράτη χωρίς ισχυρούς θεσμούς, ή γεωπολιτική σκοπιμότητα συχνά υπερισχύει της μακροπρόθεσμης βιωσιμότητας.

Αλλά υπάρχουν και σύγχρονες περιπτώσεις με de facto κράτη και έμμεση ανεξαρτησία, όπως οι Χούθι στην Υεμένη, με υποστηρικτής το Ιράν.  Οι Χούθι έχουν δημιουργήσει ένα de facto κρατικό μόρφωμα στο βόρειο τμήμα της Υεμένης, με ιρανική στρατιωτική και πολιτική υποστήριξη. Δεν πρόκειται για διεθνώς αναγνωρισμένο κράτος, αλλά για κλασικό παράδειγμα «αντιπροσώπου ισχύος» (proxy).

Η Ουκρανία πήρε ανεξαρτησία ως πεδίο σύγκρουσης μεγάλων δυνάμεων από το μητρικό κράτος της Σοβιετικής Ένωσης με σύγχρονους υποστηρικτές ΗΠΑ, ΕΕ, ΝΑΤΟ Η Ουκρανία έγινε ανεξάρτητη το 1.991 μ.Χ., αλλά η κρατική της κυριαρχία παραμένει αντικείμενο ανοιχτής γεωπολιτικής σύγκρουσης. Η δυτική πολιτική, οικονομική και στρατιωτική στήριξη μετά το 2014 μ.Χ. και ιδιαίτερα μετά το 2022 μ.Χ. έχει μετατρέψει τη χώρα σε κεντρικό πεδίο ανταγωνισμού με την Ρωσία.

Η Ουκρανία δεν αποτελεί κλασική απόσχιση, αλλά παράδειγμα κράτους του οποίου η ανεξαρτησία συντηρείται και ενισχύεται από εξωτερικούς συμμάχους, η κυριαρχία του εξαρτάται από διεθνείς εγγυήσεις ασφαλείας.

Οι Κούρδοι σε Συρία και Ιράκ με κύριο υποστηρικτή τις Ηνωμένες Πολιτείες και άλλους δυτικούς δρώντες, όπως το Ισραήλ.  Μετά τις επιθέσεις των ισλαμιστικών οργανώσεων, οι Κούρδοι απέκτησαν αυτοδιοίκηση και στρατιωτική ισχύ. Αν και δεν υπάρχει διεθνής αναγνώριση ανεξάρτητου κράτους, έχει δημιουργηθεί ένα σταθερό αυτόνομο πολιτικό σύστημα.

Η Σομαλιλάνδη λειτουργεί ως ανεξάρτητο κράτος από το 1.991 μ.Χ., με σταθερούς θεσμούς. Τα τελευταία χρόνια έχει λάβει αυξανόμενη πολιτική και διπλωματική στήριξη από περιφερειακές δυνάμεις, αν και η διεθνής αναγνώριση παραμένει περιορισμένη και αμφισβητούμενη.

Από τα παραπάνω παραδείγματα προκύπτουν ορισμένοι γενικοί κανόνες. Η ανεξαρτησία είναι συνάρτηση ισχύος, όχι μόνο δικαίου. Χωρίς εξωτερικό προστάτη, η απόσχιση σπάνια επιβιώνει. Οι μεγάλες δυνάμεις υποστηρίζουν ανεξαρτησίες όταν αυτό εξυπηρετεί τα στρατηγικά τους συμφέροντα. Η διεθνής αναγνώριση είναι πολιτική πράξη, όχι νομική αναγκαιότητα.

Η Ιστορία δείχνει ότι τα νέα κράτη γεννιούνται συνήθως όχι μόνο από την βούληση των λαών, αλλά από τη σύγκρουση ισχυρών δυνάμεων. Η ανεξαρτησία δεν είναι ποτέ ουδέτερη: αποτελεί εργαλείο αναδιάταξης της διεθνούς ισορροπίας. Όποιος μελετά τις σύγχρονες αποσχιστικές κινήσεις οφείλει να εξετάζει όχι μόνο τα εσωτερικά αιτήματα, αλλά και το ποιος –και γιατί– βρίσκεται από πίσω.

Θα είναι άραγε αυτή η εξέλιξη των πραγμάτων στις μέρες μας; Κανείς δεν μπορεί να πει με σιγουριά, άλλα μόνο αν λάβουμε όλα τα κατάλληλα μέτρα ως λαός θα αποφύγουμε τις οποίες κακοτοπιές και θα φέρουμε εκ νέου την πολυαγαπημένη μας πατρίδα σε μία κατάσταση ακμής και ευημερίας.