ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΙΚΟΙ ΠΟΛΙΤΙΚΟΙ ΠΟΥ ΠΡΟΔΩΣΑΝ ΚΑΙ ΚΑΤΕΣΤΡΕΨΑΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ, ΠΟΛΙΤΙΚΑ ΚΑΙ ΣΤΡΑΤΙΩΤΤΙΚΑ ΤΑ ΚΡΑΤΗ ΤΟΥΣ

Καταςτροφικοι πολιτικοι που προδωσαν και κατεστρεψαν οικονομικα, πολιτικα και στρατιωττικα τα κρατη τους

Γράφει ο ΑΛΩΠΗΞ

Όπως είναι γνωστό καθόλη την διάρκεια της ιστορίας  υπήρξαν ηγέτες και πολιτικοί των οποίων οι αποφάσεις ή η ηγεσία συνέβαλαν σε σημαντικές οικονομικές, πολιτικές ή στρατιωτικές κρίσεις για τα κράτη τους.

Η ιστορία των κρατών δείχνει ότι ηγεσίες που λαμβάνουν αποσπασματικές, μη προσαρμοσμένες στις ανάγκες της κοινωνίας αποφάσεις μπορούν να οδηγήσουν σε βαριές οικονομικές, πολιτικές ή στρατιωτικές κρίσεις.

Έτσι, στην Αυτοκρατορία της Ρωμανίας υπήρξαν τέτοιοι ηγέτες από την εποχη του Ρωμανού του Δ΄ του Διογένη στο Μάντζικερτ μέχρι και την Πτώση ακόμα της Πόλης και της Ρωμανίας μετέπειτα στους Τούρκους.

Συγκεκριμένα ο Μιχαήλ Ψελλός και οι Δούκες έπαιξαν αυτόν τον καταστροφικό ρολό στο Μάντζικερτ το 1071 μ.Χ. Η μάχη του Μάντζικερτ υπήρξε κρίσιμο σημείο καμπής για το Βυζάντιο. Η ήττα από τους Σελτζούκους Τούρκους με προδοσία του Ανδρονίκου Δούκα και η αιχμαλωσία του Αυτοκράτορα Ρωμανού Δ’ συνέβαλαν στην πολιτική αποσταθεροποίηση και στην απώλεια εδαφών στη Μικρά Ασία.

Οι πολιτικές και στρατιωτικές αποφάσεις της περιόδου θεωρούνται από τους ιστορικούς ότι επιτάχυναν τη φθορά της Αυτοκρατορικής ισχύος — με αποτέλεσμα μακροπρόθεσμη αποδυνάμωση, αλλα κυρίως η προδοσία του Δούκα και οι δολοπλοκίες του Ψελλού.

Όμως η μάχη στο Μάντζικερτ, παρά το γεγονός ότι δεν ήταν αυτομάτως η «τέλεια καταστροφή», ανέδειξε βαθιές δομικές αδυναμίες του κράτους, συμπεριλαμβανομένης της αμφισβήτησης στην κεντρική εξουσία.

Αντιστοιχα γεγονότα έγιναν από τον Μιχαήλ Α’ και τον Ανδρόνικο τον Β’ Παλαιολόγο. Κατά την ύστερη Βυζαντινή περίοδο, οι αυτοκράτορες Μιχαήλ Α’ και Ανδρόνικος Β’ αντιμετώπισαν σοβαρές κρίσεις: οικονομική φθορά, στρατιωτική αδυναμία και κοινωνική αποσταθεροποίηση.

Η απόφαση του Ανδρόνικου Β’ να διαλύσει μεγάλο μέρος του στρατού και να στραφεί σε πιο οικονομικά «ήπιες» λύσεις σε συνδυασμό με την αύξηση φορολογίας και λήψη δανείων αποδυνάμωσε τον κρατικό μηχανισμό.

Όμως την χαριστική βολή στην Ρωμανία έδωσε η απόφαση αυτών των δυο ηγετών να διαλύσουν αντιστοιχα τα ακριτικά σώματα της Μικράς Ασίας, της Ευρώπης και τον στόλο, για να αρπάξουν αυτοί ως αριστοκράτες τα χωράφια των Ακριτών και του απλού λαού μαζί με την υπόλοιπη αριστοκρατία αδιαφορώντας ότι με την απόφαση τους αυτή κατέστρεψαν στην ουσία το κράτος.

