ΠΩΣ ΟΙ ΕΠΙΔΟΤΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΕΟΚ ΣΕ ΑΓΡΟΤΤΕΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΕΕ ΣΤΙΣ ΜΕΡΕΣ ΜΑΣ ΚΑΤΕΣΤΡΕΨΑΝ ΤΟΥΣ ΑΓΡΟΤΕΣ ΤΗΣ ΕΕ ΚΑΙ ΤΟΥΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΑΟΥΣ ΚΑΙ ΤΟΥΣ ΑΓΡΟΤΕΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ ΜΕ ΤΙΣ ΣΥΜΦΩΝΙΕΣ ΜΕΚΟΡΣΟΥΡ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΙΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ.

πως οι επιδοτησεις της ΕΟΚ σε αγροττες και της ΕΕ στις μερες μας κατεστρεψαν τους αγροτες της ΕΕ και τους κινδυνους για τους λαους και τους αγροτες της Ευρωπης με τις συμφωνιες Μεκορσουρ και Ευρωπαικης Ενωσης.

Γράφει ο ΑΛΩΠΗΞ

Όπως είναι γνωστό η Κοινή Αγροτική Πολιτική (ΚΑΠ) της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας (ΕΟΚ) και αργότερα της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ) παρουσιάστηκε ιστορικά ως μηχανισμός στήριξης των αγροτών, διασφάλισης της επισιτιστικής επάρκειας και σταθεροποίησης της υπαίθρου.

Ωστόσο, μετά από δεκαετίες εφαρμογής, ένα αυξανόμενο μέρος των Ευρωπαίων αγροτών θεωρεί ότι οι επιδοτήσεις όχι μόνο δεν τους προστάτευσαν, αλλά συνέβαλαν στην συγκέντρωση γης, στην εξάρτηση από τις αγορές και τελικά στην οικονομική τους αποδυνάμωση. Σήμερα, οι εμπορικές συμφωνίες της ΕΕ – και ιδιαίτερα η συμφωνία με τις χώρες της MERCOSUR – εντείνουν αυτούς τους κινδύνους.

1Η ΚΑΠ της ΕΟΚ για προστασία είχε πολύ μεγάλο κρυφό κόστος. Οι αρχικοί στόχοι της ΚΑΠ που δημιουργήθηκε την δεκαετία του 1.960 μ.Χ. με βασικούς στόχους την αυτάρκεια τροφίμων, την σταθερότητα τιμών και την προστασία του εισοδήματος των αγροτών.

Στην αρχική της μορφή, η πολιτική αυτή όντως αύξησε την παραγωγή και περιόρισε τον κίνδυνο πείνας στην Ευρώπη της μεταπολεμικής περιόδου. Ωστόσο, η επιδότηση της παραγωγής δημιούργησε υπερπαραγωγή ("βουνά βουτύρου", "λίμνες γάλακτος"), εξάρτηση των αγροτών από κρατικές ενισχύσεις και άνιση κατανομή πόρων, με τους μεγάλους παραγωγούς να ωφελούνται δυσανάλογα. Ήδη από τότε, οι μικρομεσαίοι αγρότες άρχισαν να συμπιέζονται οικονομικά.

Από την δεκαετία του 1.990 μ.Χ. και μετά, οι μεταρρυθμίσεις της ΚΑΠ αποσύνδεσαν τις επιδοτήσεις από την πραγματική παραγωγή, μετέτρεψαν τον αγρότη σε "διαχειριστή επιδότησης" και ευνόησαν την κατοχή γης αντί της ενεργής καλλιέργειας. Το αποτέλεσμα ήταν η μείωση της παραγωγικής βάσης, η έξοδος χιλιάδων αγροτών από το επάγγελμα, η συγκέντρωση της γης σε λίγα χέρια και σε αγροτικές εταιρείες.

Οι αγρότες, πιεζόμενοι από χαμηλές τιμές παραγωγής οδηγήθηκαν σε δανεισμό για εκσυγχρονισμό, εξαρτήθηκαν από προμηθευτές σπόρων, φυτοφαρμάκων και ενέργειας και εγκλωβίστηκαν σε ένα μοντέλο χαμηλού περιθωρίου κέρδους. Οι επιδοτήσεις, αντί να αποτελούν στήριγμα, λειτούργησαν ως αντιστάθμισμα μιας συστηματικής απώλειας εισοδήματος.

Υπήρξαν όμως και κοινωνικές και δημογραφικές συνέπειες με την ερήμωση της υπαίθρου, την γήρανση του αγροτικού πληθυσμού και την εξάρτηση των χωρών από εισαγωγές τροφίμων. Η Ευρώπη, παρά την τεχνογνωσία της, έχασε σταδιακά τον έλεγχο της αγροτικής της αυτάρκειας.