Σαν αποτέλεσμα όλων αυτών ο θρυμματισμός της Αυτοκρατορίας σε μικρότερα κρατίδια επιταχύνθηκε και έγινε ραγδαία αύξηση των εισβολών και τελικά η πτώση της Κωνσταντινούπολης το 1.453 μ.Χ., όπως ακριβώς οι ιδίες πολίτικες από την δυναστεία των Αγγέλων οδήγησαν το 1.204 μ.Χ. στην Πτώση της Πόλης στους Σταυροφόρους.

Οι βασιλείς στην Προεπαναστατική Γαλλία και ο κυρίως ο Λουδοβίκος XVI, με την  αδυναμία αντιμετώπισης δημοσιονομικών ελλειμμάτων, οι ανεπαρκείς πολιτικές και η διεθνής πίεση οδήγησαν στην Γαλλική Επανάσταση του 1.789 μ.Χ. και την κατάρρευση του απόλυτου μοναρχικού συστήματος — ένα ιστορικό παράδειγμα όπου πολιτική και οικονομική κρίση συνδέθηκαν με ριζικές κοινωνικές αλλαγές.

Ο Ναπολέοντας θεωρείται ένας από τους σημαντικότερους στρατηγούς της ιστορίας, αλλά η αποφασιστική εκστρατεία κατά της Ρωσίας έληξε σε καταστροφή για το μεγάλο σώμα του στρατού του. Η εκστρατεία εξάντλησε τις δυνάμεις του, επέτρεψε στην Έκτη και Έβδομη Συμμαχία να επιστρέψουν και τελικά οδήγησε στις ήττες της Γαλλίας και την άνοδο των συμμαχικών δυνάμεων εναντίον του.

Ο Τσάρος Νικόλαος Β’ της Ρωσίας, ο τελευταίος Ρώσος αυτοκράτορας κυβέρνησε σε μια περίοδο εξαιρετικής πίεσης. Η ήττα στον Ρωσοιαπωνικό Πόλεμο, οι πολιτικές αναταραχές — συμπεριλαμβανομένου του “Bloody Sunday” — η αδυναμία να υιοθετήσει ριζικές μεταρρυθμίσεις και η εμπλοκή στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο συνδέθηκαν με την κατάρρευση του τσαρικού καθεστώτος και την επακόλουθη επανάσταση. Η αποτυχία να ικανοποιηθούν οι κοινωνικές και πολιτικές φωνές της εποχής επιδείνωσε τις αντιθέσεις εντός του κράτους.

Ο Κάιζερ Βίλχελμ Β’ της Γερμανίας, ο Γερμανός αυτοκράτορας πριν και κατά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο έχει συνδεθεί από πολλούς ιστορικούς με την κλιμάκωση των εντάσεων στην Ευρώπη. Λανθασμένοι χειρισμοί της διεθνούς διπλωματίας, υπερβολικός εξοπλισμός και αδυναμία στρατηγικών συμμαχιών συνέβαλαν στην σύρραξη που οδήγησε στην ήττα και την κατάρρευση της Γερμανικής Αυτοκρατορίας. Η δημοσιότητα του λεγόμενου Daily Telegraph Affair δείχνει πώς διπλωματικά λάθη επηρέασαν αρνητικά την εικόνα και τις σχέσεις της χώρας.

Στον Μεσοπόλεμο και στο πρώτο μισό του 20ού Αιώνα μ.Χ. ο Χίντενμπουργκ στην Δημοκρατία της Βαϊμάρης, ο Πρώσος στρατηγός και Πρόεδρος της Δημοκρατίας της Βαϊμάρης, κατείχε ιστορική θέση σε μια εποχή μεγάλης οικονομικής και πολιτικής κρίσης στην Γερμανία.