Οι μεγαλύτερες χώρες της ΕΟΚ και αργότερα της ΕΕ (Γαλλία, Γερμανία, Ιταλία, Ολλανδία) είχαν ισχυρές αγροτικές βάσεις και μεγάλες εκτάσεις γης. Όταν η ΚΑΠ εισήχθη: Οι επιδοτήσεις δόθηκαν ανά στρέμμα ή ανά μονάδα παραγωγής. Οι μικρές χώρες με λιγότερες εκτάσεις ή μικρομεσαίους αγρότες δεν μπορούσαν να ανταγωνιστούν το μέγεθος και την τεχνογνωσία των μεγάλων.

Η κυβέρνηση των μεγάλων χωρών, μέσω τεχνικών «επιβραβεύσεων» και οικονομικών κινήτρων, προέτρεπε τις μικρότερες χώρες να αποσύρουν τους αγρότες από ορισμένες καλλιέργειες, π.χ. σιτηρά, γάλα, κρέας, για να μην υπερπληθωρίζει η αγορά.

Με αυτόν τον τρόπο Οι μικρές χώρες σταμάτησαν να παράγουν προϊόντα που κάποτε τους έδιναν αυτάρκεια. Η αγροτική παραγωγή συγκεντρώθηκε στις μεγάλες χώρες, που μπορούσαν πλέον να εκμεταλλευτούν οικονομίες κλίμακας. Οι μικρές χώρες έγιναν εξαρτημένες από εισαγωγές για τα προϊόντα που παλαιότερα παρήγαγαν.

Στην ουσία οι μεγάλες χώρες χρησιμοποίησαν λίγες επιδοτήσεις για να επιτύχουν πολύ περισσότερα οφέλη. Δημιουργήθηκε μια μορφή ευρωπαϊκού μονοπωλίου παραγωγής, όπου η πλειονότητα των κερδών από την αγροτική παραγωγή συγκεντρώνεται σε λίγες χώρες.

Οι μικρότερες χώρες, ενώ εξακολουθούν να καταβάλλουν εισφορές στην ΚΑΠ, χάνουν το πλεονέκτημα της αυτάρκειας και της τοπικής παραγωγής. Οι μικρές χώρες δεν μπορούν να θρέψουν τον πληθυσμό τους χωρίς εισαγωγές. Οικονομική εξάρτηση: Οι τιμές καθορίζονται από μεγάλους παραγωγούς, όχι από τις τοπικές ανάγκες.

Αγροτική εξαθλίωση: Μικροί αγρότες υποχρεώθηκαν είτε να πουλήσουν τη γη είτε να αλλάξουν καλλιέργειες με χαμηλότερα κέρδη. Κοινωνικές συνέπειες: Ερήμωση υπαίθρου, απώλεια παραδοσιακών καλλιεργειών, εξασθένηση τοπικής ταυτότητας.

Στην ουσία, όπως λες, ήταν ένα πολύ έξυπνο στρατηγικό σχέδιο για τις μεγάλες χώρες: με σχετικά λίγα χρήματα (επιδοτήσεις), πέτυχαν μονοπώλιο παραγωγής σε βασικά προϊόντα, συγκέντρωση κερδών, πολιτική και οικονομική εξάρτηση των μικρότερων κρατών.

Παλιότερα χώρες όπως η Ελλάδα, η Πορτογαλία και η Ιρλανδία παρήγαγαν επαρκείς ποσότητες σιτηρών, όπως σιτάρι και κριθάρι, για να καλύψουν τις εθνικές ανάγκες τους. Η εφαρμογή των επιδοτήσεων της ΕΟΚ και αργότερα της ΕΕ, με στόχο την συγκέντρωση παραγωγής σε μεγάλες χώρες όπως η Γαλλία και η Γερμανία, οδήγησε τις μικρές χώρες να περιορίσουν τις καλλιέργειες αυτές. Σήμερα, εισάγουν σημαντικό μέρος των σιτηρών τους από τη Γαλλία, τη Γερμανία και την Πολωνία, χάνοντας την αυτάρκεια και εξαρτώμενες από τις τιμές των μεγάλων αγροτικών αγορών.

Χώρες όπως η Λιθουανία, η Λετονία, η Εσθονία και η Κύπρος παλιότερα παρήγαγαν αρκετό γάλα, τυρί και βούτυρο για τοπική κατανάλωση. Οι μεγάλες χώρες (Γαλλία, Γερμανία, Ολλανδία) με ισχυρή κτηνοτροφία και επιδοτήσεις, εκμεταλλευόμενες οικονομίες κλίμακας, κατέκτησαν τις αγορές. Οι μικρές χώρες περιορίστηκαν στη συμβολική ή μειωμένη παραγωγή και πλέον εισάγουν γαλακτοκομικά προϊόντα από τις μεγάλες χώρες της ΕΕ, με συνέπεια υψηλότερη εξάρτηση και μικρότερη ποικιλία τοπικών προϊόντων.

Χώρες όπως η Βουλγαρία, η Ρουμανία και η Πορτογαλία είχαν παραδοσιακά κτηνοτροφικές περιοχές με βοοειδή και χοιρινά για εσωτερική αγορά. Η ΚΑΠ και οι επιδοτήσεις προώθησαν τη συγκέντρωση παραγωγής σε χώρες όπως η Δανία, η Γερμανία και η Ολλανδία, που μπορούσαν να παράγουν μεγάλες ποσότητες με χαμηλότερο κόστος. Τα μικρότερα κράτη σήμερα εισάγουν σημαντικά ποσοστά κρέατος και πουλερικών, ενώ η τοπική παραγωγή έχει μειωθεί δραματικά.

Στην περίπτωση της Ελλάδας, της Ισπανίας και της Ιταλίας, οι μικρές περιοχές που παρήγαγαν παλαιότερα τοπικά προϊόντα όπως ελαιόλαδο, κρασί, τυριά και φρούτα, είδαν τη συγκέντρωση μεγάλων μονάδων παραγωγής σε περιοχές που εκμεταλλεύονται βιομηχανικές μεθόδους και οικονομίες κλίμακας. Τα μικρά κράτη, χωρίς δυνατότητα ανταγωνισμού, αναγκάστηκαν να εισάγουν προϊόντα ή να μειώσουν την παραγωγή, περιορίζοντας την αυτάρκεια και την τοπική διατροφική ποικιλία.

Η στρατηγική των μεγάλων χωρών ήταν σαφής: με λίγες επιδοτήσεις απέκτησαν μονοπώλιο σε βασικά αγροτικά προϊόντα, ενώ οι μικρές χώρες περιορίστηκαν στην εισαγωγή αυτών των προϊόντων, χάνουν την αυτάρκεια και γίνονται οικονομικά και διατροφικά εξαρτημένες. Η συνέπεια είναι ότι η πολιτική της ΚΑΠ, παρότι παρουσιαζόταν ως στήριξη των αγροτών, στην πραγματικότητα οδήγησε σε συγκέντρωση πλούτου και παραγωγής στις μεγάλες χώρες της ΕΕ.

Η δε πρόσφατη Συμφωνία ΕΕ – MERCOSUR είναι ενός νέος υπαρξιακός κίνδυνος για λαούς και αγρότες, αφού αυτή προβλέπει εμπορική συμφωνία με τις χώρες της MERCOSUR (Βραζιλία, Αργεντινή, Ουρουγουάη, Παραγουάη) ανοίγει την Ευρωπαϊκή αγορά σε φθηνό βοδινό κρέας, αγροτικά προϊόντα μεγάλης κλίμακας, μεταλλαγμένα και σε παραγωγή με χαμηλότερα περιβαλλοντικά και εργασιακά πρότυπα.

Υπάρχει έτσι ένας αθέμιτος ανταγωνισμός αφού οι Ευρωπαίοι αγρότες καλούνται να ανταγωνιστούν προϊόντα με χαμηλότερο κόστος παραγωγής, με χρήση φυτοφαρμάκων απαγορευμένων στην ΕΕ και με πρακτικές αποψίλωσης (π.χ. Αμαζόνιος). Αυτό δημιουργεί άνιση και καταστροφική σύγκρουση.

Οι δε κίνδυνοι για τους λαούς της Ευρώπης και οι συνέπειες δεν αφορούν μόνο τους αγρότες αφού υπάρχει απώλεια επισιτιστικής κυριαρχίας, εξάρτηση από παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού, υποβάθμιση ποιότητας τροφίμων και  αύξηση κοινωνικών ανισοτήτων. Η ασφάλεια τροφίμων γίνεται γεωπολιτικό ζήτημα.

 Συμπερασματικά οι αγροτικές επιδοτήσεις της ΕΟΚ και της ΕΕ, αντί να διασφαλίσουν μακροπρόθεσμα τον Ευρωπαίο αγρότη, συνέβαλαν στη διάλυση της παραγωγικής του βάσης και στην εξάρτηση από πολιτικές αποφάσεις και διεθνείς αγορές.

Η συμφωνία ΕΕ–MERCOSUR επιταχύνει αυτή την πορεία, θέτοντας σε κίνδυνο όχι μόνο τους αγρότες αλλά και τους ίδιους τους λαούς της Ευρώπης. Η συζήτηση δεν είναι ιδεολογική, αλλά υπαρξιακή: ποιος θα παράγει την τροφή της Ευρώπης και με ποιους όρους.

Θα είναι άραγε αυτή η εξέλιξη των πραγμάτων στις μέρες μας; Κανείς δεν μπορεί να πει με σιγουριά, άλλα μόνο αν λάβουμε όλα τα κατάλληλα μέτρα ως λαός θα αποφύγουμε τις οποίες κακοτοπιές και θα φέρουμε εκ νέου την πολυαγαπημένη μας πατρίδα σε μία κατάσταση ακμής και ευημερίας.