Η συμπόρευσή του με επιλογές που οδήγησαν στην ενίσχυση του ναζιστικού κόμματος και στον διορισμό του Αδόλφου Χίτλερ σε καγκελάριο το 1.933 μ.Χ. θεωρείται από πολλούς ιστορικούς ως αποφασιστική στιγμή που άνοιξε τον δρόμο για το Τρίτο Ράιχ.

Στην Ιτάλια ο βασιλιάς Βίκτωρ Εμμανουήλ ο Γ΄ , κατείχε ιστορική θέση σε μια εποχή μεγάλης οικονομικής και πολιτικής κρίσης στην Ιταλία αμέσως μετά την λήξη του Πρώτου Παγκοσμίου, στον Μεσοπόλεμο και στον Β΄ΠΠ.

Η συμπόρευσή του με επιλογές που οδήγησαν στην ενίσχυση του φασιστικού κόμματος και στον διορισμό του Μουσολίνι σε πρωθυπουργό το 1.922 μ.Χ. θεωρείται από πολλούς ιστορικούς ως αποφασιστική στιγμή που άνοιξε τον δρόμο για τον φασισμό.

Αλλα και στην Ιαπωνία ο Αυτοκράτορας Χιροχίτο κατείχε ιστορική θέση σε μια εποχή μεγάλης οικονομικής και πολιτικής κρίσης στην χώρα αυτή αμέσως μετά την λήξη του Πρώτου Παγκόσμιου, στον Μεσοπόλεμο και στον Β΄ΠΠ.

Η συμπόρευσή του με επιλογές που οδήγησαν στην ενίσχυση του μιλιταριστικού στρατιωτικού κόμματος και στον διορισμό του Τότζο σε πρωθυπουργό το 1.941 μ.Χ. θεωρείται από πολλούς ιστορικούς ως αποφασιστική στιγμή που άνοιξε τον δρόμο για τον φασισμό.

Ο Πρόεδρος Χέρμπερτ Χούβερ διετέλεσε Πρόεδρος των ΗΠΑ κατά την έναρξη της Μεγάλης Ύφεσης. Αν και τα αίτια της κρίσης ήταν πολλαπλά και παγκόσμια, η κυβέρνηση Χούβερ επικρίθηκε για την απροθυμία να εφαρμόσει επεκτατική δημοσιονομική πολιτική ή να χρησιμοποιήσει πιο ενεργητικά μέτρα στήριξης των οικονομικά χαμένων πληθυσμιακών ομάδων.

Η ύφεση που ξεκίνησε με το κραχ του 1.929 μ.Χ. οδήγησε σε μαζική ανεργία και πτώση παραγωγής, επηρεάζοντας όλη την παγκόσμια οικονομία. Η διαχείριση της περιόδου από την κυβέρνηση του Χούβερ έχει αποτελέσει αντικείμενο εκτενούς μελέτης για το πώς οι πολιτικές μπορούν να επιδεινώσουν ή να επιβραδύνουν οικονομικές κρίσεις.

Ο Νικόλαε Τσαουτσέσκου, ο κομμουνιστής δικτάτορας της Ρουμανίας κυβέρνησε με αυταρχικό τρόπο και εφάρμοσε πολιτικές που οδήγησαν σε υπερχρέωση, στερήσεις για τον πληθυσμό και αρνητικό οικονομικό αντίκτυπο τη δεκαετία του 1.980 μ.Χ. Η λαϊκή δυσαρέσκεια κατέληξε στην εξέγερση του 1. 989 μ.Χ. και στην εκτέλεση του ίδιου και της συζύγου του.

Ο Περβέζ Μουσάραφ,  ο δικτάτορας του Πακιστάν και στρατιωτικός ηγέτης που απομακρύνθηκε τελικά από την εξουσία· μετά την αποχώρηση από την Προεδρία η σύγχρονη ιστοριογραφία τον συνδέει με προβληματικές πολιτικές ισορροπίας μεταξύ στρατιωτικής και πολιτικής εξουσίας και με αντιπαραθέσεις γύρω από δικαιώματα και ασφάλεια.

Σε πολλές σύγχρονες δημοκρατίες, οικονομικές πολιτικές λιτότητας, διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις ή χειρισμοί κρίσεων έχουν προκαλέσει έντονες αντιπαραθέσεις σχετικά με τις επιπτώσεις τους στους λαούς.

Η συζήτηση για την Ελλάδα, για παράδειγμα, περιέλαβε εκτενείς αναλύσεις περί των πολιτικών που οδήγησαν στην δημοσιονομική κρίση και τις συνέπειες της αντιμετώπισής της, ιδιαίτερα κατά τη δεκαετία του 2010 μ.Χ. Η εφαρμογή μέτρων λιτότητας και διαρθρωτικών αλλαγών είχε σημαντικές κοινωνικές και οικονομικές επιπτώσεις, με ενδείξεις ότι επηρέασαν δείκτες υγείας και κοινωνικής ευημερίας.

Παράλληλα, δημοσιογραφικές πηγές και διεθνείς αναλύσεις έχουν επιχειρήσει να εντοπίσουν τα αίτια της κρίσης στο ελληνικό πολιτικό σύστημα των τελευταίων δεκαετιών — συζητώντας τον ρόλο όχι μόνο των κυβερνήσεων αλλά και των ευρύτερων οικονομικών και θεσμικών παραγόντων.

Κοινά Χαρακτηριστικά των Περιπτώσεων. Παρά τις διαφορετικές εποχές και πολιτικές δομές, οι περιπτώσεις όπου οι ηγεσίες συνδέθηκαν με βαθιές κρίσεις έχουν μερικά κοινά στοιχεία, όπως η πολιτική αδυναμία πρόβλεψης κρίσεων: όταν οι ηγεσίες αποτυγχάνουν να αναγνωρίσουν ή να αντιμετωπίσουν έγκαιρα οικονομικά ή στρατιωτικά προβλήματα, οι συνέπειες γίνονται όλο και πιο βαθιές.

Υπήρξαν δομικές αδυναμίες των κρατικών θεσμών: σε περιόδους όπου το κράτος έχει ήδη εσωτερικές αδυναμίες (π.χ. κοινωνική πόλωση, οικονομικές ανισότητες), οι λανθασμένες αποφάσεις έχουν μεγαλύτερη επίδραση.

Εξωτερικοί παράγοντες σε συνδυασμό με κακές πολιτικές επιλογές: πολλές φορές οι ηγέτες βρίσκονται αντιμέτωποι με διεθνείς πιέσεις — είτε οικονομικές, είτε στρατιωτικές — που επιδεινώνουν την κατάσταση όταν δεν υπάρχει κατάλληλη πολιτική ανταπόκριση.

Συμπερασματικά, η ιστορική ερμηνεία ηγετών που συνδέονται με μεγάλες κρίσεις είναι περίπλοκη και προϋποθέτει ψύχραιμη ανάλυση των πολιτικών, κοινωνικών και οικονομικών δεδομένων κάθε περιόδου.

Σε κάθε περίπτωση, η έλλειψη υπεύθυνης πολιτικής πρόβλεψης και η αδυναμία αντιμετώπισης κρίσεων μπορούν — σε κάποιες ιστορικές συγκυρίες — να οδηγήσουν σε βαθιές και μακροχρόνιες δυσκολίες για την κοινωνία και το κράτος.

Πολλοί αναμένουν στις μέρες μας αντίστοιχοι ηγέτες να προδώσουν και να καταστρέψουν οικονομικά, πολιτικά και στρατιωτικά τα κράτη τους όπως όλοι οι παραπάνω ηγέτες που αναφέρθηκαν και ο Ιωαννίδης στην Ελλάδα και ο Σαμψών στην Κύπρο το 1.974 μ.Χ.

Θα είναι άραγε αυτή η εξέλιξη των πραγμάτων στις μέρες μας; Κανείς δεν μπορεί να πει με σιγουριά, άλλα μόνο αν λάβουμε όλα τα κατάλληλα μέτρα ως λαός θα αποφύγουμε τις οποίες κακοτοπιές και θα φέρουμε εκ νέου την πολυαγαπημένη μας πατρίδα σε μία κατάσταση ακμής και ευημερίας.